Obrady I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego odbyły się 12 grudnia 2025 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Prelegenci i prelegentki wraz z uczestnikami sympozjum debatowali o problemach prawa karnego w XXI wieku.
„Kopernikańska postawa jest potrzebna prawu karnemu: prawnikom potrzebna jest odwaga” – mówił prof. Jerzy Lachowski, kierownik Katedry Prawa Karnego UMK w Toruniu, który otworzył obrady I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego.
„Prawo karne stoi przed nowymi wyzwaniami. Musi także bronić podstawowych wartości. Jak pogodzić skuteczność reakcji karnej z poszanowaniem praw i wolności jednostki?” – pytał prof. Jerzy Lachowski.
Dziekan Wydziału Prawa i Administracji UMK w Toruniu prof. Maciej Serowaniec podkreślał, że nauka prawa karnego powinna nie tylko diagnozować rzeczywistość, ale także ją kształtować.
Kryzys wykładni prokonstytucyjnej
O projekcie sanacyjnym prawa karnego, przygotowanym przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego, mówił w pierwszym panelu prof. dr hab. Włodzimierz Wróbel z Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Prof. Wróbel – przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego – wskazywał, że populizm penalny wciąż jest zjawiskiem systemowym. Na kształt prawa karnego wpływa także brak Trybunału Konstytucyjnego, dysfunkcja Sądu Najwyższego, kryzys prokuratury i inne „meandry polityki przywracania praworządności”.
Bolączką przywracania racjonalnego prawa karnego jest także brak kultury wykładni prokonstytucyjnej w sądach.
Zmiana z 30 na 25 lat „nie do przełknięcia”
Głównym celem powstania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego była pilna naprawa obowiązującego prawa karnego. Chodziło o najbardziej rażące mankamenty prawa karnego materialnego.
Prof. Włodzimierz Wróbel zwrócił uwagę, że Kodeks karny nie jest tylko populistyczny, sprzeczny z konwencjami i zasadą ultima ratio, ale także wadliwy pod względem proceduralnym ze względu na naruszenia trybu legislacyjnego.
Po złożeniu projektu przez Komisję nastąpiła jego blokada polityczna. Nie do przełknięcia okazało się obniżenie górnej granicy kary pozbawienia wolności z 30 do 25 lat. Nieakceptowalne politycznie okazało się także zniesienie odpowiedzialności karnej 14-latków.
Komisja proponowała między innymi, by wydzielić z art. 53 k.k. odrębny paragraf jednoznacznie stanowiący, że: „Dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy”. Stawałby się on podstawą apelacyjną lub kasacyjną na zasadzie obrazy prawa materialnego, a nie jedną z elastycznych dyrektyw wymierzania kary pozostawionych do uznania sądu.
Nie zmieniać ustawy, zmieniać postawę sądów
Prof. Włodzimierz Wróbel podkreślił, że tezy stawiane przez prawoznawców nie mogą odrywać się od uwarunkowań legislacyjnych. Nie ma obecnie ani potrzeby, ani możliwości uchwalenia nowego Kodeksu karnego. Tym bardziej, że upadło założenie o racjonalnym ustawodawcy.
Racjonalizacja prawa karnego musi koncentrować się na sądowym wymiarze kary oraz redukcji odpowiedzialności karnej w zakresie wykonywania kary – zauważył Włodzimierz Wróbel.
Dogmatyka prawa karnego spełnia w tym zakresie istotną rolę. Powinna wyposażać sędziego w argumenty pozwalające mu zderzyć się z nieracjonalnym ustawodawcą.
Portal Karne24.com jest partnerem medialnym I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego.
Grafika: Organizator
