27 maja 2026 roku odbyło się posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Jego przedmiotem były projekty ustaw wprowadzających kryminalizację patostreamingu. Rozpatrywany był zarówno projekt z lipca 2025 roku, jak i niedawny projekt ze stycznia 2026 roku. Prace w komisji zakończyły się przedstawieniem Sejmowi do uchwalenia propozycji uregulowania tej kwestii.

Projekt przeszedł procedurę trzech czytań w Sejmie. Za ustawą zagłosowało 419 posłów.

11 czerwca 2026 roku ustawa w finalnej wersji została skierowana do Senatu (zobacz ustawę).

Patostreaming jest zjawiskiem związanym z przenoszeniem się coraz większej części aktywności społecznej do Internetu. Polega na transmitowaniu na żywo treści, które ze względu na swój patologiczny charakter mają szokować widzów. Zazwyczaj podczas patostreamów prezentowana jest przemoc, nadużywanie alkoholu, prowokowanie awantur czy nawet łamanie prawa.

Potrzeba kryminalizacji

W uzasadnieniu projektu autorzy wskazują, iż poziom szkodliwości tego zjawiska tłumaczy potrzebę jego kryminalizacji. Wskazuje się, że na negatywne działanie patostreamów szczególnie narażeni są młodzi ludzie. Aż 37% nastolatków ogląda takie treści w Internecie.

Ustawa zakłada dodanie w rozdziale XXXII Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu nowego art. 255b. Proponowana regulacja kryminalizuje publiczne rozpowszechnianie w Internecie treści przedstawiających jedno z następujących zachowań:

• popełnienie czynu zabronionego zagrożonego karą pozbawienia wolności, jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste,
• przemoc wobec zwierzęcia z naruszeniem przepisów ustawy,
• poniżające traktowanie innej osoby, nawet za jej zgodą.

Dodatkowo rozpowszechnienie takiej treści musi nastąpić w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Taka konstrukcja jest uzasadniona sytuacją faktyczną –patostreamerzy bowiem podejmują kontrowersyjne aktywności podczas transmisji, aby zwiększyć swoje zasięgi bądź dla uzyskania wpłat od widzów, czyli tzw. donate’ów.

Patostreamy zawierające treści przedstawiające czyn zabroniony, przemoc wobec zwierzęcia lub poniżające traktowanie innych zagrożone mają być karą do 3 lat pozbawienia wolności.

Zauważyć należy, że przepis ma na celu penalizację samego pokazywania i przez to promowania zachowań najbardziej szkodliwych. Osobną kwestią jest poniesienie odpowiedzialności za popełniony czyn zabroniony lub przemoc wobec zwierząt. Również poniżające traktowanie innej osoby może skutkować odpowiedzialnością za znieważenie lub naruszenie nietykalności cielesnej. Karygodność patostreamów leży jednak w samym prezentowaniu takich treści, co w konsekwencji może prowadzić do ich normalizacji. Promowanie przemocy i agresji jest szkodliwe samo w sobie.

Głowonogi poza ochroną

Autorzy projektu proponują zakaz transmisji zachowań cechujących się wysoką społeczną szkodliwością. Prezentowanie popełnienia przestępstwa będzie kryminalizowane, jeżeli dotyczy czynu zabronionego zagrożonego karą pozbawienia wolności. Tym samym nie obejmuje lżejszych kategorii przestępstw. Również promowanie przemocy wobec zwierząt uznano za szczególnie karygodne zjawisko.

Natomiast streamy oparte na poniżaniu innych będą zakazane, nawet jeśli osoby poniżane się na to zgadzają. Nie można przyzwalać na normalizację takich zachowań i ich popularyzację, w szczególności wśród młodej widowni.

Zachowanie polegające na znęcaniu się na zwierzęciem lub jego zabiciu dotyczy wyłącznie tych zwierząt, których ochronę przewiduje ustawa o ochronie zwierząt, czyli kręgowców.

W pierwotnej wersji projektu kryminalizacja miała obejmować również rozpowszechnianie treści przedstawiających znęcanie się nad głowonogiem, który nie jest objęty wyżej wymienioną ustawą. Ostatecznie zrezygnowano z tego pomysłu i ograniczono zakres kryminalizowanych zachowań wyłącznie do prezentowania przemocy wobec kręgowców.

Wystarczy wrażenie

Projekt zakłada również kryminalizację treści, które „mogą wywołać przekonanie”, że przedstawiają wyżej wymienione zachowania. Nie jest konieczne popełnienie przestępstwa na wizji. Wystarczy, że odbiorca może odnieść wrażenie, że popełniono czyn zabroniony. Tak samo upozorowanie przemocy wobec zwierząt doprowadzi do odpowiedzialności na podstawie art. 255b k.k.

Istotny jest fakt promowania i normalizowania szkodliwych zachowań, nawet jeśli nie są one w rzeczywistości podejmowane. Dlatego sprawca podlega takiej samej karze jak za faktyczne wykonanie jednego z wyżej wymienionych zachowań podczas trwania transmisji.

W projekcie przewidziano też szczególną ochronę małoletniego.

Jeżeli sprawca przedstawia jedno z zachowań albo wywołuje wrażenie takiego zachowania wobec treści przedstawiających małoletniego, zagrożenie ustawowe wzrasta do kary od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Takie brzmienie przepisu uwzględnia również treści wytworzone przez sztuczną inteligencję, a przedstawiające osobę małoletnią.

Spod zakresu kryminalizacji wyłączone zostało rozpowszechnianie treści przedstawiających zachowania podjęte w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, informacyjnej, prasowej lub naukowej albo w celu ochrony interesu publicznego. Jest to szeroki zakres wyjątków, który umożliwia rozpowszechnianie treści w taki sposób, że jest ono korzystne dla społeczeństwa.

W ten sposób transmitowanie wypadku komunikacyjnego lub udostępnienie nagrania przedstawiającego zbrodnie wojenne nie będzie przestępstwem, gdyż zazwyczaj podjęte będzie w celu informacyjnym.

Co dalej?

Potrzeba kryminalizacji patostreamingu od dawna była podnoszona przez przedstawicieli doktryny prawa karnego. Prawo powinno nadążać za zmieniającą się rzeczywistością społeczną. Nie jest korzystne, by szkodliwe zachowania podejmowane w Internecie nie spotykały się z reakcją karną.

Projekt zyskał aprobatę, a posłowie zdołali wypracować porozumienie co do brzmienia przepisów penalizujących patostreaming. Jednak ostateczna postać regulacji zależy od przebiegu dalszych prac parlamentarnych oraz stanowiska Senatu.

Opracowała Lena Orzechowska – studentka prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zdjęcie zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini. 

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Sejmowy konsensus za kryminalizacją patostreamingu pochodzi z serwisu Karne24.com.

Propozycja rządu Meloni została już przyjęta przez obie izby parlamentu Republiki Włoskiej, jednak ze względu na nieuzyskanie w nich większości dwóch trzecich głosów, projekt zmiany konstytucji wymaga zatwierdzenia przez obywateli w ogólnokrajowym referendum.  

Bezpiecznik demokracji

Unikalna konstrukcja włoskiego wymiaru sprawiedliwości, zakładająca połączenie sędziów i prokuratorów w jeden samorząd, w założeniu miała stanowić bezpiecznik przed instrumentalnym traktowaniem procesu karnego i instytucji oskarżyciela publicznego przez władzę wykonawczą.

Pierwotnie zjednoczone Królestwo Włoch zapewniało w Dekrecie Królewskim z dnia 6 grudnia 1865 roku, kształtującym ustrój wymiaru sprawiedliwości, gwarancję niezależności jedynie sędziom. Jednocześnie obowiązek ochrony interesów państwa oraz funkcję oskarżyciela publicznego powierzono prokuraturze, którą ukształtowano jako strukturę hierarchiczną i scentralizowaną, pozostającą pod bezpośrednim nadzorem Ministerstwa Sprawiedliwości. Ta strukturalna zależność od władzy wykonawczej (a przez to podległość interesowi politycznemu), w połączeniu z szerokim zakresem przyznanych kompetencji, sprzyjała w okresie włoskiego faszyzmu wykorzystywaniu prokuratury jako istotnego elementu systemu represji w autorytarnym państwie. Ten efekt wzmocniło dodatkowo przyjęcie przez reżim,  Dekretem Królewskim z dnia 19 października 1930 roku, inkwizycyjnego modelu procesu karnego z ugruntowaną dominacją oskarżyciela publicznego nad innymi stronami postępowania.

Doświadczenie to skłoniło włoską Konstytuantę, wyłonioną po upadku monarchii, do objęcia prokuratury konstytucyjnymi gwarancjami niezależności. Uchwalona 22 grudnia 1947 r. nowa Konstytucja połączyła sędziów i prokuratorów w jedną grupę – magistraturę włoską (magistratura italiana) – gwarantując równocześnie jej autonomię, niezawisłość i niezależność od innych władz. Organem stojącym na straży tych gwarancji stała się Najwyższa Rada Sądownictwa, złożona z członków stałych (Prezydenta Republiki Włoskiej jako przewodniczącego, Pierwszego Prezesa Sądu Kasacyjnego oraz Prokuratora Generalnego przy Sądzie Kasacyjnym) oraz członków wybieranych na czteroletnią, jednorazową kadencję. Spośród tej ostatniej grupy dwie trzecie przedstawicieli było wybieranych przez ogół członków magistratury (togati), a jedną trzecią przedstawicieli wybierały obie izby parlamentu obradujące wspólnie, w głosowaniu tajnym, większością trzech piątych głosów, spośród grona profesorów zwyczajnych nauk prawnych oraz prawników legitymujących się co najmniej piętnastoletnim stażem zawodowym (laici).

Najwyższej Radzie Sądownictwa powierzono ponadto m.in. kompetencje w zakresie nominowania, spośród kandydatów wyłonionych w drodze konkursu, sędziów i prokuratorów (powoływanie następuje po podpisaniu nominacji przez Prezydenta), wykonywania jurysdykcji dyscyplinarnej wobec członków magistratury (orzeczenia dyscyplinarne wydaje Sekcja Dyscyplinarna będąca częścią Najwyższej Rady Sądownictwa), a także decydowania o nominacjach, delegacjach, przydziale funkcji i awansach sędziów oraz prokuratorów. Konsekwencją połączenia sędziów i prokuratorów w ramach magistratury była możliwość relatywnie swobodnego przechodzenia pomiędzy obiema funkcjami, zniesiona de facto dopiero w 2022 roku prawem z dnia 17 czerwca 2022, limitującym mobilność do jednego przejścia pomiędzy oboma zawodami w toku kariery zawodowej.

Gwarancje zagrażające niezawisłości?

Jak wspomniano, proponowana zmiana Konstytucji Republiki Włoskiej zakłada rozdzielenie Najwyższej Rady Sądownictwa na dwa organy właściwe odpowiednio dla sędziów i prokuratorów oraz definitywne zniesienie możliwości przechodzenia pomiędzy tymi urzędami. Oba nowo utworzone organy mają nadal pozostawać pod przewodnictwem Prezydenta Republiki Włoskiej, jednak ich członkowie wybieralni mają być wyłaniani w drodze losowania. Nowelizacja utrzymuje w obu Radach podział na członków laici i togati, przy czym ci pierwsi mają być powoływani w wyniku losowania z listy sporządzonej wspólnie przez obie izby parlamentu włoskiego w drodze głosowania, spośród profesorów zwyczajnych nauk prawnych oraz prawników posiadających co najmniej piętnastoletnie doświadczenie zawodowe. Członkowie togati mają natomiast być wyłaniani w drodze losowania spośród wszystkich sędziów (dla Rady Sądownictwa) i prokuratorów (dla Rady Prokuratury).

Zwolennicy zmiany argumentują, że funkcjonowanie magistratury w obecnym kształcie doprowadziło do wytworzenia się specyficznej solidarności korporacyjnej pomiędzy sędziami i prokuratorami, którym państwo powierza diametralnie odmienne role w postępowaniu karnym. Uzależnienie decyzji dotyczących awansów czy przydziału funkcji od Rady tworzonej wspólnie przez przedstawicieli obu tych grup, jak również możliwość swobodnego przechodzenia pomiędzy oboma zawodami, ma prowadzić do potencjalnego ograniczenia niezawisłości, premiując swoisty koniunkturalizm ponad dobro wymiaru sprawiedliwości. Dodatkowo wyłanianie członków Najwyższej Rady Sądownictwa w drodze wyborów miało, zdaniem zwolenników reformy, na przestrzeni dekad doprowadzić do powstania nieformalnych frakcji i koterii, lobbujących za powoływaniem określonych osób do Rady według kryterium realizowania reprezentowanych przez nie interesów. Reforma przedstawiana jest jako środek do definitywnego zakończenia tej praktyki, mający według argumentacji jej zwolenników – zapewnić pełną niezawisłość członków nowo utworzonych organów od quasi-politycznych powiązań oraz grup interesów funkcjonujących wewnątrz środowisk sędziowskich i prokuratorskich. Głosy przemawiające za reformą podnoszą również, że rozdzielenie magistratury jest zbieżne z modelami przyjętymi powszechnie w państwach Europy Zachodniej oraz stanowi krok w kierunku „unowocześnienia państwa i wymiaru sprawiedliwości” poprzez wzmocnienie kontradyktoryjnego charakteru włoskiego postępowania karnego i przywrócenie zaufania obywateli do bezstronności sędziów w relacjach z prokuraturą.

Krytycy reformy podkreślają, że połączenie sędziów i prokuratorów w ramach magistratury oraz konstytucyjne zrównanie ochrony obu tych urzędów pod auspicjami Najwyższej Rady Sądownictwa stanowiło w zamyśle twórców Konstytucji istotną gwarancję przed ponownym upolitycznieniem prokuratury. Naruszenie tego rozwiązania może natomiast, ich zdaniem, zachęcić władzę wykonawczą do poszukiwania sposobów zwiększenia kontroli nad tym szczególnym, z perspektywy włoskiego systemu prawnego, urzędem. Szczególne wątpliwości budzi w tym kontekście niejasność dotycząca sposobu wyboru członków nowo planowanych Najwyższych Rad. Projekt zmian konstytucyjnych pozostawia bowiem wiele kwestii do doprecyzowania na poziomie ustawowym, w tym m.in. sposób przeprowadzenia losowania wybieralnych członków Rad oraz szczegółowe zasady funkcjonowania samego mechanizmu losowania.

Sama idea wyłaniania członków poprzez losowanie krytykowana jest ze względu na wysokie ryzyko wyboru do nowych organów osób, które mogą nie posiadać odpowiednich kompetencji, doświadczenia, motywacji czy predyspozycji do zasiadania w nich oraz sprawnego wykonywania powierzonych obowiązków. Rozwiązanie takie może w konsekwencji prowadzić do istotnego osłabienia funkcjonowania proponowanych organów na poziomie personalnym. Nie można również pomijać faktu, że nawet jeśli nowy system rzeczywiście doprowadzi do zerwania z potencjalnym ryzykiem quasi-politycznych wpływów na obsadę organów ze strony nieformalnych organizacji funkcjonujących w ramach magistratury, to wybór członków laici nadal pozostanie przestrzenią dla wpływów stricte politycznych. Listy osób, spośród których następować będzie losowanie na miejsca obsadzane przez parlament, mają bowiem być sporządzane przez polityków zasiadających w obu izbach parlamentu.

Dodatkowo krytycy zarzucają rządowi Giorgii Meloni zastosowanie zabiegu politycznego w przygotowanym projekcie zmian konstytucyjnych. Wskazują oni, że samo całkowite zniesienie możliwości zmiany ścieżki kariery zawodowej pomiędzy sądownictwem a prokuraturą, zgodnie z orzecznictwem włoskiego Trybunału Konstytucyjnego, nie wymaga zmiany konstytucji i mogłoby zostać wprowadzone na poziomie ustawowym. Co więcej, zjawisko to, w następstwie reformy z 2022 r., ma obecnie charakter marginalny. W związku z tym pojawiają się zarzuty, że ten element proponowanych zmian pełni funkcję politycznej przykrywki dla pozostałych, bardziej kontrowersyjnych reform. Ma on stanowić łatwy do komunikowania temat, sprzyjający pogłębianiu polaryzacji politycznej oraz mobilizacji wyborców do udziału w głosowaniu.

Jeśli nie wiadomo o co chodzi – chodzi o dyscyplinowanie

W dyskusji dotyczącej rozdzielenia magistratury łatwo można przeoczyć trzeci, być może najistotniejszy, aspekt proponowanych zmian. Chodzi oczywiście o pozbawienie Najwyższej Rady Sądownictwa właściwości w zakresie spraw dyscyplinarnych sędziów i prokuratorów oraz przekazanie tych kompetencji proponowanemu Wysokiemu Sądowi Dyscyplinarnemu. Nowo utworzony sąd ma składać się z piętnastu członków. Prawo wyboru trzech z nich ma przysługiwać Prezydentowi Republiki – spośród profesorów zwyczajnych nauk prawnych lub prawników posiadających co najmniej dwudziestoletni staż zawodowy. Kolejnych trzech członków ma być wybieranych w drodze losowania z listy sporządzonej przez połączone izby włoskiego parlamentu, spośród osób legitymujących się takimi samymi kwalifikacjami jak kandydaci wskazywani przez Prezydenta. Następnych sześciu członków ma być wyłanianych w drodze losowania spośród sędziów, a trzech spośród prokuratorów, przy czym losowanie obejmować ma wyłącznie osoby z co najmniej dwudziestoletnim stażem zawodowym, które w toku kariery pełniły funkcje na poziomie Najwyższego Sądu Kasacyjnego.

Choć proponowane przepisy dotyczące składu Wysokiego Sądu Dyscyplinarnego zachowują przewagę członków togati nad laici, nie gwarantują jednocześnie utrzymania tej proporcji w poszczególnych składach orzekających powoływanych do rozpoznania spraw dyscyplinarnych. W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której o odpowiedzialności dyscyplinarnej magistratów będą rozstrzygały składy zdominowane przez członków wyłonionych przez parlament. Ryzyko to potęguje niejasny sposób tworzenia listy kandydatów do losowania na stanowiska laici przez połączone izby parlamentu – kwestia ta została bowiem pozostawiona do doprecyzowania w ustawodawstwie zwykłym. Dodatkowe wątpliwości budzi również ograniczenie możliwości zaskarżania orzeczeń Wysokiego Sądu Dyscyplinarnego. W przeciwieństwie do obecnego modelu, w którym od orzeczeń Sekcji Dyscyplinarnej Najwyższej Rady Sądownictwa przysługuje odwołanie do Sądu Kasacyjnego obradującego w składzie połączonych izb, projekt przewiduje jedynie możliwość wniesienia środka odwoławczego do innego składu tego samego sądu.

Krytycy reformy wskazują ponadto, że Wysoki Sąd Dyscyplinarny może spełniać przesłanki uznania go za sąd wyjątkowy. Tymczasem włoska konstytucja, podobnie jak polska, zakazuje tworzenia tego rodzaju sądów, co wynika z art. 102 ust. 2 włoskiej ustawy zasadniczej. Za kwalifikacją projektowanego sądu jako sądu wyjątkowego przemawiać ma przede wszystkim jego oddzielenie od Najwyższej Rady Sądownictwa, a w konsekwencji pozostawanie in genere poza włoską strukturą sądownictwa oraz brak instytucjonalnego powiązania z organami samorządu magistratury. Wątpliwości budzi także możliwość powoływania składów orzekających, w których większość nie będzie należała do członków togati. Wśród włoskich konstytucjonalistów pozostaje przy tym sporne czy projektowane przepisy dopuszczają w ogóle wniesienie skargi kasacyjnej od orzeczeń Wysokiego Sądu Dyscyplinarnego.

Dla rządu Giorgii Meloni oraz wspierającej go większości parlamentarnej wprowadzenie nowego sądu dyscyplinarnego będzie dodatkowo pretekstem do uchwalenia ustawy regulującej nową procedurę dyscyplinarną oraz nowych przepisów materialnych, zawierających katalog przewinień dyscyplinarnych i przewidzianych za nie sankcji. Kształt tych regulacji pozostaje jednak na razie szerzej nieznany.

Reforma czy deforma? Decyzja należy do Włochów

Referendum z 22–23 marca rozstrzygnie zatem o modelu relacji między władzą polityczną a magistraturą we współczesnych Włoszech. Dla jednych jest to próba modernizacji systemu i ograniczenia patologii korporacyjnych, dla innych potencjalny początek erozji powojennych gwarancji niezależności wymiaru sprawiedliwości. O tym, która z tych wizji okaże się bardziej przekonująca, zdecydują ostatecznie włoscy wyborcy. Przegląd sondaży opublikowanych na portalu Il Sole 24 Ore początkiem marca 2026 roku wskazuje na przewagę zwolenników reformy nad jej przeciwnikami (zobacz sondaż). Co istotne, referendum zatwierdzające dla swojej skuteczności nie wymaga osiągnięcia określonego progu frekwencji, dlatego o wyniku głosowania przesądzi wyłącznie stosunek głosów oddanych „za” i „przeciw”. W praktyce oznacza to, że nawet przy stosunkowo niewielkiej mobilizacji wyborców reforma może zostać przyjęta i doprowadzić do jednej z najdalej idących zmian ustrojowych włoskiego wymiaru sprawiedliwości od czasu uchwalenia konstytucji z 1947 r.

Opracował Mikołaj Słomka – ekspert Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego Fundacji

Zdjęcie zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.  

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Sąd nad magistraturą. Włosi zdecydują o przyszłości wymiaru sprawiedliwości pochodzi z serwisu Karne24.com.

Skalę problemu, z jaką mamy do czynienia, obrazują statystyki. Według raportów ze stacji sanitarno-epidemiologicznych ilość ataków dokonanych przez psy wzrosła w Polsce w ciągu 5 lat o ponad 60% (od 20 910 w 2019 r. do ponad 33 tys. do końca września 2024 r.; w 2023 r. licznik zamknął się na 35 222 przypadkach).

W Anglii oraz Walii zanotowano w poprzednim roku ponad 32 tys. ataków dokonanych przez psy, co jest wzrostem o 34% w ciągu ostatnich 5 lat, podczas gdy wzrost ilości psów był w tym okresie dwukrotnie mniejszy. Należy też zauważyć minimum 16 ataków śmiertelnych dokonanych w Anglii od 2021 r. przez psy rasy American bully, o której będzie jeszcze mowa.

Groźne pogryzienia

12 października 2025 r. kierowca samochodu ciężarowego, który zatrzymał się na postoju w okolicach Zielonej Góry, aby wybrać się na grzyby, został zaatakowany przez 3 psy, które uciekły z pobliskiej strzelnicy. Obrażenia ciała zadane przez zwierzęta były na tyle poważne, że mężczyzna walczył o życie w szpitalu, gdzie zmarł po trzech dniach (zobacz dokładną relację prasową).

Wg relacji mieszkańców psy już wcześniej były agresywne i atakowały przechodniów, a jedno z pogryzień skończyło się skazaniem właściciela za wykroczenie przez SR w Zielonej Górze. Psy odgryzły również uszy mężczyźnie, który wszedł na teren pilnowanej przez nich strzelnicy, jednak postępowanie zostało umorzone z uwagi na to, że zwierzęta w ten sposób broniły posesji.

Równie tragicznie skończyła się sprawa z Skarbiciesza z lipca 2022 r., gdy dwa owczarki belgijskie, przejawiające już wcześniej zachowania agresywne wobec ludzi, uciekły z źle zabezpieczonej posesji pod nieobecność właściciela, zaatakowały 48-letniego rowerzystę i go zagryzły. Zwierzęta były na tyle niebezpieczne, że podjęto decyzję o ich odstrzale, a po sekcji zwłok psów okazało się, że w przewodzie pokarmowym jednego z nich znajdowały się fragmenty skóry należącej do ofiary.

Właściciel został skazany w 2024 r. przez SR w Lubartowie na 3 lata pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 160 k.k., a wyrok został w lutym 2025 r. utrzymany w mocy przez SO w Lublinie (zobacz więcej o wyroku).

Nie są to jedyne głośne przypadki ataków psów. Dwa dni po wydarzeniach z Zielonej Góry, na Saskiej Kępie bulterier zagryzł terriera oraz spowodował obrażeni ciała u jego właścicielki, która próbowała ratować mniejszego psa.

Podobna sytuacja miała miejsce w 2023 r. w Zakrzowie, gdzie agresywne psy zaatakowały kobietę wyprowadzającą swojego maltańczyka i maltipoo na spacer. Właścicielka zdążyła wziąć podopiecznych na ręce, jednak atakujące zwierzęta wyrwały jej z rąk maltańczyka, którego zagryzły na jej oczach. Kobieta również doznała obrażeń podczas próby ratowania pupili.

W większości przypadków ataki wynikały z nieodpowiedniego zabezpieczenia posesji przez właścicieli agresywnych psów.

Każda rasa może być groźna

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2003 r. wskazuje 11 ras psów uznawanych za agresywne:

• amerykański pit bull terrier;
• pies z Majorki (Perro de Presa Mallorquin);
• buldog amerykański;
• dog argentyński;
• pies kanaryjski (Perro de Presa Canario);
• tosa inu;
• rottweiler;
• akbash dog;
• anatolian karabash;
• moskiewski stróżujący;
• owczarek kaukaski.

Ich posiadanie wymaga uzyskania odpowiedniego zezwolenia wydawanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Nie wydaje się go, a wydane cofa się, jeżeli pies będzie lub jest utrzymywany w warunkach i w sposób, które stanowią zagrożenie dla ludzi lub zwierząt.

Teoretycznie, przyszły właściciel powinien zostać sprawdzony, czy będzie odpowiednio utrzymywał psa, jednak w ustawie o ochronie zwierząt nie jest określone, jakie przymioty musi mieć wnioskodawca, co pozwala ubiegać się o takie pozwolenie każdemu. Ponadto zezwolenie jest wymagane w przypadku psa czystej rasy, a przy mieszance psa rasy agresywnej z rasą nieuznawaną za taką, nie jest ono wymagane.

Powyższy katalog jest zamknięty i nie ma w nim wielu popularnych ras, które bez wątpienia również można uznać za agresywne, m.in. amstafa, cane corso, dobermana czy American bully. Jednocześnie warto zaznaczyć, że sam wpis na listę ras agresywnych nie przesądza o tym, że pies jest groźny, gdyż odpowiednie wychowanie może sprawić, że rottweiler czy owczarek kaukaski będzie zachowywał się w odpowiedni sposób.

Podobnie wygląda sprawa z psami uznawanymi za przyjacielskie, “rodzinne” jak labrador czy golden retriever, które źle wychowane mogą być groźne dla otoczenia i atakować ludzi oraz zwierzęta. Z reguły mają jednak mniejsze predyspozycje genetyczne do takich zachowań niż np. znajdujący się na liście pit bull terrier, który został stworzony do nielegalnych walk psów.

Groźny pies pod groźbą kary

Najczęstszą kwalifikacją prawną groźnych zachowań psów jest art. 77 Kodeksu wykroczeń (niezachowanie zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia), za który grozi grzywna do 1000 zł, a nawet ograniczenie wolności. Bardziej poważne ataki kwalifikowane są w zależności od stanu faktycznego jako lekki, średni (art. 157 § 1 i 2 k.k.) lub ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 156 § 1 k.k.). Częstym zarzutem jest również narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia (art. 160 § 1 k.k.).

W świetle polskiego prawa karnego właściciel psa, który kogoś zaatakował, jest gwarantem niewystąpienia skutku wg art. 2 k.k.

W przypadku skutku śmiertelnego można przypisać nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155) lub ciężki uszczerbek z następstwem w postaci śmierci (art. 156 § 3 k.k.), w zależności od tego czy właściciel obejmował umyślnością ciężki uszczerbek, który doprowadził do zgonu pokrzywdzonego.

W sprawie z Zielonej Góry uznano, że właściciel godził się na ciężki uszczerbek i postawiono zarzut z art. 156 § 3 k.k., z uwagi na to, że psy były agresywne i już wcześniej dochodziło do poważnych ataków (odgryzione uszy podczas obrony posesji). Stwierdzono, że właściciel musiał przewidywać wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia podobnych zachowań w przyszłości. Mimo to nie zabezpieczył odpowiednio terenu strzelnicy, gdyż ogrodzona była ona jedynie siatką na dziki, która nie stanowiła żadnej przeszkody dla atakujących psów.

W omawianej sytuacji nie można postawić zarzutu zabójstwa z zamiarem ewentualnym, gdyż nie da się stwierdzić, że właściciel godził się na skutek śmiertelny podczas ataku. Aby można było mu przypisać umyślność, musiałby widzieć zaistniałą sytuację i mimo to nie zareagować, cechować się obojętnością, wiedząc, że jego psy są zdolne do spowodowania zgonu pokrzywdzonego. Jak wynika z dotychczasowych ustaleń, nie dało się tego udowodnić właścicielowi psa.

Nie każdy powinien mieć psa

• W ocenie autora słuszna byłaby nowelizacja ustawy, aby wprowadzić podstawowe wymogi wymagane do uzyskania zezwolenia, z których obligatoryjnymi byłyby przejście testów psychofizycznych oraz niekaralność.
• Należałoby również rozszerzyć listę ras uznawanych za agresywne o kilkanaście ras, a w przypadku American bully można nawet rozważyć wprowadzenie całkowitego zakazu posiadania tej rasy, tak jak zrobiła to Wielka Brytania w lutym 2024 r. nowelizując Dangerous Dogs Act z 1991 r.
• Ponadto w sprawie z Zielonej Góry wymagana jest odpowiednia kontrola nad postępowaniem, gdyż sprawca jest byłym policjantem, co wymaga szczególnej ostrożności w kontekście proceduralnych wymogów bezstronności i obiektywizmu w ocenie danej sprawy.

Autor: Kordian Bielak – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Cover-foto zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Masz agresywnego psa? Możesz dostać dożywocie za to, że kogoś pogryzł pochodzi z serwisu Karne24.com.

Dziś kilka słów o tak zwanych „prankach” i challange’ach, które potrafią być bardzo zabawne, ale również niezwykle niebezpieczne, a nawet śmiercionośne.

Żarty nie na żarty

Święto żartów, dowcipów, „wkręcania ludzi”, a więc Prima Aprilis ma bardzo długą tradycję. Zaczęło być popularne w późnym średniowieczu, ale jego genezy można doszukiwać się już w obchodzonym na początku kwietnia, starożytnym, rzymskim święcie. Odbywało się ono na cześć bogini Ceres. Podczas obchodów przedstawiano komedie, mężczyźni przebierali się w damskie ubrania, a wszelkie kawały czy dowcipy stawały się tego dnia nie tylko dozwolone, ale wręcz pożądane.

W obecnych czasach Internet odciska swoje piętno w wielu sferach ludzkiego życia, również w aspekcie rozrywki. Można powiedzieć, że Prima Aprilis obchodzimy dziś codziennie, nie tylko pierwszego dnia kwietnia.

Tak zwane pranki, a więc filmiki, w których to ludzie są „wkręcani” na rozmaite osoby przez tak zwanych pranksterów, cieszą się niesamowitą wręcz popularnością i biją rekordowe wyświetlenia.

Siłą rzeczy więc, nagrywane są stosunkowo często. Im więcej zaś ich powstaje, tym bardziej zażarta staje się walka o uwagę widza i zachodzi potrzeba znalezienia większej kontrowersji. Przy realizowaniu niektórych pranków twórcy poszli o krok za daleko w kontekście bezpieczeństwa, swojego czy też postronnych osób.

W jaki sposób na takie przypadki odpowiada prawo karne?

Słynny prank Wardęgi z pająkiem-gigantem

Jeżeli dane zachowanie jest bezprawne, realizuje znamiona przestępstwa, to dla przyjęcia odpowiedzialności karnej nie ma znaczenia, czy dana osoba, której zachowanie prawnokarnie wartościujemy, podjęła je w ramach pranku.

Youtuber nie może złamać komuś ręki, a później bronić się, że przecież był to tylko prank.

Nawet wśród zwolenników koncepcji o istnieniu „kontratypów pozaustawowych” nie znajdzie się chyba nikt, kto jako taki kontratyp wymieniłby dolegliwy prank. W sytuacji pranku problematyczna może być także kwestia obiektywnego przypisania skutku, o czym pisał M. Małecki, analizując na Dogmatach Karnisty słynny prank Sylwestra Wardęgi. Straszono w nim ludzi pająkiem-gigantem.

Robienie ludziom budzącego grozę psikusa może być uznane za wykroczenie przeciwko porządkowi i spokojowi publicznemu: kto wybrykiem zakłóca spokój i porządek publiczny, podlega odpowiedzialności za wykroczenie przewidziane w art. 51 § 1 kodeksu wykroczeń. Karalne jest także pomocnictwo do popełnienia takiego wybryku (art. 53 § 3 k.w.)

Prank Tuszola udającego aktywistę

Pranki mogą realizować znamiona szeregu wykroczeń. Przykładowo w jednym z filmików popularny youtuber Tuszol położył się na ulicy, udając aktywistę i nie pozwalając tym samym na przejazd jednemu z samochodów, co mogłoby kwalifikować się jako wykroczenie z art. 90 kodeksu wykroczeń („tamowanie lub utrudnianie ruchu”). Zapłacenie mandatu często jednak jest dla takiego youtubera niewielka ceną, w porównaniu do tego, jaką popularność zdobywa.

Sankcje nakładane przez YouTube’a mogą okazać się zdecydowanie bardziej dotkliwe niż odpowiedzialność karna.

Regulamin platformy wprowadza zasady dotyczące treści szkodliwych lub niebezpiecznych, gdzie wprost wymienione są niebezpieczne żarty, pranki czy wyzwania. W przypadku powtarzających się naruszeń możliwe jest nawet zamknięcie kanału.

Prank z człowiekiem-gorylem

Zastanawiać się można również nad odpowiedzialnością karną osoby, wobec której prank jest dokonywany. Filmik, w którym przebrany za goryla człowiek naskakuje na parę przechodniów, osiągnął prawie milion wyświetleń.

Goryl rzucił się na mężczyznę, naruszając jego nietykalność cielesną, a ten zaczął się bronić, szarpiąc goryla. Wydaje się, że praktycznie momentalnie zidentyfikował, że zwierzę to nie jest realnym zagrożeniem i zaczął bić oraz kopać mężczyznę w stroju goryla. Następnie, zauważając kamerzystę, który utrwalał całe to karykaturalne wydarzenie, użył dużej siły i wytrącił mu kamerę z ręki. Urządzenie to najprawdopodobniej zostało całkowicie uszkodzone.

Próbując dokonać analizy tego stanu faktycznego, bezsprzecznie można powiedzieć, że mężczyzna udający goryla, mógłby odpowiadać za naruszenie nietykalności cielesnej z art. 217 § 1 k.k. Dla bytu przestępstwa, nie ma znaczenia fakt, iż był to prank. Należy pamiętać jednak, że ściganie tego czynu odbywa się z oskarżenia prywatnego.

Pokrzywdzony mężczyzna odpowiedział na naruszenie nietykalności cielesnej kopniakami i uderzeniami. Czy miał prawo to zrobić?

Początkowo tak, ponieważ zareagował on naruszeniem nietykalności cielesnej w postaci odepchnięcia. Do owego momentu był to klasyczny przykład uzasadnionej obrony koniecznej, zachowanie to było odpieraniem bezprawnego zamachu.

Ale obrona konieczna ma swoje granice. W pewnym momencie goryl na skutek odepchnięcia przestał atakować i znalazł się w pozycji defensywnej, zagrożenie dla nietykalności cielesnej zaatakowanego mężczyzny zostało oddalone. Zamach na jego dobro prawne przestał być więc bezpośredni, mimo to kontynuował on odpieranie zamachu. Brak dalszej potrzeby ochrony dobra prawnego zainicjował stan tak zwanego ekscesu ekstensywnego, czyli przekroczenia granic obrony koniecznej ze względu na czas.

Dalsza część zdarzenia i wypowiadane przez zaatakowanego mężczyznę słowa wskazują nawet, że przekroczenie granic obrony koniecznej przerodziło się w chęć odegrania się na sprawcy pranku. Motywem działania zaatakowanego mężczyzny nie było już odparcie zamachu, a zemsta za próbę upokorzenia. Zachowanie to należałoby kwalifikować już jako „normalne” naruszenie nietykalności cielesnej.

Ciekawy jest fakt, że na podstawie paragrafu 2 w artykule 217 k.k. sąd mógłby odstąpić od wymierzenia kary w przypadku człowieka-goryla, ponieważ nastąpiła retorsja- odpowiedź naruszeniem nietykalności cielesnej na naruszenie nietykalności cielesnej.

A jeśli ktoś nie wie, że to prank?

W przypadku pranku z człowiekiem-gorylem rzeczywiście doszło do ataku na dobro prawne w postaci nietykalności cielesnej i początkowo przynajmniej, zaatakowany mężczyzna miał prawo do zastosowania obrony koniecznej.

Kiedy jednak uznamy, że zachowanie w ramach pranku nie jest bezprawne, to w konsekwencji nie będziemy mogli mówić o rzeczywistym ataku na dobro prawne. Atak ten będzie jedynie udawany. W takiej sytuacji nie będzie możliwe zastosowanie klasycznej obrony koniecznej. Zachodzi jednak inna okoliczność wyłączająca bezprawność czynu zabronionego popełnionego przez osobę „prankowaną”, a więc błąd co do okoliczności wyłączającej bezprawność opisana w art. 29 k.k.:

„Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary”.

Aby lepiej zobrazować tę instytucję prawa karnego, stworzyć można następujący stan faktyczny: nagrywający pranka youtuber jest przebrany za groźnie wyglądającego kibola. Ma na sobie szalik, inne barwy oraz trzyma bejsbolowy kij w ręku. W pewnym momencie zaczyna biec w stronę przechodnia. Zbliża się i wykonuje ruch kijem w jego stronę, ale mężczyzna ten okazuje się być osobą, która trenuje na co dzień sztuki walki. Sprytnym kopnięciem w udo sportowiec powoduje upadek prankstera.

W wyniku celnego i mocnego kopnięcia, youtuber doznaje zerwania mięśnia czworogłowego uda. Według planu prank miał zakończyć się dokładnie w momencie zamachnięcia się kijem bejsbolowym.

W rzeczywistości nie było żadnego ataku na dobro prawne. Został on urojony sobie przez przechodnia.

Jest to właśnie klasyczny przykład błędu co do okoliczności wyłączającej bezprawność. Zapewne taki błąd zostałby uznany za usprawiedliwiony, ze względu na realistyczne okoliczności pozorowanego ataku. W konsekwencji, nie moglibyśmy mówić o popełnieniu przestępstwa przez sportowca.

Challenge z książką i pistoletem

Wyobraźmy sobie, że w realiach polskiego YouTube’a (sytuacja naprawdę wydarzyła się w Stanach Zjednoczonych) para wpada na pomysł, że w ramach internetowego wyzwania dziewczyna będzie strzelała do swojego chłopaka z pistoletu w kierunku serca, a on będzie chronił się tylko grubą książką, która ma (według ich przewidywań) zatrzymać pocisk, co jednak się nie wydarza. Mężczyzna ponosi śmierć na miejscu. Wszystko to, aby pobić rekordy wyświetleń.

Kobieta, mimo istnienia w prawie karnym instytucji zgody dzierżyciela dobra prawnego na jego naruszenie, mogłaby odpowiadać za zabójstwo z zamiarem ewentualnym lub za nieumyślne spowodowanie śmierci, w zależności od dokładniej analizy strony podmiotowej. Nie jest bowiem możliwe wyrażenie zgody na zabicie samego siebie przez inną osobę.

Łacińska paremia „volenti non fit iniuria” – „chcącemu nie dzieje się krzywda”, nie jest tutaj adekwatna.

W końcu, system prawny zna wiele sytuacji, w których ustawodawca wykazuje się pewną dozą paternalizmu i decyduje w imieniu obywatela, czy chronić jego dobro prawne, czy nie. Wystarczy spojrzeć na penalizację bójki, eutanazji czy doprowadzenia do samobójstwa. Doktryna i orzecznictwo przyjmują, że nie można zrzec się ochrony własnego życia. 

Prank nie zawsze przestępny

Należy jeszcze raz podkreślić, że nie jest relewantne usprawiedliwianie się, że dane zachowanie podjęte zostało w ramach internetowego żartu, jeśli tylko realizuje ono znamiona czynu zabronionego.

Z drugiej strony, prawo karne jest oparte również na zasadzie subsydiarności i powinno wkraczać wtedy, gdy inne środki oddziaływania nie są wystarczające. Często odpowiedzialność chociażby na gruncie prawa cywilnego może okazać się bardziej odpowiednią reakcją. Zresztą, powinniśmy znaleźć balans między tym, co nadaje się do ścigania, a co jest tylko kontrowersyjne czy niemoralne. To zadanie należy już do organów stosujących prawo.

Organy państwa nie powinny aż tak mocno ingerować w życie obywateli, szczególnie w sferę rozrywki. W końcu, prank przeprowadzony w dobrym guście nie jest niczym złym.

Autor: Maciej Wójcik – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Cover-foto wygenerowano przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Prank z morderczym klaunem: akceptowalny żart czy karalne przekroczenie granic przyzwoitości? pochodzi z serwisu Karne24.com.

27-latek z Łodzi w czerwcu 2025 r. przy pomocy komunikatora napisał do znajomego, że jedzie zabić swoją byłą dziewczynę. Najbliższą noc spędził w areszcie z zarzutem przygotowania do zabójstwa z grożącą karą 15 lat pozbawienia wolności (zob. materiał prasowy ze szczegółami zdarzenia).

Między decyzją a usiłowaniem

Czy samo wysłanie wiadomości ujawniającej zamiar wystarczy do postawienia zarzutu popełnienia przestępstwa? Zgodnie z definicją, przygotowaniem jest takie zachowanie, które nie jest jeszcze bezpośrednim zmierzaniem do dokonania czynu zabronionego, a zarazem sprawca podjął już czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia usiłowania.

Czynności przygotowawcze wymienione w art. 16 § 1 k.k. (np. uzyskiwanie lub przysposabianie środków czy sporządzanie planu działania) nie stanowią katalogu zamkniętego. To jedynie wskazówka, jak rozumieć ten etap zmierzający do dokonania przestępstwa.

W sytuacji 27-latka relewantny jest całokształt jego zachowania, na który składało się wiele czynności; podejrzany najpierw zakomunikował koledze, że posiada nóź i oznajmił zamiar pozbawienia życia byłej dziewczyny, a następnie odjechał samochodem w celu popełnienia zabójstwa.

Powzięty zamiar uzewnętrzniony w wiadomości, jaką wysłał, zaczął być realizowany podróżą samochodem.

Sprawca zabrał ze sobą broń. Nastąpiła więc możliwość zagrożenia dobru prawnie chronionemu w postaci życia kobiety. Nie było to jeszcze usiłowanie, bo sprawca nie zaczął „bezpośrednio zmierzać” do zabójstwa – nie dotarł w zamierzone miejsce ze względu na awarię samochodu.

Zagrożenie jest, choć nie realne

Konstrukcja przygotowania z wielu względów jest wyjątkowa w skali całego Kodeksu Karnego, czego przejawem jest art. 16 § 2 k.k.: „Przygotowanie jest karalne tylko wtedy gdy ustawa tak stanowi”. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli mielibyśmy do czynienia z zachowaniem spełniającym znamiona przygotowania do popełnienia danego czynu zabronionego, bez odpowiedniego przepisu wskazującego na penalizację takich czynności zachowanie to nie podlega karze.

W przypadku zabójstwa taki przepis istnieje – od 1 października 2023 r. przygotowanie do tego przestępstwa zostało stypizowane w obrębie art. 148 k.k.

Do spełnienia znamion przygotowania nie jest konieczne sprowadzenie konkretnego zagrożenia dla dobra prawnego, wystarczy jedynie możliwość jego zagrożenia.

Dochodzimy zatem do wniosku, że uzasadnieniem decyzji legislacyjnych w kontekście penalizacji wybranych zachowań jest między innymi szczególna wartość chronionego dobra, którą przypisuje mu ustawodawca.

Odpowiedzialność za przygotowanie do zabójstwa zarzucane 27-latkowi z Łodzi jest przykładem dalekiej ingerencji ustawodawcy w działania obywatela. To wyraz szczególnej ochrony życia człowieka w polskim systemie prawnym. Widełki grożącej kary rozpięte są od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

Bezkarny, jeśli odstąpi

Ostatnią deskę ratunku dla osób dopuszczających się karalnego przygotowania stanowi art. 17 k.k., określający warunki bezkarności tej formy stadialnej: „nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego odstąpił (…)”.

27-letni podejrzany nie skorzystał jednak z szansy ofiarowanej mu przez ustawodawcę. Do przejścia w stadium usiłowania zabójstwa wprawdzie nie doszło, aczkolwiek nie z woli mężczyzny, ponieważ jego podróż została zatrzymana na skutek awarii samochodu.

O woli do dobrowolnego odstąpienia od przygotowania nie świadczy również zachowanie po jego zatrzymaniu; mężczyzna był pobudzony, nie wykonywał poleceń funkcjonariuszy, a badanie alkomatem wykazało obecność ponad promila alkoholu w wydychanym powietrzu.

Opracował Hubert Grucela – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Cover foto wygenerowano przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł 15 lat więzienia za jazdę samochodem? Tak, jeśli zmierza się do zabójstwa pochodzi z serwisu Karne24.com.

Niezmiennie szczególnym zainteresowaniem mediów cieszą się przypadki piractwa drogowego i walki z tym zjawiskiem. 25 lipca 2025 r. liczne portale internetowe poinformowały o kolejnym przypadku kierowcy, który w trakcie nocnych przejażdżek po ulicach miasta stołecznego miał rozwinąć prędkość równą 390 km/h.

W efekcie brawurowej jazdy kierowca utracił prawo jazdy, a także wszczęto przeciwko niemu postępowanie przygotowawcze, celem ustalenia czy doszło do realizacji znamion czynu zabronionego z art. 174 k.k. – tj. czy samozwańczy „Mr. Badass” sprowadził bezpośrednie niebezpieczeństwo katastrofy w ruchu lądowym.

Prędkość nie tworzy przestępstwa

Już 18 lipca 2025 r. dowiedzieliśmy się, że prokuratura umorzyła śledztwo w sprawie. Przyjęto bowiem, że zachowanie kierowcy „nie zawierało znamion czynu zabronionego”.

Z treści komunikatu rzecznika Prokuratury Okręgowej mogliśmy się dowiedzieć, że prowadzący postępowanie prokurator „uznał, iż podejrzany swoim niebezpiecznym oraz nieodpowiedzialnym zachowaniem nie wypełnił znamion przestępstwa, albowiem jego zachowanie nie stanowiło konkretnego bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy w ruchu lądowym, a stanowiło wyłącznie potencjalne niebezpieczeństwo. Przy czym nie ma znaczenia dla ustalenia znamion czynu zabronionego z jaką prędkością poruszał się podejrzany”.

Zachowanie kierowcy stanowiło zatem wyłącznie wykroczenie. Co więcej, zgodnie z treścią komunikatu, wniosek taki byłby tożsamy bez względu na rozwiniętą przez prowadzącego prędkość – jest ona bowiem, zdaniem prokuratury, irrelewantna z punktu widzenia kwestii realizacji znamion czynu zabronionego stypizowanego w art. 174 k.k., penalizującego sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy.

Sprowadzić zagrożenie, tylko jak?

Na gruncie art. 174 k.k. pod pojęciem katastrofy rozumieć należy zdarzenie nagłe, powodujące rozległe skutki w ruchu drogowym, wodnym lub powietrznym. Karalne jest nie tylko sprowadzenie katastrofy, ale też sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa jej nastąpienia. Zgodnie z większościowym poglądem doktryny, aby przypisanie odpowiedzialności stało się możliwe, sprawca musi sprowadzić niebezpieczeństwo zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach.

Pojęcie „sprowadza” oznacza w zasadzie dowolną czynność sprawcy, która, przy uwzględnieniu określonych przebiegów przyczynowych, prowadzi do powstania zagrożenia katastrofą.

Atak na dobro prawne w postaci życia i zdrowia człowieka lub mienia nie musi być w tym przypadku jakkolwiek intencjonalny – paragraf drugi art. 174 k.k. wprowadza możliwość realizacji przedmiotowych znamion w sposób nieumyślny. W takiej sytuacji wystarczy, że sprawca naruszy reguły postępowania z dobrem prawnym – np. poprzez rozwinięcie prędkości znacznie przekraczającej dozwoloną – w efekcie czego dojdzie do powstania bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy.

Nie ulega wątpliwości, co dostrzegła prokuratura, że niebezpieczeństwo katastrofy musi mieć charakter „bezpośredni”. Na konieczność tę wskazuje jednoznacznie treść przepisu.

Znaczenie, jakie ma umiejscowienie tego terminu w treści przepisu dla możliwości przypisania sprawcy realizacji znamion czynu zabronionego, tłumaczy Sąd Najwyższy: „w toku postępowania trzeba jednoznacznie ustalić, że w sytuacji będącej skutkiem czynu sprowadzone zagrożenie wystąpiło już w takiej skali, iż niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób mogło się ziścić bez żadnych dalszych, bezprawnych zachowań danego sprawcy i bez konieczności pojawienia się jakichkolwiek nowych czynników «dynamizujących»” (postanowienie SN z 16.04.2014 r., II KK 314/13).

Oznacza to, że sprawca musi sprowadzić sytuację, która niezależnie od jakiejkolwiek jego dalszej ingerencji może w każdej chwili przekształcić się w katastrofę.

Rozpraszacze obciążają sprawcę

Samo przekroczenie prędkości, nawet bardzo znaczne, nie stanowi samodzielnej przesłanki dla przypisania sprawcy odpowiedzialności z art. 174 k.k. Jednocześnie podkreślić należy, że nie znajdują potwierdzenia słowa rzecznika Prokuratury Okręgowej, iż dla ustalenia znamion czynu zabronionego nie ma znaczenia fakt, z jaką prędkością poruszał się podejrzany.

Znaczne przekroczenie dozwolonej prędkości to samodzielnie niewystarczająca, ale istotna przesłanka przypisania realizacji znamion przestępstwa.

Na podstawie wypowiedzi przedstawicieli doktryny oraz orzecznictwa wskazać można inne przesłanki, które, w odpowiednim połączeniu z istotnym przekroczeniem dozwolonej prędkości, uzasadniałyby przypisanie odpowiedzialności z art. 174 k.k.:

• korzystanie z rozpraszaczy w trakcie jazdy,
• przemieszczenie się głównymi trasami tranzytowymi oraz przejazd przez skrzyżowania,
• jazda pod prąd,
• wykonywanie niebezpiecznych manewrów przy złych warunkach pogodowych,
• niedostosowanie ogumienia do pory roku,
• nieprzepisowa jazda w godzinach szczytu.

W przypadku naszego protagonisty wystąpiły dwie ze wskazanych powyżej przesłanek – przekroczenie prędkości (i to wyjątkowo znaczne) oraz korzystanie z rozpraszaczy.

Nie można sumować wykroczeń

Na umieszczonym na platformach społecznościowych nagraniu widać, że kierowca korzysta z telefonu w trakcie swej brawurowej jazdy. Jednak, co dowiodła sprawa Froga i interpretacja zaproponowana przez M. Małeckiego, o zaistnieniu niebezpieczeństwa katastrofy nie decyduje suma popełnionych przez sprawcę wykroczeń ani suma osób narażonych na niebezpieczeństwo na różnych etapach prowadzenia pojazdu.

Decydujące znaczenie mają jednostkowe manewry na drodze, podjęte w danym miejscu, w danym czasie, w stosunku do określonej grupy uczestników ruchu drogowego lub mienia w wielkich rozmiarach.

Sytuacja widoczna na filmiku nie pozwala na przypisanie kierującemu odpowiedzialności z tytułu art. 174 k.k. Nie sposób bowiem dostrzec na tym konkretnym odcinku trasy, którym poruszał się Mr. Badass, jakichkolwiek innych uczestników ruchu lub w ogóle innych osób, którym w tej konkretnej chwili mogłaby zagrażać jazda kierowcy:

• godzina jest późna,
• trasa pusta,
• kierowca rozpędza się na prostym odcinku drogi, nie wjeżdżając np. na skrzyżowanie,
• nie widać żadnych pieszych, przejść przez jezdnię, a jedynie w oddali majaczą światła sygnalizacji.

Na podstawie dostępnych materiałów nie sposób uznać, by doszło do stanu skonkretyzowania niebezpieczeństwa. W sytuacji będącej skutkiem niebezpiecznej jazdy sprowadzone zagrożenie nie wystąpiło jeszcze bowiem w takiej skali, iż niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób mogło się ziścić bez żadnych dalszych, bezprawnych zachowań kierującego i bez konieczności pojawienia się nowych czynników dynamizujących.

W świetle obowiązujących przepisów, piractwo drogowe polegające na znacznym przekroczeniu prędkości samo w sobie nie jest jeszcze przestępstwem.

Opracował Bartosz Joniak – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Cover foto wygenerowano przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł 390 km/h autem po mieście: piractwo, lecz nie przestępstwo pochodzi z serwisu Karne24.com.

Apelują także zawieszenie funkcjonowania dwóch sądów specjalnych działających przy Sądzie Najwyższym – Izby Odpowiedzialności zawodowej oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.

Izby te zgodnie z orzeczeniami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie mają charakteru sądu w rozumieniu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Obywatela. Sędziowie wskazują także na to, że publicznie wyrażona negatywna ocena prof. Małgorzaty Manowskiej dotyczącą zmian proponowanych przez Ministra Sprawiedliwości, nie była z nimi konsultowana ani nie znajduje ich akceptacji.

Artykuł Apel Sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2023 roku pochodzi z serwisu Karne24.com.

Zgodnie z informacjami podanymi w treści artykułu, prokuratura pierwotnie oskarżyła kobietę o popełnienie przestępstwa oszustwa. Czyn miał polegać na skasowaniu przez oskarżoną ogórka jako trzech bułek i kilku krówek jako lizaka. Sklep oszacował straty na 4 złote i 52 grosze.

Prokuratura występując z aktem oskarżenia, domagała się warunkowego umorzenia postępowania z rocznym okresem próby oraz naprawienia przez sprawczynię szkody. Kwalifikacja została jednak zmieniona przez sąd z oszustwa na kradzież. Tym samym, ze względu na wartość szkody, czyn ten został zakwalifikowany przez sąd jako wykroczenie i kobieta, po uprzednim nadzwyczajnym złagodzeniu kary, została ukarana naganą.

Wyrok sądu nie jest jeszcze prawomocny – prokuratura zapowiedziała bowiem apelację.

Jako komentarz do sprawy Rzeczpospolita przytacza wyjaśnienia zamieszczone na portalu dogmatykarnisty.pl:

„Oszustwo musi polegać na wprowadzeniu w błąd lub wykorzystaniu błędu osoby ludzkiej, która rozporządzi mieniem na skutek wprowadzenia w błąd. A kasa samoobsługowa polega przecież na tym, że klient obsługuje się sam. Nikt nie rozporządza rzeczą, nie wydaje jej klientowi, wręcz przeciwnie – klient zabiera towar sam, a zabieranie rzeczy to kradzież”

Opinia ta była wielokrotnie podkreślana w mediach przez Autora popularnego bloga, dr hab. Mikołaja Małeckiego. Na jego argumentacji oparto m.in. obszerny artykuł na portalu prawo.pl, poświęcony tematyce kradzieży z wykorzystaniem kas samoobsługowych.

Naukowe omówienie zagadnienia opublikowane zostało na łamach Przeglądu Sądowego – M. Małecki, Kradzież przy użyciu kasy samoobsługowej w sklepie, PS 2022, nr 10, s. 28-43.

Całość artykułu Rzeczpospolitej dostępna jest pod tym linkiem.

Mikołaj Słomka
Foto: PixaBay.com

Artykuł Rzeczpospolita: Sąd ukarał kobietę kasującą tańsze towary za kradzież pochodzi z serwisu Karne24.com.

Głos zabierają najwyżsi rangą politycy, ale też celebryci wskazując, że sprawcę trzeba osądzić w Polsce. 19 czerwca 2023 r. Prezes Rady Ministrów – Mateusz Morawiecki napisał na Twitterze „Jestem wstrząśnięty brutalnym morderstwem 27-letniej Anastazji. Sprawca musi ponieść bardzo surowe konsekwencje. Dlatego zwrócimy się do Grecji o wydanie podejrzanego, aby stanął przed polskim sądem i otrzymał najwyższy możliwy wymiar kary”. Jest oczywiste, że sprawca tej zbrodni powinien ponieść konsekwencje, choć aby odpowiadał przed polskim sądem muszą zostać spełnione dodatkowe warunki.

Zgodnie z doniesieniami medialnymi Prokurator Generalny i zarazem Minister Sprawiedliwości Minister Zbigniew Ziobro tego samego dnia na Tweeterze poinformował, że za pośrednictwem Twittera, że w związku z zabójstwem 27-letniej Polki w Grecji polecił wszczęcie śledztwa.

• Twitter

Prowadzeniem postępowania ma się zająć Prokuratura Okręgowa we Wrocławiu. Minister Sprawiedliwości zobowiązał się, że „prokuratorzy niezwłocznie wystąpią do greckich śledczych o przekazanie materiału dowodowego”. Tu również sprawa jest oczywista, chociaż nie znamy i zapewne nie poznamy długo istotnych informacji w jakim kierunku wskazane śledztwo się toczy.

Wypowiedzi polityków nie są żadnym zaskoczeniem. Jest oczywiste, że każdy polityk wysokiego szczebla ma obowiązek zająć stanowisko, w sytuacji, gdy obywatela polskiego spotkała tak ogromna tragedia. Jest to także oczywiste dla każdego medioznawcy, ale i politologa. Wypadałoby jednak unikać populizmu penalnego i nie zawłaszczać sobie domeny ferowania wyroków bez wskazania okoliczności sprawy.

Czy zabójca z greckiej wyspy Kos może odpowiadać przed polskim sądem?

Może odpowiadać, ale jedynie wyjątkowo. Otóż w Polsce obowiązuje zasada terytorialności, a zatem zgodnie z art. 5 KK Ustawę karną polską (czyli przede wszystkim polski Kodeks karny i polski kodeks postępowania karnego) stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.

Reguła zatem jest następująca: czyje terytorium, tego władza i sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Jeżeli przestępstwo popełniono w Polsce, to niezależnie jakie obywatelstwo ma sprawca (polskie, greckie, bangladeskie) – co do zasady może być sądzony przez polski sąd. Podobnie jeśli zatem sprawca popełnił przestępstwo na terytorium Grecji (Marmari na wyspie Kos), to prokuratura grecka będzie wyjaśniać sprawę, a grecki sąd sądzi sprawcę i tam też jest wykonywana kara. To powszechna reguła obowiązująca niemal we wszystkich państwach na świecie. Skoro państwo sprawuje władzę nad swoim terytorium (zasada zwierzchności terytorialnej), to zatem w konsekwencji powinno na podległym sobie terytorium sprawować wymiar sprawiedliwości – prowadzić dochodzenia, sądzić sprawców oraz wykonywać karę na właśnie na swoim terytorium.

Inna sprawa, że władze Grecji zapewne nie będą spieszyć się z pochopnym, a wręcz mało prawdopodobnym przekazaniem sprawcy w ręce polskiego wymiaru sprawiedliwości. Każde bowiem państwo co do zasady strzeże swojej jurysdykcji do momentu, gdy właściwa umowa międzynarodowa lub też okoliczności polityczne nie będą wymagać podjęcia przekazania sprawcy. Z ziemi greckiej do Polski. Szanse jednak na to są znikome w sytuacji, gdy sprawca nie jest osobą powiązaną z Polską.

Konsekwencje niewłaściwej jurysdykcji karnej

Jeśli Polska nie ma jurysdykcji wówczas każdy polski prokurator z własnej inicjatywy musi proces umorzyć na podstawie art. 17 § 1 pkt 8 KPK, co uniemożliwia skuteczne wniesienie aktu oskarżenia (art. 339 § 3 pkt 1 KPK), jak też wydanie wyroku skazującego (art. 414 § 1 KPK). Zatem jeżeli nawet Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny polecił wszcząć w tej sprawie postępowanie, to jego finałem może być formalne umorzenie postępowania z przyczyn wskazanych powyżej.

Oczywiście niekiedy możliwe jest, aby polskie władze mogły osądzić sprawcę, który popełnił przestępstwo poza granicami. Przykładowo jeśli Polak popełni przestępstwo w dowolnym państwie poza terytorium Polski, to właśnie zgodnie z art. 109 KK, ustawę stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo za granicą. Wbrew twierdzeniom niektórych prawników zasada represji wszechświatowej (art. 112 KK) nie może znaleźć tu zastosowania. W obu przypadkach jednak warunkiem zastosowania tych przepisów są jednak okoliczności dotyczące sprawcy czynu – nie zaś pokrzywdzonego. W sprawie tragedii jaką spotkała pokrzywdzoną Anastazję – sprawca nie ma związku z Polską

Art. 110 § 1 Kodeksu karnego. Ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą czyn zabroniony skierowany przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo o charakterze terrorystycznym.

Z uwagi na brzmienie art. 110 KK – Ustawę karną polską  stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą czyn zabroniony skierowany przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo o charakterze terrorystycznym. W przypadku tego przestępstwa pokrzywdzonym jest obywatel Polski (zamordowana Anastazja) – zatem jej rodzina na podstawie art. 52 KPK może domagać się ochrony swoich interesów w toczącym się postępowaniu karnym, gdyby tylko proces toczył się przed sądem polskim. Szanse na to są jednak niewielkie.

Czy sprawca może jednak zostać przekazany do Polski?

Jeśli w sprawie nie pojawią się dodatkowe okoliczności, to wówczas zgodnie z prawem nie można przekazać obywatela do Polski, w szczególności na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (ENA). Przypomnieć należy, że w myśl art. 607a KPK, w razie podejrzenia, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, właściwy miejscowo sąd okręgowy, na wniosek prokuratora, a w postępowaniu sądowym i wykonawczym – z urzędu lub na wniosek właściwego sądu rejonowego, może wydać europejski nakaz aresztowania. Jest to szczególny instrument współpracy między państwami członkowskimi (zarówno Polska jak też Grecja są członkami Unii Europejskiej), który pozwala w sposób niezwykle sprawny, wręcz błyskawiczny przekazać sprawcę z terytorium Grecji do Polski. Pod warunkiem, że polski sąd prawidłowo wyda ENA, zaś Grecja zdecyduje się go wykonać – co wcale nie jest takie pewne. Zdarzały się bowiem przypadki, że  z uwagi na wątpliwości co do niezależności polskiego sądu i niezawisłości polskich sędziów dochodziło do odmowy wykonania ENA wydanych przez polskie sądy (np. odmowa wykonania polskiego ENA przez sąd w Irlandii w październiku 2018 r. czy w lutym 2021 r. przez Holandię)

Po ewentualnym wydaniu wskazanego ENA przez polski sąd, będzie on musiał zostać przekazany do sądu greckiego, którego zadaniem będzie zbadanie, czy należy wykonać taki ENA, a zatem przekazać polskim władzom podejrzewanego sprawcę zabójstwa Anastazji – 32 letniego Banglijczyka. Może się okazać, że do ewentualnego wydania sprawcy w ogóle nie dojdzie.

Trybunał Sprawiedliwości 22 lutego 2022 r. w orzeczniu dotyczącym połączonych spraw C-562/21 PPU i C-563/21 PPU zwrócił uwagę w tym kontekście na systemowe problemy polskiego zmian legislacyjnych dokonanych w polskim sądownictwie, które skutkują naruszeniem prawa do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 47 akapit 2 Karty Praw Podstawowych. Z uwagi na polskie problemy z praworządnością i demokracją grecki sąd może odmówić wykonania polskiego ENA, gdy uzna, że istnienie systemowych lub ogólnych nieprawidłowości dotyczących praworządności oraz niezawisłości władzy sądowniczej w Polsce (zwłaszcza procedury powołania członków KRS) powoduje rzeczywiste ryzyko naruszenia prawa podstawowego do rzetelnego procesu. Nie jest to nowe stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Już wcześniej unijny sąd w swoich orzeczeniach wskazywał, że gdy wykonujący nakaz organ sądowy mający orzec o przekazaniu osoby wskazanej w ENA dysponuje dowodami potwierdzającymi istnienie systemowych lub ogólnych nieprawidłowości dotyczących niezawisłości władzy sądowniczej wydającego ENA państwa członkowskiego, winien wcześniej przeprowadzić badanie uwzględniające w szczególności: sytuację osobistą tej osoby, charakter danego przestępstwa i kontekst faktyczny, w jaki wpisuje się wydanie tego nakazu, taki jak oświadczenia lub akty organów publicznych mogące wywrzeć wpływ na sposób rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie (podobnie w wyr. TS z 17.12.2020 r., Openbaar Ministerie (Niezależność wydającego ENA organu sądowego), C-354/20 PPU, Legalis i C-412/20 PPU, EU:C:2020:1033, pkt 69). Jak wiemy, zdarzyło się już w przeszłości, że sądy innych państw UE odmawiały wykonania ENA w Polsce.

Czy takie zasady odpowiedzialności są nadzwyczajne? Ależ skąd. Kilka dni temu niestety w Londynie doszło do tragedii w wyniku której śmierć poniosła czteroosobowa rodzina z Polski. W tym przypadku sprawę prowadzą organy dochodzeniowe Wielkiej Brytanii, nie zaś organy polskie. Zapewne wielu czytelników pamięta także sprawę  napaści, pobicia i zgwałcenia 16-letniej Polki w we włoskim Rimini, gdy główny sprawca obywatel Kongo w listopadzie 2017 r. został skazany przez włoski w pierwszej instancji na karę 16 lat pozbawienie wolności, utrzymanej przez sąd apelacyjny i potwierdzonej przez Sąd Najwyższy, zaś pozostali sprawcy otrzymali kary 9 lat i 8 miesięcy. Prokuratura okręgowa w Warszawie również prowadziła śledztwo, ale to nie polski sąd wydał wyrok w sprawie.

Czy to dobrze, że Grecy prowadzą postępowanie karne?

Tak jest to jak najbardziej dobra wiadomość. Właśnie według prawa greckiego sprawca będzie odpowiadał za swoje czyny. To organy greckie posiadają doświadczenie, możliwości faktyczne oraz wiedzę na temat gromadzenia, a następnie przeprowadzenia dowodów. Czy polskie władze zrobiłyby to lepiej? Nie wiemy i nikt tego nie wie. Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością można stwierdzić, że ewentualne prowadzenie postępowania przez prokuraturę polską oraz polski sąd będzie wymagało licznych czynności dowodowych: przesłuchania świadków właśnie z Grecji, odtworzenia nagrań i ściągnięcia akt w języku greckim, co zawsze utrudnia postępowanie w taki sposób, że nie jest możliwe usunięcie tych trudności w drodze sformalizowanej pomocy prawnej. Zwrócić należy uwagę na jeszcze jedną okoliczność. Wydarzenie miało miejsce na wyspie Kos (zatem na terytorium Grecji). Dla organów ścigania dużo łatwiej będzie prowadzić postępowanie w miejscu popełnienia przestępstwa. Tam bowiem będzie można wykonać więcej czynności procesowych, w szczególności wizję lokalną, oględziny czy inne ważne dla rozstrzygnięcia sprawy czynności procesowe. Pamiętać też trzeba o treści art. 82-86 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepisy te dotyczą współpracy sądowej w sprawach karnych pomiędzy państwami członkowskimi. Uszczegółowieniem tej regulacji są przepisy kodeksu postępowania karnego, od rozdziału 62a i następne, które umożliwiają podjęcie współpracy między organami ścigania państw członkowskich. Zatem pożądane jest, aby również polska Prokuratura wszczęła postępowanie w tej sprawie, choćby po to, aby sprawnie współpracować z greckim organem ścigania, dostarczając potrzebnych dowodów, które można przeprowadzić w Polsce (billingi rozmów z pokrzywdzoną, zeznania jej rodziny) a mają znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

Do zakończenia postępowania karnego (czy to w Polsce czy to w Grecji) jeszcze daleko. Jedno jest pewne, każdy będzie oczekiwał natychmiastowego i sprawiedliwego ukarania sprawcy. Szybko to raczej nie nastąpi, choć zapewne przez wiele miesięcy będzie to tematem nagłówków gazet i postów w mediach społecznościowych. Szkoda jednak, aby ta tragedia stała się polityczną rozgrywką i próbą zdobycia poparcia w sondażach.

Artykuł Osądzić w Polsce sprawcę zabójstwa Anastazji – nie taka prosta sprawa pochodzi z serwisu Karne24.com.

Zamieszczamy poniżej pełną treść apelu wystosowanego do Prezydenta.

Do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

My, niżej podpisani, zwracamy się do Pana Prezydenta z apelem o przekazanie Sejmowi RP do ponownego rozpoznania w trybie art. 122 ust. 5 Konstytucji ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2024).

Ustawa ta cofa polskie prawo karne do czasów PRL-u. Trudno bowiem zrozumieć, by w XXI wieku, w kraju, którego Konstytucja odwołuje się do wartości chrześcijańskich i humanistycznych, wykluczono resocjalizację jako jeden z celów kary i wprowadzono bezwzględną karę dożywotniego pozbawienia wolności, zakazaną na gruncie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Ta ostatnia zmiana znacznie utrudni międzynarodową współpracę Polski w sprawach z krajami, które – respektując orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – uznają tę karę za niehumanitarną i okrutną. Skutkować to może tym, że najgorsi przestępcy nie będą wydawani Polsce.

Automatyczne i drastyczne zaostrzenie kar za liczne przestępstwa, bez jakiegokolwiek związku ze stanem zagrożenia przestępczością, jest jaskrawym naruszeniem konstytucyjnej zasady proporcjonalności. Zaostrzenie to dotyczy typów przestępstw, których liczba od lat radykalnie maleje. Analiza praktyki sądowej nie wskazuje natomiast na to, by prokuratorzy w ramach toczących się postępowań domagali się w tych przypadkach surowych kar, mimo że takie możliwości daje już obowiązujący Kodeks karny.

Uchwalona ustawa nie jest pozbawiona wad proceduralnych w związku z konstytucyjną zasadą trzech czytań sejmowych i charakterem poprawek, które nie mogą wykraczać poza zakres pierwotnego projektu ustawy (art. 119 Konstytucji). Dotyczy to przepisów Kodeksu wykroczeń o kradzieży, paserstwie i zniszczeniu rzeczy, których zmiany zostały zgłoszone dopiero po pierwszym czytaniu projektu na posiedzeniu Sejmu, a nie były objęte materią przedłożenia. Niekonstytucyjność trybu uchwalenia przepisów w zakresie wskazanych wykroczeń może prowadzić do bezkarności sprawców. To właśnie z powodu wad proceduralnych analogiczną nowelizację Kodeksu karnego, uchwaloną w 2019 r. i poddaną prewencyjnej kontroli z inicjatywy Prezydenta, uznano w całości za sprzeczną z Konstytucją i nie weszła ona w życie.

Dla każdego prawnika – czy to praktyka, czy naukowca – jest oczywistym, że forsowana przez Ministra Sprawiedliwości nowelizacja ma charakter destrukcyjny i nie ma żadnego uzasadnienia w rzeczywistym stanie zagrożenia przestępczością. Przez swoją kazuistykę i niski poziom legislacyjny jej wejście w życie doprowadzi do powstania luk, niespójności i absurdów, niekiedy wręcz groźnych dla pokrzywdzonych, które dodatkowo obciążą pracą prokuraturę i sądy, borykające się już dzisiaj z przedłużającymi się postępowaniami.

Ślepe zaostrzanie represji rykoszetem może spowodować orzekanie kar, które w odczuciu społecznym będą uznawane za niesprawiedliwe w porównaniu z charakterem popełnionych czynów, również w ramach kary łącznej osiągającej wymiar nawet do 30 lat pozbawienia wolności, także w sprawach drobnych występków. Uchwalona nowelizacja może również doprowadzić do nieuzasadnionego i drastycznego wzrostu populacji zakładów karnych i – w konsekwencji – do ich przeludnienia.

W trosce o stabilność i aksjologiczną spójność systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, apelujemy o zawetowanie szkodliwych zmian w prawie karnym.

Kliknij, aby pobrać pismo z listą 173 sygnatariuszy.

Artykuł Apel 173 naukowców do Prezydenta o zawetowanie nowelizacji Kodeksu karnego pochodzi z serwisu Karne24.com.