Zgodnie z art. 5 k.k. który popełnił przestępstwo „na polskim statku wodnym lub powietrznym”. Polski ustawodawca wprowadza tu zasadę bandery, powszechnie respektowaną w prawie międzynarodowym. W praktyce oznacza to objęcie pokładu samolotu taką samą prawnokarną ochroną, jaka sprawowana jest nad terytorium RP. Innymi słowy: jeśli przestępstwo zostało popełnione na pokładzie statku pod polską banderą, to traktować należy je tak samo, jakby zostało popełnione w Łomży czy Grudziądzu.

Polska posiada w tym zakresie pierwotne uprawnienie do ścigania, wywiedzione z suwerenności, zupełnie niezależne od zobowiązań międzynarodowych. Poza Białorusią nie ma żadnego innego państwa, które posiadałoby tak silne uprawnienie do ścigania czynu.

Istnieje zatem duże ryzyko, że jeśli Polska nie poczyni w tym zakresie odpowiednich kroków, to nie będzie możliwe skuteczne ściganie.

Oczywiście, na ten moment nie wiemy dokładnie, co stało się na pokładzie samolotu. Po to jednak prowadzi się jednak śledztwo, by ustalić szczegóły sprawy i doprowadzić do skazania osób odpowiedzialnych za przestępstwo. W świetle doniesień medialnym uprawnione będzie prowadzenie śledztwa w kierunku wykazania przestępstwa przejęcia kontroli nad statkiem powietrznym (art. 166 k.k) bądź wzięcia zakładnika (art. 252 k.k.), ale niewykluczone są także inne zarzuty.

Polska posiada w tym zakresie realne możliwości działania. Możliwe jest zgromadzenie dowodów: zabezpieczenie fotografii, wykonanych na lotnisku w Grecji osobom zamieszanym w porwanie, przesłuchanie członków załogi, pilotów, wreszcie greckiej obsługi naziemnej. Już na tym etapie powinny zostać zabezpieczone ewentualne ślady biologiczne – choć tutaj, ze względów faktycznych, było to zapewne poza zakresem realnych możliwości polskich służb.  

Możliwe jest też uruchomienie całego spektrum instrumentów międzynarodowego ścigania, z europejskim nakazem aresztowania oraz czerwoną notą Interpolu włącznie. Nie wykluczona jest tutaj także jurysdykcja MTK, jeśli uwzględnić szerszy kontekst prześladowań politycznych.

Reżim Łukaszenki nie będzie trwał wiecznie, a zebrane teraz dowody mogą mieć kluczowe znaczenie w przyszłości – nie tylko dla sprawy porwania samolotu, ale szerszego procederu prześladowania opozycji.

Nie ma rzecz jasna żadnych gwarancji, że uda się ująć sprawców. Osoby przeprowadzające porwanie objęte zostały zapewne ochroną przez aparat władzy prezydenta Łukaszenki. Mimo tego trzeba dążyć do ujęcia sprawców. Nie idzie tu przecież wyłącznie o symbolikę czy solidarność ze społeczeństwem Białorusi, ale o wysłanie czytelnego sygnału, że funkcjonariusze łukaszenkowskiego reżimu będą ścigani z wykorzystaniem całego instrumentarium, które w tym zakresie zaproponować mogą państwa zachodniej Europy.

To Polska winna jednak uruchomić te maszynę. Doszło tutaj do bezprecedensowego naruszenia naszej suwerenności. Co więcej, dopuszczono się go celowo, żeby umożliwić zatrzymanie działacza opozycyjnego, dzięki któremu Europa dowiedziała się skali prześladowań, dotykającą społeczeństwo Białorusi. Teraz temu człowiekowi faktycznie grożą tortury i śmierć. Nie jest to zatem kolejny, drobny skandal dyplomatyczny, ale poważna ingerencja, instrumentalnie wykorzystująca reguły lotnictwa cywilnego, dla realizowania bestialskiej polityki reżimu.

To jedna z tych rzadkich sytuacji, kiedy stajemy w pierwszej linii kryzysu. Nie ma bowiem „bardziej zainteresowanych” od nas: nasze milczenie oznaczać będzie w istocie przyzwolenie na dokonywanie podobnych aktów w przyszłości.

Artykuł Musimy ścigać porywaczy polskiego samolotu pochodzi z serwisu Karne24.com.

– Czy Niemcy, Włochy, Holandia i Belgia to nie są kraje demokratyczne? W żadnym z tych krajów obywatel nie może odmówić przyjęcia mandatu, tylko dopiero później może to kwestionować – mówi polityk Solidarnej Polski.

Wypowiedź prof. Wróbla:

Warto wiedzieć, jak naprawdę jest z tymi „mandatami” w innych krajach – np. Niemczech. Nie jest to zresztą szczególna wiedza tajemna – wystarczy zajrzeć do niemieckiego Kodeksu wykroczeń.

Po pierwsze, w Niemczech nie ma takiej instytucji jak „mandat”. Są natomiast podobne do mandatu regulacje.

W sprawach wykroczeń policja lub inne organy (administracyjne) mogą nałożyć dwa typy sankcji:

• a) upomnienie, które może być połączone z karą pieniężną do 55 Euro za drobne wykroczenia, lub
• b) orzeczenie grzywny (Bußgeldbescheid)

W przypadku upomnienia połączonego z karą pieniężną, jej niezapłacenie w terminie 7 dni oznacza, że nie zostaje ona przyjęta przez ukaranego. Wtedy policja (lub inny organ administracyjny) wydaje orzeczenie o grzywnie. Takie „orzeczenie o grzywnie” wydaje się także w przypadku, tych wykroczeń, które nie mają poważniejszy charakter. Treść tego orzeczenia bardzo różni się ono od mandatu, bowiem zawiera dokładny opis czynu, kwalifikację prawną, powołanie podstawy prawnej oraz – co istotne – wskazanie dowodów popełnienia czynu.

Od orzeczenia grzywny można w terminie 2 tygodni wnieść „sprzeciw”. Nie ma on sformalizowanego charakteru. Wówczas organ, który wydał orzeczenie sam może uznać, że umorzy postępowanie, może też przeprowadzić dodatkowe postępowanie (uwzględniając np. sugestie obwinionego) albo przekazuje sprawę do prokuratury. Prokuratura z kolei dopiero decyduje, czy sprawę przekaże do sądu, czy też nie.

Jeżeli sprawa trafia do sądu, sąd przeprowadza z urzędu postępowanie dowodowe i wydaje w sprawie rozstrzygnięcie. Może to być – za zgodą stron – postanowienie po uproszczonym postępowaniu lub wyrok (od którego przysługuje środek odwoławczy do sądu wyższej instancji)

Niemieckie regulacje nie mają nic wspólnego z propozycjami przedstawionymi w projekcie zmian dotyczącym mandatów. Niemiecki „sprzeciw” od orzeczenia kary pieniężnej jest odpowiednikiem polskiego nieprzyjęcia mandatu, bowiem w następstwie sprzeciwu to policja (czy inny organ administracyjny), jeżeli chce ukarania potencjalnego sprawcy, musi sprawę skierować najpierw do prokuratora, a następnie prokurator – jeżeli uzna to za konieczne – do sądu. I to prokurator w postępowaniu sądowym musi wykazać, że doszło do popełnienia wykroczenia. Dokładnie tak samo, jak w przypadku nieprzyjęcia mandatu, gdy policja kierując do sądu wniosek o ukaranie, musi udowodnić, że wykroczenie faktycznie zostało popełnione.

Tymczasem projekt, przewidując instytucję określoną „odwołaniem” od mandatu, nakłada na obywatela obowiązek wykazania swojej niewinności. Niemiecki „sprzeciw” osoby oskarżonej o popełnienie wykroczenia oznacza, że trzeba prowadzić normalne postępowanie przez sądem, w którym organ państwa (np. policja) musi wykazać winę sprawcy, a sąd może działać z urzędu wyjaśniając sprawę. Projektowane „odwołanie” to konieczność udowodnienia przed sądem, że się nie popełniło wykroczenia, za które wymierzono mandat.

Zanim się będzie mówić o tym, jak wygląda prawo w innym państwie, warto coś na ten temat doczytać – choćby w Internecie.

Artykuł Prof. Wróbel o „mandatach” w Niemczech: nie jest tak jak mówi Ministerstwo Sprawiedliwości pochodzi z serwisu Karne24.com.

Informacja o opinii została ujawniona w 39. numerze czasopisma „Prawo w Działaniu” pod redakcją Łukasza Pohla, wydawanego przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości. W swoim artykule zgłoszonym do publikacji 3 lipca 2019 r. prof. Łukasz Pohl informuje, że:

„Niniejszy artykuł bazuje na opinii, którą przygotowałem na prośbę Ministerstwa Sprawiedliwości”.

Autor pisze dalej: „W zaanonsowanej opinii zlecający domagał się udzielenia odpowiedzi
na dwa następujące pytania:
1. „Czy pojęcie «sektora publicznego» jest wyłączone w przypadku skazania
z art. 296a k.k. z 1997 roku?”.
2. „Czy prezes zarządu Orlen SA odpowiadałby za łapownictwo w sektorze publicznym
w przypadku przypisania mu czynu z art. 296a k.k. z 1997 roku?”.”

Ministerstwo Sprawiedliwości podkreślić miało, jak to pisze prof. Łukasz Pohl, że „byłoby pożądane, aby opiniodawca odpowiadając na powyższe pytania, wziął pod szczególną uwagę i poddał wnikliwej analizie stanowisko Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego, które zostało przezeń przedstawione w ekspertyzie prawnej z 9.06.2019 r. oraz w opracowaniu pt. „Analiza komunikatu Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 2019 r.” zawierającym szersze objaśnienie merytorycznych podstaw tego stanowiska”.

Fragment artykułu prof. Łukasza Pohla

Licząca 110 stron ekspertyza naukowa z 9 czerwca 2019 r., sporządzona przez dr hab. Agnieszkę Barczak-Oplustil, dr Wojciecha Górowskiego, dr Mikołaja Iwańskiego, dr Mikołaja Małeckiego, dr Witolda Zontka, dr Szymona Tarapatę i dr hab. prof. UJ Włodzimierza Wróbla, dotyczyła między innymi kwestii odpowiedzialności karnej za łapownictwo w sektorze publicznym z art. 228 i 229 k.k.

Karniści z Uniwersytetu Jagiellońskiego alarmowali między innymi, że „poprawki Senatu powodują, że przepisy dotyczące przestępstw łapownictwa w sektorze publicznym (art. 228 k.k., art. 229 k.k.) mogą nie mieć zastosowania do osób zarządzających największymi, strategicznymi spółkami handlowymi z udziałem Skarbu Państwa, co prowadzi do rażących nierówności wobec prawa i nieuzasadnionego uprzywilejowania niektórych podmiotów gospodarczych”.

Zobacz ekspertyzę karnistów z Krakowa z 9.06.2019 r.
Zobacz stanowisko w sprawie komunikatu MS o pozwie wraz z analizą.

Komentarz – dr Mikołaj Małecki

dr Mikołaj Małecki – Katedra Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Instytut Prawa Karnego, jeden z autorów ekspertyzy

Artykuł Profesora Łukasza Pohla nie zawiera szczegółowych informacji o wniosku Ministerstwa Sprawiedliwości, w którym zwrócono się do Profesora z prośbą o sporządzenie wskazanej opinii. Pytania przytaczane przez Profesora znajdują się w cudzysłowie, brak jednak jakiegokolwiek odnośnika/przypisu, wskazującego na datę czy inne oznaczenie pisma pochodzącego z Ministerstwa Sprawiedliwości z prośbą o udzielenie odpowiedzi na te pytania.

Lektura artykułu Profesora wskazuje na to, że w istocie chodziło o odpowiedź na pytanie, czy treść naszej ekspertyzy z 9 czerwca 2019 r. była jednoznaczna w okresie między 9 a 16 czerwca 2019 r., a więc przed czasem ukazania się analizy, którą opublikowaliśmy właśnie 16 czerwca, w odpowiedzi na kuriozalną zapowiedź Ministra Marcina Warchoła, że Ministerstwo pozwie nas za opinie naukową. Z artykułu wynika, że prośba o opinię uwzględniała już tę analizę, czyli została skierowana po publicznej zapowiedzi pozwania nas za „kłamstwo”.

Nie pojmuję, w jakim celu Ministerstwo zwróciło się z prośbą o sporządzenie tego typu opinii i czemu zrobiło to dopiero po wygłoszeniu publicznie oszczerstwa pod naszym adresem. Jeśli Ministerstwo nie zrozumiało czegoś z przedstawionej przez nas ekspertyzy, wystarczyło napisać do nas maila, a w ciągu kilku godzin z chęcią byśmy na niego odpisali. Byłem obecny na posiedzeniu Komisji Senackiej, która pracowała nad projektem nowelizacji. Minister Marcin Warchoł siedział kilka metrów obok mnie, nie miał jednak żadnych pytań do naszej pierwszej ekspertyzy, a już w niej sygnalizowaliśmy problem zmiany definicji osoby pełniącej funkcję publiczną; z chęcią wszystko bym mu wyjaśnił, jeśliby chciał dopytać. Nie rozumiem, jaką funkcję miała w całej tej machinie spełnić opinia Profesora Łukasza Pohla, o której Profesor pisze w swoim tekście. 

Sprawa wymaga wyjaśnienia. Dlatego złożymy wniosek o udostępnienie informacji publicznej, domagając się między innymi wskazania, kto w imieniu Ministerstwa Sprawiedliwości sformułował przytoczone pytania i kiedy, w jakiej dacie Ministerstwo wystąpiło oficjalnie do Profesora Łukasza Pohla z prośbą o przygotowanie wskazanej opinii i w jakiej formie, oraz czy tego typu nieoficjalne opinie w tym zakresie sporządzali także inni autorzy.

Cover: Prawo w Działaniu/Karne24.com
Foto MM: KIPK & Piotr Malec

Artykuł Profesor ujawnia: MS zleciło opinię w związku z zapowiedzią pozwania naukowców z UJ pochodzi z serwisu Karne24.com.

W piątek 13 września 2019 r. Krakowski Instytut Prawa Karnego wystąpił do Ministerstwa Sprawiedliwości z wnioskiem o udostępnienie informacji o osobach opracowujących i koordynujących opracowywanie w Ministerstwie Sprawiedliwości przepisów zawartych w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z dnia 14 maja 2019 r. i projektach poprzedzających jego wniesienie do Sejmu.

Wniosek KIPK o udzielenie informacji publicznej z 13 września 2019 r.

„Przedmiotowy projekt, podobnie jak inne projekty aktów prawnych opracowywanych w ramach procesu legislacyjnego, jest wynikiem prac wielu osób” – napisał w odpowiedzi Departament Legislacyjny Prawa Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości, która nadeszła 26 września 2019 r.

Ministerstwo nie chce ujawnić osób zaangażowanych w prace nad projektem, o co wnioskował KIPK. „Brak jest możliwości precyzyjnego wskazania, które osoby i w jakim zakresie przyczyniły się do redakcji poszczególnych przepisów” – stwierdza się ogólnikowo w piśmie.

Odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

W odpowiedzi podkreśla się jednak, że „za merytoryczne rozwiązania przyjęte w projekcie aktu prawnego odpowiedzialny jest członek Kierownictwa resortu, wskazany każdorazowo w Ocenie Skutków Regulacji (OSR), stanowiącej część uzasadnienia projektu”. Osobą tą jest, zgodnie z dokumentacją, wiceminister Marcin Warchoł, który figuruje w OSR zarówno przy projekcie z 25 stycznia, jak i 7 kwietnia 2019 r.

Zobacz dokument z 16 stycznia i 5 kwietnia.

Ocena Skutków Regulacji – projekty nowelizacji prawa karnego z 2019 r.

– Wnioskowaliśmy o określenie, kto pracował nad projektami. Stwierdzenie, że pracowało nad nimi „wiele osób” niczego nie wyjaśnia – komentuje dr Mikołaj Małecki z KIPK. Jest również wiedzą powszechnie znaną, że w dokumentacji to właśnie minister Warchoł figuruje jako osoba odpowiedzialna za projekty.

– Minister rozgłaszał w mediach, że Ministerstwo pozwie nas za opinię naukową. Marcin Warchoł określał tę opinię naukową mianem „kłamstwa”, dopuszczając się oszczerstwa. Był więc na pewno emocjonalnie związany z projektem, który został tak skrytykowany przez środowisko naukowe – dodaje dr Mikołaj Małecki.

Zgodnie z treścią wniosku, KIPK domagał się wskazania autorów poszczególnych przepisów, o ile ich autorstwo dałoby się wyróżnić. – Ministerstwo więc nie udostępniło nam informacji publicznej, zgodnie z treścią wniosku. Ponowimy wniosek domagając się wskazania, kto należał do owej grupy „wielu osób” pracujących nad tymi kompromitującymi projektami. To, że za „merytoryczne rozwiązania” odpowiedzialny jest minister Marcin Warchoł już wiemy – podkreśla dr Małecki.

Foto: KIPK

Artykuł Fatalne zmiany w prawie karnym dziełem „wielu osób” pochodzi z serwisu Karne24.com.

W piątek 13 września KIPK wystąpił do Ministerstwa Sprawiedliwości z wnioskiem o udostępnienie informacji o osobach opracowujących i koordynujących opracowywanie w Ministerstwie Sprawiedliwości przepisów zawartych w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z dnia 14 maja 2019 r. i projektach poprzedzających jego wniesienie do Sejmu.

„Nie może być tak, że przepisy prawa karnego, które wpływają na życie milionów ludzi, są tworzone przez osoby, o których nic nie wiemy” – komentuje dla DGP dr Mikołaj Małecki z KIPK.

Karnista przypomina o skali błędów, jakimi obarczone były projekty, a także niekonstytucyjności całej ustawy, na co zwracał uwagę m.in. Krakowski Instytut Prawa Karnego oraz 158 naukowców wnioskujących do Prezydenta o zawetowanie nowelizacji. 

– Projekty powstały w Ministerstwie Sprawiedliwości, instytucji publicznej, która z założenia powinna być wyspecjalizowana  w tworzeniu aktów prawnych dotyczących prawa karnego. Skala błędów pokazuje, że instytucja ta nie działała prawidłowo. Zatem dla dobra publicznego konieczne jest ujawnienie informacji, kto odpowiadał za to, że projekty te przygotowane zostały tak fatalnie i trzeba było je poprawiać w Senacie, notabene pogłębiając niekonstytucyjność całej nowelizacji – mówi dla DGP dr Małecki.

Ekspertyzy KIPK wywołały reakcję Ministerstwa Sprawiedliwości: na specjalnie zwoływanych konferencjach prasowych MS starało się odpierać zarzuty.

Projektu wniesionego pod obrady Sejmu bronił między innymi prokurator Tomasz Szafrański. Na konferencji z dnia 22 maja 2019 r., zaanonsowanej przez ministra Zbigniewa Ziobrę tweetem: „Kłamstwa dotyczące kar za pedofilię”, prokurator Szafrański odnosił się do tez postawionych przez Krakowski Instytut Prawa Karnego (na zdjęciu głównym trzyma w dłoni ekspertyzę KIPK).

Kłamstwa dotyczące kar za pedofilię https://t.co/QWoKzvQUAb

— Zbigniew Ziobro | SP (@ZiobroPL) May 22, 2019

Dziennik Gazeta Prawna zwraca uwagę na praktyczne trudności z wyegzekwowaniem informacji publicznej dotyczącej osób tworzących określone projekty ustaw, podając przykład podstawy programowej przygotowanej w związku z reformą systemu oświaty. Jej autorzy zostali ujawnieni dopiero po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Dr Małecki liczy jednak na to, że droga sądowa nie będzie konieczna.

– To jest kwestia wiarygodności osób, które pisały te projekty. Oczekiwałbym, że autorzy tej nowelizacji sami się ujawnią, szczególnie jeżeli okazałoby się, że są wśród nich pracownicy naukowi lub profesorowie uczelni wyższych. Nie mają się przecież czego wstydzić, prawda? – podsumowuje prezes KIPK.

Cały artykuł dostępny jest w dzisiejszym wydaniu Dziennika Gazety Prawnej.

Foto: konferencja prasowa Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 22 maja 2019 r., odnosząca się do ekspertyzy KIPK (kolaż Karne24.com)

Artykuł DGP: Autorzy reformy kodeksu karnego do tablicy pochodzi z serwisu Karne24.com.

Zmiany w prawie karnym miały zostać uchwalone pod pretekstem walki z pedofilią. W rzeczywistości projekt zmierzał do przeforsowania przygotowywanej pod kierunkiem Zbigniewa Ziobry radykalnej przebudowy polskiego systemu prawa karnego w duchu populizmu prawnego.

Zobacz: przebieg procesu legislacyjnego na stronach Sejmu.

Eksperci Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego w dwóch opiniach prawnych zwracali uwagę na szereg nieścisłości, błędów, luk i absurdów w przygotowywanej ustawie, a także na niekonstytucyjny tryb jej uchwalenia w Sejmie i po poprawkach Senatu.

„Mając na względzie zagrożenia dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i bezpieczeństwa prawnego obywateli, związane z wejściem w życie ustawy w jej obecnym kształcie, rekomendujemy przekazanie ustawy Sejmowi do ponownego rozpatrzenia” – pisało także 158 przedstawicieli nauki prawa karnego, konstytucjonalistów i kryminologów w opinii skierowanej do Prezydenta Andrzeja Dudy.

Zobacz: ekspertyzy KIPK z dnia 20 maja 2019 r. dla Senatu oraz z dnia 9 czerwca 2019 r. po poprawkach Senatu.

Nowelizację po poprawkach Senatu uchwalono w Sejmie 13 czerwca 2019 r. Ustawa jednak nie weszła w życie. Prezydent Andrzej Duda zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o prewencyjną kontrolę konstytucyjności zmian w prawie karnym. We wniosku podkreślono, że najpoważniejsze wątpliwości budzi pilny tryb procedowania nad ustawą i niedochowanie regulaminowych terminów rozpatrywania nowelizacji zmieniającej Kodeks karny.

„Tysiące godzin, które odbyliśmy na dyskusjach, doprowadziły nas właśnie do tego projektu, który został przygotowany” – mówił w Senacie 24 maja 2019 r. Minister Sprawiedliwości Zbigniew Ziobro.

Dziś Krakowski Instytut Prawa Karnego domaga się od Ministerstwa Sprawiedliwości ujawnienia autorów odpowiedzialnych za przygotowanie kontrowersyjnych przepisów.

KIPK postanowił dowiedzieć się, którzy pracownicy Ministerstwa Sprawiedliwości odpowiadali za kształt przygotowanego projektu, w tym za rażące błędy legislacyjne, groźne systemowo luki i regulacje prowadzące do wewnętrznych sprzeczności. Jest to informacja publiczna, a w interesie publicznym leży, by nazwiska te były powszechnie znane.

Instytut zawnioskował w trybie dostępu do informacji publicznej o udostępnienie informacji o osobach „opracowujących i koordynujących opracowywanie w Ministerstwie Sprawiedliwości” przepisów zawartych w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z dnia 14 maja 2019 r., druk sejmowy nr 3451, a także projektach poprzedzających jego wniesienie do Sejmu z dnia 25 stycznia 2019 r. oraz z dnia 5 kwietnia 2019 r., „z wyszczególnieniem, jeśli autorstwo nie było jednolite, autorów lub współautorów poszczególnych przepisów zawartych we wskazanych projektach” – czytamy we wniosku.

Wniosek KIPK o udzielenie informacji publicznej z 13 września 2019 r.

Chodzi także o informacje na temat osób „uczestniczących w wewnętrznych konsultacjach i opiniowaniu wskazanych projektów na etapie prac w Ministerstwie Sprawiedliwości”.

Ministerstwo Sprawiedliwości ma 14 dni na udzielenie informacji wskazanych we wniosku.

Foto: KIPK

Artykuł KIPK do MS: Domagamy się ujawnienia autorów nowelizacji prawa karnego pochodzi z serwisu Karne24.com.

Na przykład, że „zmiany (…) przewidziane w opiniowanym projekcie, przewidujące obligatoryjne oraz fakultatywne wyłączenie przedterminowego zwolnienia w przypadku dożywocia, mogą być uznane za sprzeczne ze standardami prawno-człowieczymi, wypracowanymi w utrwalonym orzecznictwie Trybunału w Strasburgu, co może zostać uznane za naruszenie art. 3 Konwencji”. Nie jest to jednak opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Ministerstwa Spraw Zagranicznych z 17 kwietnia 2019 r.

Na przykład, że „projektowane zmiany oddziałując na całość regulacji, dają obraz propozycji motywowanych brakiem zaufania do sądu, a z drugiej strony do obecnie obowiązujących metod oddziaływania penitencjarnego. O ile w tym drugim aspekcie można zgodzić się z generalną oceną, że dotychczasowa filozofia karania oparta na przekonaniu o wychowawczej roli kary nie spełniła pokładanych w niej oczekiwań, o tyle ewidenta próba pozbawienia sądu znacznej części uznaniowości (…) zasługuje na zdecydowaną krytykę”. Nie jest to także opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa z 10 maja 2019 r., która stwierdziła, że projekt nowelizacji Kodeksu karnego opiniuje „co do zasady negatywnie”.

A także informacje szczegółowe. Na przykład, mając na uwadze treść projektowanego art. 279a k.k., że „zakres projektowanego przepisu nie odnosi się więc do przypadków transakcji dokonanych skradzioną kratą płatniczą wydawaną do rachunku płatniczego czy chociażby nieuprawnionych transakcji dokonywanych z rachunku płatniczego (np. w wyniku oszukańczego uzyskania dostępu do bankowości elektronicznej użytkownika), a wydaje się, iż główną intencją projektodawcy mogło być uregulowanie takich właśnie sytuacji”. To również nie opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Ministerstwa Finansów z 19 kwietnia 2019 r.

Na przykład, że „dodanie zastrzeżenia o spożywaniu alkoholu po popełnieniu przestępstwa z art. 178a § 1 przed kontrolą trzeźwości wydaje się niespójne z pozostałą częścią przepisu. Oznacza to, że sprawcy należy zarówno udowodnić prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu, jak i następnie spożycie alkoholu przed kontrolą. Z tego powodu wydaje się, że norma może być praktycznie niestosowalna”. To znowu nie opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 maja 2019 r.

Artykuł Krytyczne opinie MSZ, MF, MSWiA i KRS o projekcie nowelizacji kodeksu ujawniono po jej uchwaleniu! pochodzi z serwisu Karne24.com.

Prawnicy przez długi czas się spierali, ale ostatecznie, Sąd Najwyższyw 2010 r. stwierdził, że szef firmy, w której Państwo ma decydujący głos, może być karany za przyjęcie łapówki, tak jak urzędnik. Ten decydujący głos Państwa, czyli np. prawo do minowania prezesa firmy, nie zawsze zależy od tego, ile państwowego mienia jest w tej firmie. Czasami Państwo może mieć mniej niż 50%, a i tak decydować niemal o wszystkim. Tak jest np. w PKN Orlen czy Giełdzie Papierów Wartościowych.

Należy przy tym wspomnieć, że w kodeksie karnym jest jeszcze jedno przestępstwo, bardzo podobne do łapownictwa.

Polega ono np. na tym, że pracownik danej firmy bierze pieniądze za zrobienie czegoś szkodliwego tej firmie albo coś nieuczciwego wobec innych biznesów działających na rynku. To przestępstwo nazywa się umownie „korupcją gospodarczą”  (z art. 296a KK)i jest ono zagrożone niższą karą niż to zwykłe przestępstwo łapownictwa (art. 229 KK) .

Ostatecznie więc, jeżeli szef firmy, która była podporządkowana Skarbowi Państwa, bierze pieniądze za zatrudnienie szwagra, to popełnia przestępstwo łapownictwa, zagrożone wyższą karą. Jeżeli ten sam czyn popełnia szef firmy, która nie jest podporządkowana Państwu, to do karalności konieczne jest wykazanie, że to zatrudnienie mogło przynieść firmie szkodę, a kara grożąca za takie przestępstwo jest łagodniejsza. Tak było w obowiązującym prawie.

Co się stało później?

Ze sobie znanych tylko przyczyn, Ministerstwo Sprawiedliwości zaproponowało taką zmianę Kodeksu karnego, żeby przyjęcie korzyści majątkowej przez osobę zatrudnioną w firmie, w której Skarb Państwa miałby choć jeden udział (jedną akację), stało się przestępstwem łapownictwa zagrożonym surowszą karą. Na skutek krytyki, z propozycji tej się wycofano. I zaproponowano inną regulację, którą ostatecznie kilka dni temu przegłosował Sejm.

Według tej nowej regulacji, karani za łapówki, tak jak urzędnicy, będą szefowie tylko tych firm, w których udział Skarbu Państwa jest większy niż 50 %.

Po tej zmianie, szef firmy, w której Państwo ma decydujący głos, choć nie ma większości udziałów, który to szef przyjął pieniądze za załatwienie komuś pracy, nie będzie już karany za łapówkarstwo bierne tak jak urzędnik, czyli surowiej. Natomiast, żeby uznać, że przyjęcie tych pieniędzy jest przestępstwem tzw. korupcji gospodarczej, zagrożonej niższą karą, trzeba będzie dodatkowo udowodnić, że to zatrudnienie mogło przynieść firmie straty. A praktyka wskazuje, że jest bardzo mało prawdopodobne, a wręcz niemożliwe.

Wniosek z tego płynie taki, że po zmianie prawa uchwalonej ostatecznie przez Sejm, szefowie części spółek państwowych albo w ogóle nie będą odpowiadać za przyjmowanie łapówek albo to co robią, będzie zagrożone łagodniejszą karą.

Pointa: Ministerstwo Sprawiedliwości uważa, że mówienie takich rzeczy jest kłamstwem, zaś tych, którzy uważają inaczej, chce pozwać do sądu.

Prof. UJ dr hab. Włodzimierz Wróbel
Foto: Piotr Malec/KIPK

Artykuł „Kłamstwo”? Co zarzuca naukowcom Ministerstwo Sprawiedliwości pochodzi z serwisu Karne24.com.

W obowiązującym stanie prawnym właściwa jest wykładnia wskazującą, że prawnokarnie relewantne na gruncie art. 200 § 1 k.k. zachowanie sprawcze mogą polegać na: (1) obcowaniu sprawcy z małoletnim poniżej lat 15; (2) doprowadzeniu przez sprawcę małoletniego do obcowania płciowego (zarówno ze sprawcą lub z osobą trzecią); (3) dopuszczeniu się przez sprawcę wobec małoletniego poniżej lat 15 innej czynności seksualnej; (4) doprowadzeniu przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 do poddania się innej czynności seksualnej (zarówno ze sprawcą lub z osobą trzecią) (zob. M. Bielski (w:) red. W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117-211a, s. 740, t. 12).

Przyjęta w dniu 16 maja 2019 r. nowelizacja zakłada wyodrębnienie art. 200 § 1 k.k. w brzmieniu „Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15” oraz art. 200 § 3 k.k. w brzmieniu „Kto dopuszcza się wobec małoletniego poniżej lat 15 innej czynności seksualnej lub doprowadza go do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania”.

W związku z takim ujęciem § 1 rodzi się zasadnicza problemem interpretacyjny, sprowadzający się do pytania, czy na gruncie nowelizacji nadal za zachowania karalne można uznawać zachowania, polegające na doprowadzania przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego.

Problem ten dotyczy również typu kwalifikowanego z art. 200 § 2 k.k. w zakresie w jakim zachowanie sprawcze miałoby polegać na doprowadzeniu przez sprawcę do obcowania płciowego z małoletnim poniżej lat 7. Nie powinno budzić wątpliwości, że na gruncie art. 200 § 1 i § 2 k.k. w znowelizowanym brzemieniu w wypadkach, w których zachowanie sprawcze, miałoby polegać na doprowadzaniu przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z nim samym należałoby przyjąć, że taki sprawca nadal ponosi odpowiedzialność karną za przestępstwo pedofilii ze względu na fakt, że ostatecznie – w związku z podejmowanymi przez niego zachowaniami – doszłoby do obcowania płciowego z takim małoletnim, co mieści się w znamionach art. 200 § 1 lub § 2 k.k. (zob. M. Bielski (w:) red. W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117-211a, s. 740, t. 12).

Dekryminalizacja – relacja aktualnego stanu prawnego i nowelizacji

Rzeczywiste wątpliwości dotyczące dekryminalizacji części zachowań sprawczych odnoszą się natomiast do przypadków, w których sprawca doprowadza małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z osobą trzecią, to jest z inną osobą niż on sam. W związku z faktem, że w znowelizowanym art. 200 § 1 k.k., a w konsekwencji również w § 2, posłużono się jedynie znamieniem czasownikowym „obcuje płciowo” brak podstaw normatywnych do twierdzenia, że w zakresie znamienia „obcowanie płciowe” wskazane przepisy kryminalizują również zachowania sprawcze, polegające na doprowadzaniu przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 (lat 7) do obcowania płciowego.

Znowelizowane art. 200 § 1 i § 2 k.k. pozostawiają więc poza zakresem karalności formy sprawcze przestępstwa pedofilii, polegające na doprowadzeniu przez sprawce małoletniego poniżej lat 15 (lat 7) do obcowania płciowego, w przypadkach, w których jednocześnie sprawca doprowadzający do czynności seksualnej w tej formie sam nie będzie podejmował kontaktu seksualnego z pokrzywdzonym małoletnim.

Taka konstatacja nie przesadza jeszcze sama w sobie wniosku, że doszło do depenalizacji części czynów, mieszczących się obecnie w znamionach obowiązującego art. 200 § 1 k.k., albowiem część zachowań, polegających na doprowadzaniu przez sprawcę osoby trzeciej do obcowania płciowego z małoletnim poniżej lat 15 (lub lat 7) będzie można uznać za zachowanie realizujące znamiona podżegania lub pomocnictwa do przestępstwa pedofilii (art. 18 § 2 lub § 3 k.k. w zw. z art. 200 § 1 lub § 2 k.k.). Oparcie karalności osoby doprowadzającej małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z osobą trzecią na którejś z niesprawczych formach przestępnego współdziałania, jakimi są podżeganie i pomocnictwo do znowelizowanych art. 200 § 1 lub § 2 k.k., będzie możliwe w sytuacjach, w których takie doprowadzanie będzie polegało na nakłonieniu osoby trzeciej do czynu pedofilskiego wobec małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) lub ułatwienie jej takiego czynu.

Pamiętać jednak należy, że mające szeroki zakres znaczeniowy znamię czasownikowe „doprowadza do” pozwala na gruncie obecnie obowiązującego art. 200 § 1 k.k. za uznanie za zachowania karalne także zachowania sprawcze, sprowadzające się do takiego oddziaływania przez sprawcę na małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7), które prowadzą do nawiązania kontaktu seksualnego w formie obcowania płciowe z osobą trzecią.

Pomocnictwo – tylko do konkretnego czynu konkretnego sprawcy

Na gruncie znowelizowanego art. 200 § 1 i § 2 k.k. można przyjąć, że opisane zachowanie osoby, która sama nie podejmuje kontaktu seksualnego z małoletnim będzie stanowiło formę ułatwiania osobie trzeciej realizacji znamion przestępstwa pedofilii, przy czym w takich sytuacjach konstytutywnym warunkiem zastosowania niesprawczej formy przestępnego współdziałania, jaką jest pomocnictwo do typów z art. 200 § 1 lub § 2 k.k., jest odniesienie zachowania pomocnika do skonkretyzowanego czynu zindywidualizowanego sprawcy bezpośredniego, to jest osoby trzeciej, która miałaby obcować płciowo z małoletnim poniżej lat 15 (lub lat 7).

W związku z powyższym należy dojść do wniosku, że poza zakresem kryminalizacji przewidzianej w znowelizowanym art. 200 § 1 i § 2 k.k. pozostają wszystkie, uznawane obecnie za karalne na gruncie obowiązującego art. 200 § 1 k.k. sytuacje, w których dochodzi do doprowadzenia przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z osobą trzecią, która na chwilę czynu nie została jeszcze zindywidualizowana, gdyż w takich wypadkach brak podstaw do przyjęcia, że doszło do realizacji znamion przestępstwa pomocnictwa do znowelizowanych art. 200 § 1 i § 2 k.k.

Przykładem stanu faktycznego, który na gruncie obowiązującego stanu prawnego mieści się w granicach znamienia doprowadza małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego, który jednocześnie pozostaje poza zakresem kryminalizacji na gruncie znowelizowanych art. 200 § 1 lub § 2 k.k. (niezależenie od tego, czy do realizacji znamion miałoby dojść w którejś z form sprawczych, czy niesprawczych przestępnego współdziałania) będzie sytuacja, w której wuj nakłania 14-letnią dziewczynę do prostytuowania się z bliżej nieokreślonymi na chwilę zachowania sprawczego osobami, co skutkuje tym, że pokrzywdzona już tylko w wyniku podejmowanych przez siebie zabiegów nawiąże kontakt seksualny w formie obcowania płciowego z inną osobą.

Wniosek – nastąpi depenalizacja

W takich, zapewne rzadkich w praktyce przypadkach, art. 200 § 1 i § 2 k.k. w brzmieniu znowelizowanym depenalizuje pewną kategorię zachowań karalnych na gruncie obecnie obowiązującego art. 200 § 1 k.k.

dr Marek Bielski, pracownik Katedry Prawa Karnego UJ, ekspert Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego, adwokat.

Artykuł Uchwalone zmiany w Kodeksie karnym depenalizują część zachowań pedofilskich pochodzi z serwisu Karne24.com.

Na początek krótkie wyjaśnienie: kiedy wczoraj przeglądałem uzasadnienie ministerialnego projektu gruntownej nowelizacji kodeksu karnego, zainteresowało mnie stwierdzenie, że proponowana regulacja dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia była wzorowana na wskazanych w tymże uzasadnieniu przepisach francuskiego kodeksu karnego.

W prawie francuskim funkcjonuje pewna formuła „bezwzględnego” pozbawienia wolności, choć w innych niż podane w uzasadnieniu przepisach i nie do końca w takiej formie, jakiej pewnie życzyłoby sobie Ministerstwo Sprawiedliwości.

W projekcie Ministerstwa Sprawiedliwości proponuje się regulację, która w pewnych przypadkach recydywy wprowadza obowiązek, a w innych sytuacjach możliwość orzeczenia przez sąd w postępowaniu jurysdykcyjnym kary dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia. W konsekwencji zamiarem projektodawców jest wprowadzenie do prawa karnego instytucji, zgodnie z którą wyrok w postępowaniu jurysdykcyjnym może na zawsze wykluczyć możliwość skorzystania z warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary.

W uzasadnieniu projektu (s. 19–20) pada stwierdzenie, że „projekt nawiązuje w tym zakresie do rozwiązań prawnokarnych obowiązujących we francuskim kodeksie karnym (Code pénal), który za ściśle określone rodzaje przestępstw, wprowadza zakaz warunkowego zwolnienia z odbycia kary pozbawienia wolności (Sekcja I, Podrozdział 4, art. 132-23). Tymi czynami zabronionymi, których następstwem jest m.in. zakaz warunkowego zwolnienia, jest np. gwałt, którego następstwem jest śmierć ofiary (art. 222-25) lub była ona w trakcie tego czynu zabronionego torturowana lub poddawana aktom barbarzyństwa (art. 222-26), prowadzenie lub zorganizowanie grupy przestępczej, której celem jest produkcja, import, eksport, transport, sprzedaż, nabywanie lub niezgodne z prawem zażywanie narkotyków (222-34/35/36), aresztowanie, porwanie, zatrzymanie lub uwięzienie osoby bez nakazu ustanowionego organu i poza przypadkami przewidzianymi przez prawo (224-1), zajęcie lub przejęcie przemocą lub groźbę jej użycia samolotu, statku lub innego środka transportu lub jakąkolwiek stałą platformę znajdującą się na szelfie kontynentalnym (224-6)”.

Jednak okazuje się, że przepisy, na które powołuje się Ministerstwo, wcale nie przewidują pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Kluczowy tutaj jest rzeczywiście art. 132-23, choć nie znajduje się on w miejscu wspomnianym w projekcie, ale w księdze I, tytule III, rozdziale II, sekcji 1, podsekcji 5 francuskiego kodeksu karnego (linki do oryginalnego tekstu przepisów francuskich i inne odesłania na końcu). Regulacja ta jest zatytułowana „De la période de sûreté”, czyli mniej więcej „O okresie zabezpieczenia” i wcale nie wprowadza bezwzględnego zakazu warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Zgodnie z tym przepisem w przypadkach skazania za niektóre przestępstwa, wyposażone w odpowiednią klauzulę, ustawa przewiduje, że przez pewien czas odbywania kary skazany nie może korzystać z rozmaitych instytucji prawa karnego wykonawczego, umożliwiających opuszczenie zakładu karnego, w tym warunkowego przedterminowego zwolnienia, a także przerw w karze, przepustek itp. Ów „okres zabezpieczenia” wynosi – w pewnym uproszczeniu – w przypadku skazania na karę terminowego pozbawienia wolności połowę orzeczonej kary, a w przypadku dożywotniego pozbawienia wolności – 18 lat. Może on być jednak dość swobodnie modyfikowany przez sąd – zarówno ograniczany jak i rozszerzony, przy czym nie może wynieść więcej niż dwie trzecie terminowej kary pozbawienia wolności i 22 lat w przypadku dożywocia. Natomiast pozostałe wskazane w projekcie przepisy to po prostu typy czynów zabronionych z części szczególnej francuskiego kodeksu karnego, w których zawarto odesłanie o możliwości zastosowania art. 132-23.

Jak łatwo zauważyć, przepisy te nie mają nic wspólnego z dożywotnim pozbawieniem wolności bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Przewidują jedynie pewien okres karencji, w trakcie którego skazany nie może korzystać z instytucji prawa karnego wykonawczego w celu opuszczenia zakładu karnego i do pewnego stopnia przypomina uregulowanie zawarte w art. 78 polskiego kodeksu karnego.

W rzeczywistości jednak pewna formuła „bezwzględnego” dożywotniego pozbawienia wolności rzeczywiście jest znana prawu francuskiemu, choć znajduje się ona w innych, niż opisane w projekcie przepisach. Chodzi tu o art. 221-3 i 221-4, przewidujące szereg typów przestępstw zabójstwa. W odpowiednich akapitach tych przepisów zawarto odesłanie do art. 132-23, przy czym dodano jednak zastrzeżenie, zgodnie z którym w dwóch przypadkach:

1. jeżeli ofiara miała poniżej 15 lat, a morderstwo zostało poprzedzone lub towarzyszyło zgwałceniu, torturom lub aktowi barbarzyństwa, albo
2. ofiarą był sędzia, funkcjonariusz policji, żandarmerii, służby więziennej lub inny funkcjonariusz publiczny, a przestępstwo popełniono podczas lub w związku z czynnościami służbowymi tej osoby, sąd przysięgłych może, mocą specjalnej decyzji, wydłużyć czas okresu zabezpieczenia do 30 lat, lub, jeśli orzeka dożywotnie pozbawienie wolności, w ogóle wyłączyć możliwość zastosowania wymienionych w art. 132-23 modyfikacji wykonania kary.

Czyżby więc rzeczywiście dożywocie bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia? Nie do końca.

Aby bowiem mieć pełny obraz francuskiej regulacji konieczne jest jeszcze sięgnięcie do art. 720-4 kodeksu postępowania karnego (Code de procédure pénale). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy skazany wykazuje oznaki autentycznej społecznej readaptacji (w oryginale „manifeste des gages sérieux de réadaptation sociale”), sąd może w szczególnych okolicznościach ograniczyć lub całkowicie zrezygnować z dalszego stosowania „okresu zabezpieczenia”. Przy czym w odniesieniu do całkowitego wyłączenia możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia osoby skazanej na karę dożywotniego pozbawienia wolności przewidziano dodatkowe obostrzenia skorzystania z tej instytucji. Mianowicie może ona znaleźć zastosowanie, jeżeli skazany był pozbawiony wolności co najmniej przez 30 lat, a przed podjęciem decyzji konieczne jest zasięgnięcie opinii trzech biegłych, którzy mają wypowiedzieć się co do stwarzanego przez niego zagrożenia. Dodatkowo wobec takiej osoby mogą być stosowane pewne środki mające na celu kontrolę jej zachowania na wolności.

W konsekwencji więc owa szczególna, zupełnie wyjątkowa instytucja prawa francuskiego (w styczniu 2016 roku dziennik Le Monde podawał, że kara ta została orzeczona dotychczas wobec trzech osób ) nie tylko nie jest „bezwarunkowa”, ale jest w istocie nawet względniejsza dla skazanego niż „zwyczajna”, pozbawiona obostrzeń co do warunkowego przedterminowego zwolnienia kara dożywotniego pozbawienia wolności zawarta w projekcie Ministerstwa. Na ogólnych zasadach bowiem skazany na taką karę będzie mógł starać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie dopiero po 35 latach (projektowany art. 78 § 3 k.k.).

Na koniec warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię.

Francuska regulacja została zakwestionowana przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasbourgu, gdzie zarzucono jej między innymi niezgodność z art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przewidującym zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania. Trybunał w sprawie Bodein przeciwko Francji, w wyroku z dnia 13 listopada 2014 roku stwierdził zgodność regulacji z przepisami Konwencji. Warto przy tym prześledzić jego tok rozumowania.

W orzeczeniu ETPC stwierdzono, że instytucja dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości uzyskania redukcji takiego wyroku jest niezgodna ze standardem wyznaczanym przez art. 3 Konwencji.

W konsekwencji system prawny, aby odpowiadał wzorcowi, musi zawierać mechanizm umożliwiający weryfikację czy zmianę kary, a jego warunki muszą być znane skazanemu od początku odbywania kary. Trybunał wskazał również, że standardu tego nie spełnia możliwość ułaskawienia skazanego przez Prezydenta Republiki, ani regulacja pozwalająca na opuszczenie zakładu karnego z powodów zdrowotnych. Natomiast jako spełniający standard konwencyjny uznano właśnie przepis art. 720-4 kodeksu postępowania karnego.

Czyli różnice są niby subtelne, ale jednak fundamentalne. I o tej stronie zagadnienia z uzasadnienia projektu Ministerstwa oczywiście się nie dowiemy.

Jacek Duda – Katedra Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego

Foto: Piotr Malec & KIPK

Artykuł Dożywotnie więzienie we Francji – nie takie jak twierdzi MS pochodzi z serwisu Karne24.com.