W dniach 19-21 marca 2026 r. odbywa się XIII Zjazd Katedr Prawa Karnego 2026: Prawo karne w świetle wyzwań współczesności. Obrady mają miejsce na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego.
Na początku głos zabrał prof. dr hab. Łukasz Pohl z Uniwersytetu Szczecińskiego, dziękując uczestnikom za przybycie. Następnie głos zabrała dr hab. Kinga Flaga-Gieruszyńska, prof. US, Prorektor ds. organizacji Uniwersytetu Szczecińskiego, witając wszystkich i otwierając Zjazd. Głos zabrał również dr hab. Konrad Burdziak, prof. UŚ, który podziękował partnerom i sponsorom Zjazdu. Profesor Pohl poprosił uczestników o uczczenie minutą ciszy Profesorów i innych przedstawicieli nauki prawa karnego, który odeszli w ostatnim czasie.
Warunki wystarczające dla przyjęcia spełnienia znamion strony podmiotowej czynu zabronionego
Panel I rozpoczęła dr hab. Agnieszka Barczak-Oplustil, prof. UJ z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, moderator panelu. Profesor zwróciła uwagę na to, czy rozwój nauk kognitywnych nie powinien zmienić podejścia karnistów do analizy strony podmiotowej.
Pierwsze wystąpienie, pt. „Czy wszystkie znamiona przedmiotowe muszą być objęte świadomością sprawcy? – czyli o tym, jak na gruncie polskiego prawa karnego właściwie wyznaczać prawnokarnie relewantny przedmiot przewidywania przez sprawcę możliwości popełnienia czynu zabronionego”, wygłosił prof. dr hab. Jacek Giezek z Uniwersytetu Wrocławskiego.
Profesor wskazał, że ustalenie strony podmiotowej czynu zabronionego to pięta achillesowa polskiego wymiaru sprawiedliwości. Według niego strona podmiotowa czynu zabronionego, z perspektywy sprawcy, dotyczy pewnego całego zdarzenia historycznego, a nie raczej poszczególnych, poszatkowanych znamion czynu zabronionego. Profesor Giezek wyróżnił świadomość diagnostyczną (rozpoznawalność) i świadomość prognostyczną (przewidywalność), które można badać w stosunku do sprawcy czynu zabronionego. Ustalanie naruszenia reguł postępowania z dobrem prawnym, w przypadku przestępstw umyślnych, pozostaje w związku ze świadomością diagnostyczną, zaś strony podmiotowej w stosunku do skutku stanowiącego znamię czynu zabronionego – ze świadomością prognostyczną. W przypadku przestępstw nieumyślnych, zdaniem Profesora Giezka, ustalenie te są bardziej powierzchowne i intuicyjne. Odniósł się do przestępstwa zabójstwa eutanatycznego i zauważył, że w przypadku tego przestępstwa nieuświadomienie sobie całej sytuacji, w jakiej znalazł się sprawca, tj. wszystkich znamion, nie daje możliwości przypisania zabójstwa eutanatycznego z art. 150 k.k. Na koniec Profesor Giezek odpowiedział na tytułowe pytanie, że w przypadku typów podstawowych umyślnych przestępstw – tak, sprawca musi objąć świadomością sprawcy wszystkie znamiona przedmiotowe, a przypadku nieumyślnych – nie.
Drugie wystąpienie, pt. „W jaki sposób rozstrzygać o tym, czy sprawca mógł przewidzieć możliwość popełnienia czynu zabronionego? – czyli o tym, jak na gruncie polskiego prawa karnego właściwie wyznaczać komponentę intelektualną czynu zabronionego popełnianego w sposób nieświadomie nieumyślny”, wygłosił prof. dr hab. Jarosław Majewski z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Profesor na początku przypomniał, że nieumyślność to brak zamiaru czynu zabronionego, a komponenta intelektualna dotyczy pewnych aktywnych procesów w umyśle sprawcy w przypadku przestępstw umyślnych – przeciwnie do przestępstw nieumyślnych. Ustalanie, jak sprawca przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, co oznacza sformułowanie „przewidywał albo mógł przewidzieć” z art. 9 § 2 k.k. Druga część tego sformułowania wydaje się również również odnosić do subiektywnej przewidywalności, ale wyraźnie podążającej w stronę obiektywizacji. Profesor Majewski końcowo stwierdził, że granica między stroną podmiotową a winą nie jest tak precyzyjna, jak mogłoby się wydawać i może prowadzić do krzywdzących rozstrzygnięć.
Dyskusję rozpoczęła od swojego komentarza wprowadzającego dr hab. A. Golonka, prof. UR z Uniwersytetu Rzeszowskiego, zwracając uwagę na najważniejsze problemy, które wybrzmiały z wystąpień Profesora Giezka i Profesora Majewskiego oraz podkreślając, że strona podmiotowa to tylko ocena normatywna.
W poszukiwaniu spójnego modelu niewykonawczych form współdziałania przestępnego
Panel II rozpoczęła prof. dr hab. Violetta Konarska-Wrzosek z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, moderator panelu.
Pierwsze wystąpienie, pt. „O zaletach i słabościach fragmentarycznego posługiwania się koncepcją zjawiskowej postaci czynu zabronionego – czyli o tym, czy wskazany usus znajduje wystarczające uzasadnienie aksjologiczne (perspektywa polskiego prawa karnego)”, wygłosił prof. dr hab. Piotr Kardas z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Profesor na początku podkreślił, że dogmatyka prawa jest całkowicie oderwana od aksjologii. Z tego względu do rozstrzygnięcia tytułowego problemu konieczne jest sięgnięcie po namysł filozoficzny, teoretyczny i modelowy. Podkreślił, że dużym błędem był pogląd, iż „organizowanie” przestępstwa, bez przystąpieniem do jego wykonywania, to sprawstwo kierownicze, a nie forma nakłaniania (podżeganie) lub pomocnictwa psychicznego. Za jego sprawą wiele osób mogło znaleźć się w miejscu odosobnienia. Pogląd ten nigdy nie miał uzasadnienia, a mimo to był przyjmowany przez sądy. Profesor Kardas wskazał także, że sprawstwo pośrednie nigdy nie powinno być kryminalizowane.
Drugie wystąpienie, pt. „Różna kwalifikacja zachowania się niewykonawcy w razie braku wykonania czynu zabronionego – czyli o tym, czy za spójny uchodzić może system prawa karnego, w którym łatwiej dokonać podżegania i pomocnictwa aniżeli sprawstwa kierowniczego oraz sprawstwa polecającego (perspektywa polskiego prawa karnego)”, wygłosiła dr hab. Agnieszka Liszewska, prof. UŁ z Uniwersytetu Łódzkiego.
Profesor wskazała, że o tytułowej spójności decyduje sposób interpretacji. W dalszej kolejności podkreśliła, że sytuacja podżegacza i pomocnika jest gorsza od sytuacji sprawcy kierowniczego/polecającego, ponieważ w przypadku tego drugiego konieczne jest „poczekanie” na czyn sprawcy bezpośredniego (akcesoryjność), zaś w przypadku tego pierwszego wystarczające jest odpowiednio samo nakłonienie/ułatwienie.
Dyskusję rozpoczął od swojego komentarza wprowadzającego dr hab. Jerzy Lachowski, prof. UMK z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i wskazał, że wspólnym mianownikiem obu wystąpień była widoczna dychotomia w zakresie rozumienia form popełnienia przestępstwa. Następnie zreferował najważniejsze z poruszonych problemów i sformułował kilka pytań do dyskusji. Jako pierwszy głos zabrał prof. dr hab. Włodzimierz Wróbel z Uniwersytetu Jagiellońskiego, według którego wykorzystanie kryteriów obiektywnego przypisania skutku pozwoliłoby na przyjęcie sprawstwa kierowniczego/polecającego na gruncie Kodeksu wykroczeń, mimo tego, że nie zawiera on regulacji analogicznej do art. 18 k.k. Byłby to „doprowadzający” do jakiegoś skutku. Przyjęcie takiej koncepcji jednocześnie powoduje, że art. 18 k.k. nie byłby niezbędny do przypisania odpowiedzialności karnej za przestępstwo, które polega na kierowaniu lub poleceniu wykonania czynu zabronionego.
Wyzwania wobec prawa karnego gospodarczego
Panel III rozpoczęła dr hab. Anna Błachnio-Parzych, prof. ALK z Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, moderator panelu.
Wystąpienie, pt. „Czy powinniśmy posługiwać się konstrukcją przestępstwa podmiotu kolektywnego, a jeśli tak, to czy tradycyjne ujęcie poszczególnych elementów struktury przestępstwa musi ustąpić pola nowym propozycjom? – czyli o potencjale klasycznej dogmatyki prawa karnego”, wygłosiła dr hab. Dagmara Gruszecka z Uniwersytetu Wrocławskiego.
Profesor na początku zwróciła uwagę na człowieka, głównego punktu odniesienia dogmatyki prawa karnego i kilka możliwych perspektyw jego postrzegania, w tym takiej, która traktuje go jako aktora społecznego wpływającego na rzeczywistość. W kontekście poszczególnych elementów struktury przestępstwa wskazała – w kontekście elementu „czynu” – że chodzi o czyn całego podmiotu zbiorowego, a nie czyn indywidualnej jednostki działającej w ramach tego podmiotu. Możliwe jest przy tym przypisanie zamiaru popełnienia czynu zabronionego podmiotowi zbiorowemu, choć nie może on popełnić przestępstwa nieumyślnego. Natomiast w kontekście elementu „winy” Profesor Gruszecka podkreśliła, że przypisanie winy podmiotowi zbiorowemu jest jak najbardziej możliwe, przy odpowiednim rozumieniu winy w tym specyficznym kontekście.
Dyskusję rozpoczął od swojego komentarza wprowadzającego dr hab. Jacek Potulski, prof. UG z Uniwersytetu Gdańskiego.
Zagrożenia generowane przez AI a prawo karne
Panel IV rozpoczął dr hab. Piotr Jóźwiak, prof. Uniwersytetu SWPS w Warszawie, moderator panelu.
Pierwsze wystąpienie, pt. „Wykorzystanie wizerunku na potrzeby tworzenia deepfake’u o pornograficznym charakterze a polskie prawo karne – zagadnienia niekonsensualnej pornografii i ich prawnokarna ocena z perspektywy polskiego prawa karnego”, wygłosił dr hab. Przemysław Konieczniak z Uniwersytetu Wrocławskiego. Profesor wskazał, że udostępnienie deepfake’a o charakterze pornograficznym w Internecie może być kwalifikowane jako zniesławienie z art. 212 k.k. lub znieważenie z art. 216 k.k.
Drugie wystąpienie, pt. „Odpowiedzialność karna platformy internetowej za widniejący na niej deepfake naruszający normę prawa karnego – analiza z perspektywy polskiego prawa karnego”, wygłosił dr hab. Janusz Bojarski, prof. UMK z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Dyskusję rozpoczął od swojego komentarza wprowadzającego dr hab. Szymon Tarapata, prof. UJ z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Przemoc domowa a prawo karne
Panel V rozpoczął dr hab. Maciej Małolepszy, prof. UZ z Uniwersytetu Zielonogórskiego, moderator panelu.
Pierwsze wystąpienie, pt. „Przemoc domowa jako przyczyna samobójstwa małoletniego z perspektywy kryminologii i prawa polskiego”, prof. dr hab. Ewa Guzik-Makaruk z Akademii Policji w Szczytnie.
Profesor zwróciła uwagę na codzienne problemy, które w dłuższej perspektywie mogą doprowadzić do samobójstwa małoletniego, w tym chociażby brak zainteresowania dzieckiem przez rodziców, higiena, ale także nieleczenie zaburzeń depresyjnych. Artykuł 72 Konstytucji dotyczy konstytucyjnej zasady ochrony dziecka. Istotnym przepis prawnokarnym jest art. 207 k.k., z którego skazań jest około 40 rocznie. Według Profesor Guzik-Makaruk jest wiele problemów systemowych, których rozwiązanie zmniejszyłby problem samobójstw małoletnich.
Drugie wystąpienie, pt. „Prawnokarna ochrona osoby starszej przed przemocą domową z perspektywy kryminologii i prawa polskiego”, wygłosiła dr hab. Olga Sitarz, prof. UŚ z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Profesor rozpoczęła od wskazania na definicje „starości” i „przemocy” oraz wskazała, że mają one znaczenie z perspektywy prawa karnego i kryminologii. W perspektywie prawnej wskazała, że osoby starsze nie mają „swojej konwencji”, jak dzieci. Kodeks rodzinny i opiekuńczy również tak naprawdę nie zawiera expressis verbis odniesienia do osób starszych. Profesor Sitarz zwróciła uwagę, że prawo karne de lege lata za bardzo nie odpowiada sytuacji osób starszych. Możliwe jest jednak pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za uszczerbek na zdrowiu, np. w przypadku niekarmienia osoby starszej, co doprowadziło do rozstroju zdrowia.
Dyskusję rozpoczęła od swojego komentarza wprowadzającego dr hab. Elżbieta Hryniewicz, prof. UAM z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Na koniec Profesor Małolepszy podsumował Zjazd, podziękował wszystkim uczestnikom, a szczególnie organizatorowi, Profesorowi Pohlowi i zamknął Zjazd.
Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.
