Paradoks polega na tym, że kontrola rośnie tam, gdzie przestępczość spada.

Wzrostowy spadek przestępczości

Współczesne prawo karne koncentruje się nie na tym, „co zrobił sprawca”, ale na tym „jakie ryzyko generuje”. Wzrasta liczba osób poddawanych kontroli w środowisku otwartym, tj. w ramach dozoru elektronicznego, dozoru kuratora. Natomiast im więcej alternatywnych rozwiązań prawnych, tym więcej osób w systemie penalnym.

Profesor Zalewski podkreślił, że odnotowuje się wzrost przestępczości seksualnej, ale wynika to z lepszej wykrywalności, a nie faktycznego pogłębiania się przestępczości.

Problematyczna staje się nadmierna kryminalizacja – w różnych postaciach. W związku z tym, że prawo karne jest bardziej „wymagające”, to pojawia się co raz częściej nadzór administracyjny czy sankcje administracyjne.

Nowe technologie

Według Profesora Zalewskiego cyfryzacja to nowy wektor kontroli. Wiele państw wykorzystuje algorytmy statystyczne w celu oszacowania ryzyka ponownego popełnienia przestępstwa. Teoretycznie instrumenty oceny ryzyka mogłyby przynosić znaczące korzyści, ale wyniki ich ocen nie są często miarodajne. Zwraca się uwagę na ich dyskryminujący, szkodliwy i naruszający prawa podstawowe charakter.

Technologia przynosi również pozytywy, ponieważ używa się różnego rodzaju narzędzi w systemie penitencjarnym, w ramach chociażby środków resocjalizacyjnych. Przydatne są także systemy rozpoznawania twarzy i wykrywania zachowań podejrzanych w czasie rzeczywistym. Coraz częściej słyszy się o bazach danych DNA, które pozwalają wykryć zbrodnie sprzed wielu lat, a nawet dekad. Technologia umożliwia zdalne przesłuchania i procesy online, czyli digitalizację wymiaru sprawiedliwości.

W opinii Profesora Zalewskiego należy w mniejszym stopniu stosować prawo karne, a w większym – prewencję społeczną.

Polacy w Polsce czują się bezpiecznie. Dowodzą temu badania przeprowadzane przez CEBOS. Bezpiecznie czuje się niespełna 90% Polaków. Statystyki dotyczące miejsca zamieszkania są jeszcze bardziej dobitne – prawie 100% Polaków czuje się bezpiecznie. Te dane powinni zrozumieć politycy, często żądający zaostrzenia kar.

Portal Karne24.com jest partnerem medialnym I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego „Problemy Prawa Karnego w XXI wieku”.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Od kary do kontroli. O współczesnej polityce karnej (I Kopernikańskie Sympozjum Karnistyczne) pochodzi z serwisu Karne24.com.

Mija 30 lat od powstania Kodeksu karnego. Obecne przestępstwa przeciwko mieniu powtarzają rozwiązania poprzedniej kodyfikacji. Typizacje liczą więc ponad 50 lat – wskazywał prof. Robert Zawłocki.

Prof. Robert Zawłocki wskazywał na konieczność łącznego zreformowania przestępstw majątkowych i przestępstw gospodarczych. Ponadto, przestępstwa majątkowe należy zreformować w pierwszej kolejności. Priorytetowy ich charakter wynika ze statystyk – argumentował prelegent.

Szczególny charakter ataków na mienie

Prelegent wskazał, że Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego odrzuca represyjne podejście do przestępczości majątkowej przyjęte w obowiązującym Kodeksie karnym. Przestępstwo jest konfliktem społecznym, który powinien być rozwiązywany przy uwzględnieniu interesu pokrzywdzonego – wskazał prof. Robert Zawłocki. Ma to szczególne znaczenie w ramach przestępstw majątkowych.

Tryb konsensualny powinien stanowić realną alternatywę dla tradycyjnego procesu karnego w przypadku przestępstw przeciwko mieniu.

Zrewidowania wymaga także siatka pojęciowa. Przykładowo: „obrót gospodarczy” to nazwa stosowana przez Kodeks karny, podczas gdy ani sprawca, ani pokrzywdzony nie muszą być w każdym przypadku profesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu wcale nie muszą godzić w profesjonalne kontakty przedsiębiorców.

Problem dobra prawnego

Dogmatyka prawa karnego broniła przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu. Do czasu. Obrót gospodarczy to pojęcie języka potocznego. Nie odnosi się do żadnej wartości społecznej, która miałaby samoistny charakter i uzasadniała wyróżniania odrębnego dobra prawnego – wskazywał prof. Zawłocki.

Brakuje aksjologicznych podstaw do wyodrębnienia rodzajowego przedmiotu ochrony w postaci działalności gospodarczej – przekonywał prof. Robert Zawłocki.

Profesor zaproponował uchylenie tytulatury rozdziału XXVI Kodeksu karnego. Przedmiotem ochrony przepisów tego rozdziału jest i powinno być mienie.

Wynikają z tego dalsze konsekwencje związane z reformą przepisów Kodeksu karnego np. prania pieniędzy, nierzetelnego prowadzenie dokumentacji, fałszerstwa znaków identyfikacyjnych, przestępstwa drogomierzowego. Prof. Zawłocki wyliczał kolejne modyfikacje: należy przemyśleć zakres kryminalizacji bezszkodowego oszustwa gospodarczego czy też krytycznie należy odnieść się do ochrony interesu wierzyciela w obowiązującym kształcie (art. 300 k.k.).

Portal Karne24.com jest partnerem medialnym I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego.

Grafika: Organizator

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Nowe ujęcie przestępstw majątkowych w Kodeksie karnym (I Kopernikańskie Sympozjum Karnistyczne) pochodzi z serwisu Karne24.com.

Profesor Andrzej Marek zasługuje na wielkie uznanie i szacunek.

Niewiele brakowało, że Profesor Marek w ogóle nie podjąłby studiów prawniczych. Interesował się bowiem malarstwem i kandydował do Akademii Sztuk Teatralnych. Jako kierunek studiów wybrał architekturę, jednak nie został przyjęty. Było to ciężkie przeżycie dla Profesora Marka. Z perspektywy czasu można jednak stwierdzić, że w związku z takim rozwojem zdarzeń, polska karnistyka zyskała wybitnego prawnika.

Życie Profesora Andrzeja Marka

Uzyskał stopień doktora nauk prawnych na podstawie rozprawy zatytułowanej: „Stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu jako podstawa umorzenia postępowania karnego”. Stopień doktora habilitowanego nauk prawnych uzyskał natomiast na podstawie pracy: „Warunkowe umorzenie postępowania karnego w polskim prawie karnym”, która została nagrodzona w konkursie na najlepsze prace habilitacyjne.

Profesor Andrzej Marek wpłynął na reformowanie prawa karnego.

Uczestniczył w komisji przygotowującej projekt Kodeksu karnego z 1997 r. Szkolił sędziów i prokuratorów. Profesor był członkiem m.in. Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego, Międzynarodowe Stowarzyszenie Kryminologii czy Międzynarodowe Stowarzyszenie Wiktymologii.

Twórczość naukowa i dydaktyczna

Debiut publikacyjny Profesora Marka przypadł na 1966 r. Jest autorem ponad 300 publikacji, w tym ponad 100 artykułów.

Profesor Andrzej Marek jest autorem bardzo wartościowych publikacji.

Są one powszechnie znane wszystkim, którzy w nauce i w praktyce zajmują się w prawie karnym. To opracowania poświęcone nie tylko prawu karnemu, ale także kryminologii i wiktymologii. Profesor Marek interesował się bardzo różnorodnymi zagadnieniami. Badając każde z nich wkładał wkład do nauki prawa karnego.

Nie należy zapominać, że Profesor Marek miał również niezwykły talent dydaktyczny. Popularność zyskał Jego podręcznik, znany w skali całego kraju. Wypromował ponad 1 000 magistrów.

Niezaprzeczalny Autorytet

Profesor Marek został wielokrotnie nagrodzony i odznaczony najwyższymi orderami państwowymi. Uroczystość nadania Jego imienia sali 101 na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu to kolejne potwierdzenie, że jest niezaprzeczalnym i zasłużonym Autorytetem. Profesor Marek będzie trwale istnieć w serdecznych myślach prawników – podsumował Profesor Szwarc.

Portal Karne24.com jest partnerem medialnym I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego „Problemy Prawa Karnego w XXI wieku”.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Wspomnienie prof. dr. hab. Andrzeja Marka (I Kopernikańskie Sympozjum Karnistyczne) pochodzi z serwisu Karne24.com.

Temat kary łącznej jest z różnych powodów skomplikowany – podkreślił prof. Jacek Giezek. To tematyka istotna praktycznie.

Czy dojdzie do przewrotu kopernikańskiego w przepisach o karze łącznej? Nie jestem pewien – stwierdził Prof. Giezek.

Karą łączną zajmuje się Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, zaś zespół problemowy działający w ramach Komisji mierzy się z tym złożonym zagadnieniem od wielu miesięcy.

Cel nowelizacji kary łącznej

Prof. Jacek Giezek podkreślił, że reforma kary łącznej zakłada:

• zracjonalizowanie modelu orzekania kary łącznej i wyroku łącznego,
• uproszczenie proceduralne kwestii wyroku łącznego,
• rozwiązanie kwestii współistnienia różnych modeli w kontekście kwestii intertemporalnych.

Wśród członków Komisji Kodyfikacyjnej nie ma jednolitego stanowiska w niektórych kwestiach obejmujących karę łączną i wyrok łączny. W szczególności rozważano całkowitą likwidację kary łącznej i wyroku łącznego. Rozwiązanie to zostało jednak odrzucone jako wadliwe z wielu powodów – stwierdził prelegent.

Wyrok łączny tylko na wniosek?

Rozważano także model zakładający wydawanie wyroku łącznego na wniosek skazanego. Dyskutowano ideę przesunięcia problemu na etap wykonywania kary poprzez rozbudowanie instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia i innych mechanizmów redukcji kary w fazie jej wykonywania.

Pojawiło się pytanie, jak ograniczyć zakres wydawanego wyroku łącznego – ile i jakie wyroki należy obligatoryjnie łączyć, a jakie można pozostawić do odrębnego wykonania – relacjonował prof. Jacek Giezek.

Jedną z idei jest objęcie karą łączną i wyrokami łącznymi wyłącznie kar pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania.

Rodzi to jednak fundamentalne pytanie – jaka jest istota omawianych instytucji prawnych. Czy to podsumowanie przestępczej działalności sprawcy, czy kwestia sposobu wykonywania kar – pytał prof. Giezek z Uniwersytetu Wrocławskiego.

Powrót do przemyślanych rozwiązań

Jedną z propozycji rozważanych przez Komisję Kodyfikacyjną mogłoby być łączenie wyłącznie kar podlegających wykonaniu, na wzór rozwiązań obowiązujących po 2015 roku.

Prof. Jacek Giezek zwrócił też uwagę na pojęcie „kary złącznej” czy też kary „łączącej”. Chodzi o to, by w ramach wymiaru kary za określone przestępstwo w ramach danego postępowania uwzględnić także kary pozbawienia wolności wymierzone za inne przestępstwa (bez warunkowego ich zawieszenia).

Szczególne problemy koncepcja ta rodzi na gruncie konsensualnych trybów postępowania. Sprawca mógłby negocjować wymiar kary uwzględniający także kary już wymierzone mu za inne przestępstwa.

Portal Karne24.com jest partnerem medialnym I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego.

Foto: Patryk Zgubiński, MADrecords

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Prof. Jacek Giezek: Modele i tryby orzekania kary łącznej trzeba uprościć (I Kopernikańskie Sympozjum Karnistyczne) pochodzi z serwisu Karne24.com.

Rozmyte zagrożenie dla dobra prawnego

Profesor Liszewska wskazała, że art. 1-30 k.k. nie interesują polityków, nie są często zmieniane, ale mają istotny wpływ na interpretację przepisów uchwalanych w części szczególnej Kodeksu karnego. Podkreślała, że pojawia się w niej coraz więcej typów czynów zabronionych z abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo. To stwarza problemy z perspektywy form stadialnych popełnienia przestępstwa.

Przykładowo, w przypadku usiłowania przestępstwa z abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo dochodzi bowiem do multiplikacji przesunięcia karalności na wcześniejsze obszary zagrożenia dla dobra prawnego.

Według Profesor Agnieszki Liszewskiej ustawodawca powinien wyłączyć karalność usiłowania w stosunku do niektórych typów przestępstw.

Jako przykład podała przestępstwo groomingu z art. 200a, określając je jako kryminalizację sui generis przygotowania. Zauważyła przy tym, że tak daleka kryminalizacja budzi wątpliwości, ale ponieważ funkcjonuje art. 13 k.k., to możliwe jest usiłowanie przestępstwa groomingu. W opinii Profesor Liszewskiej, wbrew poglądom niektórych przedstawicieli doktryny, w niektórych przypadkach karalność usiłowania groomingu jest uzasadniona.

Czy trzeba czekać, żeby ukarać?

W kolejnym wątku Profesor Liszewska odniosła się do akcesoryjności form popełnienia przestępstwa, w szczególności podżegania. Zastanawiała się, czy trzeba „czekać”, aż bezpośredni wykonawca wykona czyn zabroniony, aby przyjąć dokonanie podżegania . Wiąże się to z poglądem o skutkowości podżegania. W jej opinii podżeganie i pomocnictwo to odrębne typy czynów zabronionych, które są ogólnosprawcze.

Oznacza to, że każdy może nakłaniać i ułatwiać popełnienie czynu zabronionego. Problematyczne staje się w tym kontekście współdziałanie w przestępstwach indywidualnych, gdy jeden ze współdziałających nie posiada szczególnej cechy, której wymaga przepis typizujący.

Zdaniem Profesor Liszewskiej art. 21 k.k. nie odpowiada temu, jak jest uregulowane sprawstwo w Kodeksie karnym.

Niemedialne, więc odporne

W dyskusji Profesor Jacek Giezek zwrócił uwagę, że art. 1-31 k.k. są odporne na populizm penalny, ponieważ są niemedialne i zbyt skomplikowane. Kolejny głos zabrał również Profesor Włodzimierz Wróbel i wskazał, że komentarz do przepisu Kodeksu karnego to narzędzie w rękach sędziego, dlatego wiąże się z koniecznością poniesienia „kosztów” określonego poglądu.

Wskazanie, że karalność usiłowania przestępstwa groomingu powinno zostać wyłączona oznacza, iż de lege lata usiłowanie tego przestępstwa jest karalne. Zauważalna jest zatem druga strona medalu poglądu wyrażającego postulat de lege ferenda, dlatego trzeba mieć jej świadomość, uprawiając dogmatykę prawa karnego.

Portal Karne24.com jest partnerem medialnym I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego „Problemy Prawa Karnego w XXI wieku”.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Formy popełnienia przestępstwa są dość odporne na zmiany (I Kopernikańskie Sympozjum Karnistyczne) pochodzi z serwisu Karne24.com.

„Kopernikańska postawa jest potrzebna prawu karnemu: prawnikom potrzebna jest odwaga” – mówił prof. Jerzy Lachowski, kierownik Katedry Prawa Karnego UMK w Toruniu, który otworzył obrady I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego.

„Prawo karne stoi przed nowymi wyzwaniami. Musi także bronić podstawowych wartości. Jak pogodzić skuteczność reakcji karnej z poszanowaniem praw i wolności jednostki?” – pytał prof. Jerzy Lachowski.

Dziekan Wydziału Prawa i Administracji UMK w Toruniu prof. Maciej Serowaniec podkreślał, że nauka prawa karnego powinna nie tylko diagnozować rzeczywistość, ale także ją kształtować.

Kryzys wykładni prokonstytucyjnej

O projekcie sanacyjnym prawa karnego, przygotowanym przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego, mówił w pierwszym panelu prof. dr hab. Włodzimierz Wróbel z Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Prof. Wróbel – przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego – wskazywał, że populizm penalny wciąż jest zjawiskiem systemowym. Na kształt prawa karnego wpływa także brak Trybunału Konstytucyjnego, dysfunkcja Sądu Najwyższego, kryzys prokuratury i inne „meandry polityki przywracania praworządności”.

Bolączką przywracania racjonalnego prawa karnego jest także brak kultury wykładni prokonstytucyjnej w sądach.

Zmiana z 30 na 25 lat „nie do przełknięcia”

Głównym celem powstania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego była pilna naprawa obowiązującego prawa karnego. Chodziło o najbardziej rażące mankamenty prawa karnego materialnego.

Prof. Włodzimierz Wróbel zwrócił uwagę, że Kodeks karny nie jest tylko populistyczny, sprzeczny z konwencjami i zasadą ultima ratio, ale także wadliwy pod względem proceduralnym ze względu na naruszenia trybu legislacyjnego.

Po złożeniu projektu przez Komisję nastąpiła jego blokada polityczna. Nie do przełknięcia okazało się obniżenie górnej granicy kary pozbawienia wolności z 30 do 25 lat. Nieakceptowalne politycznie okazało się także zniesienie odpowiedzialności karnej 14-latków.

Komisja proponowała między innymi, by wydzielić z art. 53 k.k. odrębny paragraf jednoznacznie stanowiący, że: „Dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy”. Stawałby się on podstawą apelacyjną lub kasacyjną na zasadzie obrazy prawa materialnego, a nie jedną z elastycznych dyrektyw wymierzania kary pozostawionych do uznania sądu.

Nie zmieniać ustawy, zmieniać postawę sądów

Prof. Włodzimierz Wróbel podkreślił, że tezy stawiane przez prawoznawców nie mogą odrywać się od uwarunkowań legislacyjnych. Nie ma obecnie ani potrzeby, ani możliwości uchwalenia nowego Kodeksu karnego. Tym bardziej, że upadło założenie o racjonalnym ustawodawcy.

Racjonalizacja prawa karnego musi koncentrować się na sądowym wymiarze kary oraz redukcji odpowiedzialności karnej w zakresie wykonywania kary – zauważył Włodzimierz Wróbel.

Dogmatyka prawa karnego spełnia w tym zakresie istotną rolę. Powinna wyposażać sędziego w argumenty pozwalające mu zderzyć się z nieracjonalnym ustawodawcą.

Portal Karne24.com jest partnerem medialnym I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego.

Grafika: Organizator

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł „Kopernikańska postawa jest potrzebna prawu karnemu”. Obrady I Kopernikańskiego Sympozjum Karnistycznego w Toruniu pochodzi z serwisu Karne24.com.