Zebraniu przewodniczył prof. dr hab. Włodzimierz Wróbel (Katedra Prawa Karnego UJ), a wśród pozostałych uczestników znaleźli się m.in.: prof. dr hab. Piotr Tuleja (Katedra Prawa Konstytucyjnego UJ, Sędzia TK w stanie spoczynku), prof. dr hab. Ewa Łętowska (była RPO i Sędzia TK w stanie spoczynku), prof. dr hab. Krzysztof Skotnicki (Katedra Prawa Konstytucyjnego UŁ), prof. dr hab. Andrzej Zoll (były RPO, Sędzia TK w stanie spoczynku) czy dr hab. Adam Bodnar (obecny RPO).

Spotkanie, w związku z sytuacją epidemiologiczną w kraju, odbywało się zdalnie i składało się z dwóch części: podczas pierwszej referat pt. „Stany nadzwyczajne – ograniczenia praw i wolności podmiotowych oraz sankcje karne” wygłosili dr Tomasz Sroka (Zakład Bioetyki i Prawa Medycznego UJ) oraz prof. Włodzimierz Wróbel.

Po zapoznaniu z tematyką spotkania odbyła się dyskusja oraz pojawiły się pytania zarówno ze strony uczestników zebrania, jak i internautów.

Temat przewodni drugiej części zebrania to: „Stany nadzwyczajne – perspektywa konstytucyjna”, podczas którego poprzednio zadane pytania były poukładane w bloki tematyczne, a wyznaczeni uczestnicy starali się na nie odpowiedzieć.

Jako pierwszy głos zabrał prof. Piotr Tuleja. W swoim wystąpieniu poruszał kwestie związane z wprowadzeniem stanu nadzwyczajnego rozumianego jako obowiązek władz państwowych czy zależności pomiędzy hybrydowym stanem nadzwyczajnym (sytuacją, kiedy przesłanki materialne dla jego wprowadzenia są spełnione, ale formalnie nie jest on wprowadzony), a kwestią przeprowadzenia wyborów prezydenckich.

Wskazywał na regulacje Konstytucji RP mówiące gwarancji ciągłości urzędu Prezydenta, obowiązku ustąpienia z urzędu Prezydenta oraz pełnieniu funkcji Prezydenta przez Marszałka Sejmu i obowiązków z tym związanych – taki model wyłączałby konieczność zmiany ustawy zasadniczej podczas hybrydowego stanu nadzwyczajnego.

Pytanie uzupełniające dodał prof. Andrzej Zoll, dopytując o reperkusje wprowadzenia stanu klęski żywiołowej w perspektywie nadmiernego wydłużenia kadencji Sejmu.

Dyskusję z prof. Tuleją podjął także obecny Rzecznik Praw Obywatelskich – Adam Bodnar czy prof. dr hab. Piotr Kardas (Katedra Prawa Karnego UJ).

Na drugi blok pytań, związanych z ochroną praw i wolności jednostki w sytuacji wprowadzenia stanu nadzwyczajnego, lub jego braku, odpowiedzi udzieliła dr hab. Monika Florczak-Wątor, prof. UJ (Katedra Prawa Konstytucyjnego UJ). Pytania do konstytucjonalistki zadawali m.in. dr Szymon Tarapata (Katedra Prawa Karnego Wykonawczego UJ), dr Michał Ziółkowski (Akademia im. Leona Koźmińskiego) czy dr Mikołaj Małecki (Katedra Prawa Karnego UJ), skupiając się na kwestii funkcji gwarancyjnej przepisów prawnych oraz zasadności kar zarówno za wykroczenia, jak i kar administracyjnych.

Kolejną osobą odpowiadającą był dr Marcin Krzemiński (Katedra Prawa Konstytucyjnego UJ). Przeprowadził on pogłębioną analizę okoliczności związanych z wprowadzaniem stanu nadzwyczajnego czy kwestii rozporządzeń wydawanych przez Radę Ministrów.

Problematyka odszkodowań na gruncie ustawy o wyrównywaniu strat majątkowych z 2002 r. oraz Kodeksu Cywilnego była rozważana przez prof. Ewę Łętowską. Podkreślała ona, że wprowadzenie stanu nadzwyczajnego skutkowałoby zmianą reżimu prawnego (z prywatnoprawnego na publicznoprawny) oraz starała się ocenić ewentualne konsekwencje z tego wynikające dla potencjalnych podmiotów starających się uzyskać odszkodowanie od Skarbu Państwa w związku z ograniczeniem ich praw i wolności w czasie stanu nadzwyczajnego.

Pogłębioną analizę pytań dotyczących wyborów prezydenckich, roli Sądu Najwyższego w stwierdzeniu ważności tych wyborów czy problematyki prawa wyborczego w dobie hybrydowego stanu nadzwyczajnego przeprowadził prof. Krzysztof Skotnicki. Pytanie uzupełniające zadał dr hab. Adam Dyrda (Katedra Teorii Prawa UJ), który przedstawił swoje obawy związane z kwestią głosowania korespondencyjnego i zasadą powszechności wyborów w sytuacji zrezygnowania z ubiegania się o urząd Prezydenta RP przez jednego z kandydatów.

Ostatni odpowiadał prof. Włodzimierz Wróbel. Przeznaczony dla niego blok pytań dotyczył w głównej mierze kwestii odpowiedzialności organów państwa, zarówno konstytucyjnej jak i karnej, za niewprowadzenie stanu nadzwyczajnego w sytuacji, kiedy materialne przesłanki dla jego wprowadzenia są zaktualizowane. Profesor poruszył także problem kar pieniężnych.

Na początku prof. Wróbel zauważył, że pierwotnie gwarancyjny rozdział Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczący kar pieniężnych, obecnie stał się całkowicie anty-gwarancyjny. W stosunku do obywateli możliwość karania powinna być oparta o zasadę winy, a w tym przypadku odpowiedzialność osoby fizycznej ma swoje źródło w specyficznej konstrukcji, bazującej na odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, co jest sprzeczne z założeniami obecnego systemu prawnego.

Profesor podkreślił istotną rolę sądów administracyjnych (zarówno WSA jak i NSA) w procesie wykładni tych przepisów w sytuacji, gdy rozpoczną się procesy o nałożone na obywateli niewspółmiernie wysokie kary.

Głównego źródła gwarancji sprawiedliwego rozstrzygnięcia sporu, jak i prawidłowego działania organów państwowych stojących na straży obrony praw i wolności obywatelskich, prof. Włodzimierz Wróbel upatrywał w konsekwentnym przestrzeganiu Konstytucji RP.

Zasygnalizował jednakże obawy o jej pełne respektowanie w obecnych czasach, obrazując to chociażby brakiem prawidłowej legitymacji obecnego Trybunału Konstytucyjnego, nierozerwalnie związanego z gwarancją uznania kraju za taki, który urzeczywistnia zasadę demokratycznego państwa prawa.

To połączone zebranie katedr oraz zaproszonych do debaty gości – oprócz próby wyjaśnienia niezwykle emocjonujących i aktualnych problemów prawnych w kraju – było pomocnym instrumentem dla pracowników naukowych, praktyków prawa czy osób działających w administracji państwowej.

Rozpatrzenie kwestii wprowadzenia lub niewprowadzenia stanu nadzwyczajnego z perspektywy zgodności z prawem oraz wynikających z tego konsekwencji w ujęciu konstytucyjnym, karnym, cywilnym i administracyjnym, a także osadzenie całości wypowiedzi w kontekście ochrony praw i wolności jednostki może stanowić istotną wskazówkę dla osób zarówno stosujących prawo, jak i je kreujących.

Autor: Norbert Jamrożek WPiA UJ

Artykuł Stany nadzwyczajne – ograniczenia praw i wolności podmiotowych (zebrania naukowe i dyskusja) pochodzi z serwisu Karne24.com.

Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego zostało wydane w związku z wnioskiem Marszałka Sejmu z dnia 22 stycznia 2020 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Sejmem Rzeczypospolitej Polskiej a Sądem Najwyższym oraz pomiędzy Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej a Sądem Najwyższym.

Prawnicy ocenili, że postanowienie TK nie może zostać zaakceptowane w warunkach państwa praworządnego.

„Teza iż SN ma się wstrzymać z badaniem prawa europejskiego sprzeczna z Traktatami UE i konstytucją, i stawia nas poza granicami kultury prawnej w Europie. Plus nie ma żadnego sporu kompetencyjnego. Może jutro będzie o wstrzymaniu Ziemi w obrocie?” – komentował na Twitterze dr Wojciech Górowski z Katedry Prawa Karnego UJ.

Do kwestii rzekomego sporu kompetencyjnego odnieśli się w analizie prawnej eksperci Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego (zobacz całą analizę).

Spór kompetencyjny zachodzi tylko i wyłącznie wówczas, gdy dwa organy uznają się za właściwe do rozstrzygania dokładnie tej samej sprawy.

Wynika to z art. 85 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Sąd Najwyższy zajmował się sprawą, jaką było wyjaśnienie rozbieżności w wykładni przepisów prawa w orzecznictwie sądowym. Sprawą, którą zajmował się Sąd Najwyższy, było zatem tylko i wyłącznie dokonanie wykładni obowiązującego prawa – podkreślają eksperci KIPK.

Marszałek Sejmu we wniosku do TK o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jako sprawę, która miałaby stanowić przedmiot sporu kompetencyjnego, wskazała na sprawę polegającą na „dokonywaniu zmian stanu normatywnego”, która miałaby być sporna z Sejmem, oraz na sprawy: „ocena skuteczności powołania sędziego” i „dokonywanie wiążącej interpretacji przepisów Konstytucji”, która miałaby być sporne z Prezydentem.

Żadna z powyższych spraw nie była jednak przedmiotem postępowania przed Sądem Najwyższym i żaden ze wskazanych organów (Sejm lub Prezydent) nie uznawał się jednocześnie za właściwy do zajmowania się sprawą polegającą na wyjaśnianiu rozbieżności wykładni przepisów prawa w orzecznictwie sądowym.

Tym samym Sąd Najwyższy nie pozostawał z żadnym centralnym organem państwa w jakimkolwiek sporze kompetencyjnym – konkludują karniści.

Na brak sporu kompetencyjnego wskazuje również wprost treść wniosku Marszałek Sejmu do TK – zauważają eksperci.

Wśród przepisów Konstytucji, z których miałyby wynikać sporne kompetencje centralnych organów, Marszałek Sejmu – w odniesieniu do Sądu Najwyższego – wskazała tylko i wyłącznie jeden przepis: art. 183 ust. 2 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, „Sąd Najwyższy wykonuje także inne czynności określone w Konstytucji i ustawach”.

Tymczasem sprawa, jaką wyjaśnianie rozbieżności w wykładni przepisów prawa w orzecznictwie sądowym, jest zupełnie inną kompetencją Sądu Najwyższego, określoną w zupełnie innym przepisie, a to art. 183 ust. 1 Konstytucji („Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania”).

Kompetencja, z której korzystał Sąd Najwyższy wydając uchwałę, nie była w ogóle objęta wnioskiem Marszałek Sejmu do TK.

Również Sejm nie dostrzegł, by w rzeczywistości zachodził jakikolwiek spór kompetencyjny z Sądem Najwyższym, lub też uznał, że w istocie wniosek do TK był czynnością pozorną, skoro nie wywołał skutków wobec samego wnioskodawcy. Sejm procedował 23 stycznia 2020 r. ustawę z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, której art. 1 pkt 17 oraz art. 2 pkt 6 bezpośrednio odnoszą się do kompetencji Prezydenta RP w sprawie statusu sędziów.

Gdyby zachodził spór kompetencyjny między Sejmem, Prezydentem a Sądem Najwyższym, nie powinno dość do przegłosowania tej ustawy.

Oznacza to – jak wskazuje dr Mikołaj Małecki z Katedry Prawa Karnego UJ – że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego pozbawione jest podstaw faktycznych. Jest bezprzedmiotowe.

Rodzi to poważne konsekwencje prawne, związane ze statusem Trybunału Konstytucyjnego jako organu niezależnego i bezstronnego, który ma stać na straży Konstytucji. Na ten wątek zwrócił uwagę dr Witold Zontek z Katedry Prawa Karnego UJ:

Kliknij, aby pobrać całą analizę nieprawdziwych informacji wokół uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.

Autorzy analizy: dr hab. Agnieszka Barczak-Oplustil, dr Wojciech Górowski, dr Mikołaj Małecki, dr Kamil Mamak, dr Małgorzata Pyrcak-Górowska, dr Szymon Tarapata, dr Dominik Zając, dr Witold Zontek

Foto: By Jurij – Praca własna, CC BY-SA 3.0, Link

Artykuł TK chce wstrzymać uchwałę SN. Eksperci KIPK: nie ma żadnego sporu kompetencyjnego pochodzi z serwisu Karne24.com.

O działaniach stowarzyszenia opowiada Wojciech Firek, prezes „Demokracji w Praktyce”.

Choć nasza organizacja formalnie rozpoczęła działalność w tym roku, to jej „historia” rozpoczęła się nieco wcześniej.

Wszystko zaczęło się w 2016 roku, od projektu edukacyjnego „Sobieski Parlament”. Projekt ten bazuje na symulacji obrad Sejmu RP, w której udział biorą uczniowie II Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie.

Skąd taki pomysł? Początkowo miał to być alternatywny sposób poznania  skomplikowanego polskiego procesu legislacyjnego. Przed uczestnikami zostały postawione konkretne problemy społeczno-prawne, które mieli przeanalizować i rozwiązać poprzez stworzenie projektu ustawy na dany temat. Następnie projekty poddano pod obrady „Sobieskiego Parlamentu”.

Szybko okazało się jednak, że taka formuła nie jest wcale alternatywą dla klasycznej edukacji obywatelskiej, ale idealnie wzbogacającym ją dopełnieniem. Uczestnicy projektu sami sięgali do teoretycznej wiedzy, która miała im pomóc w rozwiązaniu konkretnego problemu.

Taka formuła nie tylko mobilizuje młodzież do działania, ale również daje jej poczucie bycia bardzo ważnym ogniwem w społeczeństwie, projektującym jego przyszłość.

Dodatkowo projekt edukacyjny niejako zmusza uczestników do refleksji nad samym systemem demokratycznym. Pokazuje nie tylko ogrom jego zalet, ale również wiele wad, jak choćby mnogość i przewlekłość procedur. Nasz projekt uczy również tego, że najlepszymi rozwiązaniami nie są te, które sami stworzymy, lecz te, które twórczo skonfrontujemy z rozwiązaniami proponowanymi przez innych. Często można wtedy zaobserwować, jak początkowo tłumiona frustracja (nawet i zdarzająca się słowna agresja wobec oponenta) z czasem przeradza się w dyskusję i próbę odnalezienia kompromisu. To najlepszy przykład działania demokracji w praktyce.

„Sobieski Parlament” spotkał się z bardzo dużym zainteresowaniem. Z każdą kolejną edycją pojawiają się nowi chętni – nie tylko uczniowie z II LO. Dlatego w 2019 r. planujemy organizację „Krakowskiego Parlamentu Młodzieży”. Zaproszenie do udziału w tym projekcie już wkrótce wyślemy do wszystkich krakowskich liceów.

Mamy nadzieję, że dzięki inicjatywom Stowarzyszenia polska młodzież będzie w przyszłości tworzyć społeczeństwo, które nie tylko będzie wiedziało, czym jest demokracja, ale również będzie potrafiło z demokracji korzystać w praktyce.

Na koniec wspomnę o jeszcze jednej ważnej dla nas formie działalności Stowarzyszenia, jaka jest projekt „Świadkowie Historii”. Jest to ciekawa inicjatywa skierowana nie tylko do znawców minionych epok. Pomysłodawcami projektu jest grupa młodych ludzi, którzy postanowili przypomnieć o życiowych historiach ludzi „trochę” starszych.

Dokładniej mówiąc osób pamiętających jeszcze czasy przedwojenne. Projekt ma zachęcić młodzież do poznawania polskiej historii, nie tylko przez podręczniki, ale również spotkania z  prawdziwymi świadkami naszej  historii, osobami najstarszego pokolenia, którzy historię tworzyli.

Takie spotkania organizowane w liceach to przede wszystkim poruszające historie o bohaterstwie, wyrzeczeniach i zmaganiach się z wojenną rzeczywistością.

Chcemy, aby zostały one przekazane z pokolenia na pokolenie, aby nie przepadły w zapomnienie, kiedy już zabraknie Świadków Historii

Zapraszamy na stronę internetową: www.demokracjawpraktyce.pl

Artykuł Stowarzyszenie Demokracja w Praktyce: demokracja dla młodzieży, młodzież w demokracji pochodzi z serwisu Karne24.com.

Szanowny Panie Zastępco Prokuratora Generalnego,

z ciekawością zapoznałem się z Pana Oświadczeniem w imieniu Prokuratora Genealnego zamieszczonym na stronie Prokuratury Krajowej, w tekście stwierdzono, że postanowienie Sądu Najwyższego z 2 sierpnia o sygn. III UZP 4/18 zapadło z „rażącym naruszeniem prawa i stanowi przekroczenie uprawnień Sądu Najwyższego”.

W wywodzie, który doprowadził do tej tezy moją szczególną uwagę zwróciło stwierdzenie, iż:

„Sąd Najwyższy powołuje jako podstawę przedstawienia zagadnienia prejudycjalnego art. 267 TFUE. Przepis ten ma następujące brzmienie:
„Art. 267 [1] Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym:
a) o wykładni Traktatów;
b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii.
[2] W przypadku gdy pytanie z tym związane jest podniesione przed sądem jednego z Państw Członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania.”

Otóż jest zgoła inaczej! Przepis ten ma jeszcze DWA KOLEJNE akapity, o następującej treści:

„[3] W przypadku gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału.
[4] Jeżeli takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym dotyczącej osoby pozbawionej wolności, Trybunał stanowi w jak najkrótszym terminie.”

Już w punkcie pierwszym uzasadnienia postanowienia SN możemy znaleźć, że sprawa trafiła w ogóle do Sądu Najwyższego (jako sprawa o sygn. III UZ 10/18) w wyniku zażalenia od wyroku sądu drugiej instancji (najpewniej na podstawie art. 394 [1] §1 [1] k.p.c.).

W ten oto sposób sprawa zawisła przed sądem od którego w polskim porządku prawnym nie przysługuje już w toku instancj żaden środek zaskarżenia. Spełniona jest więc dyspozycja akapitu trzeciego [3] art. 267 TFUE. Na akapit trzeci art. 267 TFUE zwraca zresztą czterokrotnie SN w postanowieniu. Nie jest więc tym bardziej trafna teza z ww. oświadczenia o tym, że:

„Oczekiwana przez Sąd Najwyższy wykładnia prawa europejskiego w żadnej mierze nie jest niezbędna dla rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Sądem Najwyższym”,

Odnosi się bowiem ona do nieadekwatnej w realiach sprawy części normy prawnej (akapitu drugiego).

W niniejszej sprawie o sygn. III UZP 4/18, będącej kontynuacją sprawy o sygn. III UZ 10/18 Sąd Najwyższy jest sądem, który z uwagi na konieczność zachowania jednolitej wykładni prawa UE wobec wyłaniających się przed nim problemów prawnych jest sądem obowiązanym zadać pytanie prejudycjalne; por. np. tezę z wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 4 czerwca 2002, o sygn. C-99/00 (Lyckeskog), pkt. 18:

„Jeżeli powstanie pytanie dotyczące interpretacji lub ważności przepisu prawa wspólnotowego, sąd najwyższy będzie zobowiązany, zgodnie z art. 234 akapit trzeci WE, do skierowania pytania do Trybunału Sprawiedliwości w celu wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym. albo na etapie badania dopuszczalności, albo na późniejszym etapie.”

Na marginesie – w zakresie tego, czym jest a czym nie jest sąd krajowy, którego sprawy nie podlegają zaskarżeniu, warto zapoznać się bliżej np. z wyrokiem o sygn. C-210/06 (Cartesio) w pkt. 75-79.

Biorąc pod uwagę, że normy prawa polskiego dotyczące regulacji z nowej ustawy o SN budzą poważne wątpliwości co do zgodności z fundamentalnymi zasadami prawa UE, SN nie mógłby odstąpić od zadania pytania prejudycjalnego na temat zgodności tych norm z prawem UE np. powołując się na koncepcję sprawy wyjaśnionej (acte éclairé) lub dostatecznie jasnej (acte clair), gdyż zagadnienia prawne, które objawiły się w Polsce nie mają precedensu w całej UE.

Sprawa sędziów na Węgrzech o sygn. C-286/12, która dotyczyła zgodności z tą samą dyrektywą o którą m.in. pyta polski SN dotyczyła trochę innego wieku, jednakże suma summarum radykalne obniżenie wieku zostało ocenione przez TS w tamtej sprawie jako nieproporcjonalne do celu, a przez to niezgodne z ww. aktem stąd jako tym bardziej uzasadnione staje się wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym dotyczącej podobnej kwestii przez polski SN.

Pozostałe tezy zawarte w Oświadczeniu, na których oparty został zarzut rzekomego naruszenia prawa przez SN dogłębnie zostały wyjaśnione w oparciu o orzecznictwo TS UE we wczorajszym komunikacie Rzecznika Prasowego SN i do nich odsyłam.

Paweł Marcin Dudek

Foto: KIPK

Artykuł P. Dudek: Prokuratura wprowadza w błąd w sprawie pytań SN do TSUE pochodzi z serwisu Karne24.com.

Od czasu do czasu osoby z innych ośrodków akademickich włączają się do dyskusji, nie zgadzając się z autorem. Zapewne nie jest to dla dr Szczuckiego sytuacja komfortowa – własna ściana Facebook’owa to raczej nie miejsce do odpierania ataków. Może się wydawać, że autor jest niesłusznie osaczany. Nie zawsze dyskusja dotyczy treści poszczególnych felietonów, chciałbym jednak wskazać w tym miejscu, że sam tekst to tylko część informacji, jakie ze sobą niesie – dużo ważniejszym dopełnieniem jego treści jest kontekst, w jakim został on stworzony. A ten nie jest dla autora korzystny.

Z jakiego powodu należy brać pod uwagę kontekst publikowanej treści?

W tym względzie najlepiej oddać głos samemu autorowi. Dr Szczucki, w skądinąd – moim zdaniem – bardzo dobrej książce pt. Wykładnia prokonstytucyjna prawa karnego, tak pisał o zagrożeniach płynących z literalnego odczytywania tekstu prawnego:

„Skutkuje [to – K.M.]  konkluzją odmienną od tych, które wskazywałby zdrowy rozsądek interpretatora, ale także – jak wydaje się – intencji ustawodawcy wprowadzającego dany przepis do systemu”.

Nieco dalej pisze:

„[…] nie jest to możliwe – że za przyjmowanymi rozwiązaniami dogmatycznymi nie kryją się konkretne rozstrzygnięcia natury filozoficznej, socjologicznej, psychologicznej czy też z obszaru nauk politycznych”.

Tak więc, parafrazując słowa samego dra Szczuckiego, można powiedzieć, że interpretacja jego felietonów w oparciu o sam tekst może prowadzić do konkluzji odmiennych od tych, na które wskazywałby zdrowy rozsądek. Za ich treścią stoją też konkretne założenia natury filozoficznej czy politycznej. Z tego powodu wskazać można kilka czynników, które  należy brać pod uwagę podczas lektury felietonów dr Krzysztofa Szczuckiego.

1. Przedstawiciel władzy

Początkowo dr Krzysztof Szczucki podpisywał się pod swoimi felietonami w następujący sposób: „Autor jest adiunktem w Katedrze Prawa Karnego Porównawczego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego” . Obecnie informacja pod artykułem brzmi już nieco inaczej: „Autor jest adiunktem w Katedrze Prawa Karnego Porównawczego Uniwersytetu Warszawskiego, głównym specjalistą w Kancelarii Prezydenta RP. Przedstawione w tekście tezy stanowią wyłącznie poglądy autora”.

W pierwszych felietonach autor afiliował się więc jako pracownik naukowy uczelni wyższej, bez wzmianki o funkcji pełnionej w kancelarii prezydenta Andrzeja Dudy. Po interwencji czytelników felietonów – zwrócił na to uwagę dr Witold Zontek z Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego – w podpisie dra Szczuckiego pojawiła się informacja o zatrudnieniu w pałacu prezydenckim.

Jest to uczciwe postawienie sprawy – autor prezentuje swoje opinie nie tylko jako dr nauk prawnych, lecz także przedstawiciel kancelarii prezydenta. Notabene dr Szczucki brał także udział w posiedzeniach komisji sejmowych rozpatrujących projekty ustaw o Sądzie Najwyższym, dla wielu komentatorów oczywiście naruszających przepisy Konstytucji RP. Obrona projektów była działaniem czysto politycznym, gdyż pod względem naukowym ich obrona skazana była na niepowodzenie.

2. Niepoprawnie o Konstytucji, która jest łamana

Prezydent RP Andrzej Duda łamie Konstytucję – to sens wypowiedzi Zofii Romaszewskiej, doradczyni Prezydenta. W rozmowie z RMF FM Z. Romaszewska stwierdziła, że „Prezydent znacznie mniej łamie konstytucję niż opozycja łamała”. Tym samym potwierdziła to, co środowiska prawnicze i opozycja wskazują od dawna. Nie można nie brać tego kontekstu pod uwagę, zapoznając się z poglądami dr Szczuckiego. Już samą nazwę rubryki – „Niepoprawnie o Konstytucji” – można więc odczytywać jako podważanie doniosłości obowiązującej Konstytucji. Tytuł ma pokazać, że Konstytucja jest dziurawa, niesprawiedliwa – po prostu zła. To polityczne hasło bagatelizujące naruszenia obowiązującej ustawy zasadniczej.

Jaki płynie z tego przekaz? Skoro mówimy o Konstytucji, która jest zła, to jej łamanie w zasadzie nie jest aż tak karygodne. Felietony są więc de facto próbą usprawiedliwienia niektórych posunięć podmiotów, które złamały Konstytucję.

3. Język polityki

Z uwagi na to, że w swoich felietonach dr Krzysztof Szczucki występuje jako przedstawiciel władzy, tak samo należy traktować jego wywody – z uwzględnieniem mechanizmów i sposobu argumentacji polityków. Nie może zatem dziwić, że na niewinne pomysły reaguje się brakiem zaufania i ostrym sprzeciwem.

Politycy związani z obozem sprawującym władzę potrafili „pięknie” mówić o potrzebie „reformy sądownictwa”, „usprawnianiu funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego” czy „przewracaniu pluralizmu w Telewizji Publicznej”. Jak  skończyły się te zapowiedzi – wszyscy wiemy. Komentując propozycje przedstawiciela władzy, w okolicznościach kryzysu konstytucyjnego w Polsce, należy, w praktyce życia, zdawać sobie sprawę z najgorszego z możliwych scenariuszy i ryzyka wykorzystania prezentowanych przez autora pomysłów, w toku prowadzonej walki politycznej, w kierunku dalszego pogłębiania chaosu prawnego.

4. Czasy się zmieniają

Nie można nie brać pod uwagę czasu, w jakim formułujemy własne zdanie na dany temat. Felietony dr Szczuckiego pozują na eksperckie i ponadczasowe rozważania o rzeczach istotnych z punktu widzenia porządku prawnego. Jednak czym innym było pisanie o potrzebie reformy Trybunału Konstytucyjnego np. w 2014 r., a czym innym jest mówienie tego samego w 2016 r., gdy instytucja sądu konstytucyjnego w Polsce przestała mieć jakiekolwiek znaczenie gwarancyjne. Zbyt wiele rzeczy wydarzyło się po drodze.

Współcześnie na prezentowaną argumentację nakłada się więc niechybnie kontekst przykładania ręki do psucia państwa prawa; argumentacja ta legitymizuje łamanie Konstytucji przez władzę.

Podsumowując – nawet jeżeli autor felietonów „Niepoprawnie o Konstytucji” jest szczerze przekonany, że dzieli się z czytelnikami konkretnymi pomysłami na zmianę treści Konstytucji, to obiektywnie rzecz biorąc tak nie jest. Propozycje te należy odczytywać w szerszym, rzeczywistym kontekście; w warunkach i czasach, w jakich zostają sformułowane. Przystępując do publicznego głoszenia swoich tez autor musi zaakceptować fakt, że jego twórczość będzie odczytywana de facto politycznie, a więc adekwatnie do kontekstu, w jakim się ukazuje.

W rezultacie naiwnością byłaby wiara w niezależność poglądów autora związanego z istotnym centrum życia politycznego państwa – pałacem prezydenckim Andrzeja Dudy. Szczególnie, gdy weźmie się pod uwagę fakt, że felietony „Niepoprawnie o Konstytucji” podważają autorytet obowiązującej Konstytucji RP, łagodząc zarzuty kierowane pod adresem podmiotów, które ją naruszyły.

Foto: freestocks.org

Artykuł Niepoprawnie o „Niepoprawnie o Konstytucji” pochodzi z serwisu Karne24.com.

Autorzy analizują problematykę konstytucyjną i prawnokarną, związaną z uchwalonym przepisem. Prezydent podpisując ustawę skierował ją co prawda do Trybunału Konstytucyjnego celem zbadania konstytucyjności przepisu. Autorzy wskazują, że Trybunał powinien stwierdzić niezgodność z polską Konstytucją kwestionowanych regulacji. Zauważają jednak, że skład orzekający konstytucyjność przepisu został powołany z naruszeniem zasady alfabetycznej kolejności powołania sędziów do rozpoznania sprawy.

Istnieje zatem niebezpieczeństwo, że orzeczenie nie będzie wynikiem głębokich analiz prawnych, ale raczej instrumentem politycznego rozwiązania problemu.

Przepis wywołuje wątpliwości z punktu widzenia znamion nowego przestępstwa. Przykładowo, fałszywe przypisanie odpowiedzialności za przestępstwo konkretnej osobie, a nawet grupie osób nie oznacza, że ​​popełnienie tego przestępstwa przypisuje się całemu narodowi – wskazują autorzy. Omawiany przepis wymaga ogólnej formuły wskazującej na odpowiedzialność całego narodu lub państwa.

Autorzy dodają, że jeżeli stwierdzenie „Mieszkańcy wsi XYZ, którzy byli Polakami, zamordowali Żydów”, okaże się sprzeczne z faktami, to nie powinno podlegać karze, ponieważ nie przypisuje ono odpowiedzialności narodowi polskiemu lub państwu polskiemu, ale tylko określonej grupie osób – mieszkańcom wsi XYZ.

Przedstawione rozważania pokazują, że przyjęty przepis jest sprzeczny z podstawową zasadą materialnego prawa karnego, zgodnie z którą przepisy karne powinny zostać uchwalone tylko wtedy, gdy mogą zrealizować cel ochrony określonego dobra prawnego ustanowionego przez prawodawcę.

Przy zastosowaniu kwestionowanego przepisu w praktyce właściwe organy miałby szeroką swobodę decydowania o tym, co stanowi naruszenie art. 55a – wskazują autorzy.

Konsekwencją przyjęcia tak szerokiej kognicji jest naruszenie zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji, który stanowi, że wszelkie ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw mogą być nakładane tylko na mocy ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie w celu ochrony jej bezpieczeństwa lub porządku publicznego, lub w celu ochrony środowiska naturalnego, zdrowia lub moralności, wolności i praw innych osób. Takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Zdaniem autorów – wobec zauważonych problemów związanych z nowelizacją ustawy – nie można pozytywnie ocenić przyjętych zmian zarówno z punktu widzenia Konstytucji, jaki i prawa karnego.

Artykuł „The New Polish ‘Memory Law’: A Short Critical Analysis” został opublikowany w DPCE Online.

Autorami artykułu są dr hab. Piotr Mikuli, prof. UJ i dr Mikołaj Małecki z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Foto: Pixabay.com

Artykuł Mikuli, Małecki: Kara za obrazę pamięci – „mrożące krew w żyłach ograniczenie wolności słowa” pochodzi z serwisu Karne24.com.

„Państwo to my” to studencki projekt realizowany w ramach olimpiady projektów społecznych „Zwolnieni z teorii”. Rozpoczął się od przeprowadzenia sondy ulicznej, w której niemal w sokratejski sposób studenci próbowali „wydusić” od respondentów odpowiedzi na zadawane przez nich pytania.

Głównym tematem sondy były kwestie ustrojowe, takie jak czas trwania kadencji poszczególnych konstytucyjnych organów państwa czy zagadnienie odpowiedzialności osób piastujących ich funkcje.

Respondenci byli też pytani o kwestie mniej oczywiste: czy sędzia może być wykładowcą na uczelni wyższej? ile potrzeba podpisów, aby złożyć obywatelski wniosek o przeprowadzenie referendum?

Wśród najbardziej problematycznych pytań pojawiły się również te dotyczące możliwości ograniczania praw obywatelskich. „Każdy ma swoje prawa i swój wybór! I uważam, że nie można” – usłyszymy od uczestniczki sondy. Gdy studenci pytali o to, kto zastępuje Prezydenta w czasie, gdy ten nie jest zdolny do sprawowania urzędu, zdarzało się, że rozmówcy odpowiadali, że robi to premier lub wiceprezydent. Trudności przysporzyło także pytanie o to, czy Prezydent – zgodnie z Konstytucją – odpowiada przed Bogiem i historią.

Studencki projekt nie kończy się jednak na przeprowadzeniu sondy! Przygotowywana jest bowiem seria filmików, w których studenci sami odpowiadają na stawiane wcześniej respondentom pytania. Efekty ich pracy można już oglądać w serwisie Youtube oraz śledzić na profilu projektu na Facebooku.

Jeżeli zatem po obejrzeniu sondy sami macie wątpliwości jak prawidłowo odpowiedzieć na pytania zadane przechodniom, odwiedźcie profil projektu „Państwo to my”. Na początek można dowiedzieć się: O co właściwie chodzi w Konstytucji?

Video: Państwo to My

Artykuł „Czym zajmuje się Trybunał Konstytucyjny? Niczym” – czyli uliczna sonda w Krakowie pochodzi z serwisu Karne24.com.

„O ile istnienie kompetencji do wydania przez Prezydenta aktu zwalniającego z negatywnych konsekwencji prawomocnego wyroku nie budzi w doktrynie zastrzeżeń, o tyle dopuszczalność zastosowania abolicji indywidualnej rodzi co najmniej poważne
wątpliwości” – wskazywali autorzy przystępując do interpretacji art. 139 Konstytucji RP.

Tekst ustawy to nie wszystko

Art. 139 Konstytucji jest niezwykle lakoniczny: „Prezydent Rzeczypospolitej stosuje prawo łaski. Prawa łaski nie stosuje się do osób skazanych przez Trybunał Stanu”. Nie oznacza to jednak, że może on być dowolnie interpretowany i nie posiada żadnej treści – wskazywali Duda i Wąglorz.

Po przeprowadzeniu językowej analizy przepisu Konstytucji autorzy podkreślili, że musi on być interpretowany w szerokim kontekście systemowym, uwzględniającym aktualne przepisy ustawy zasadniczej.

„W porównaniu do konstytucji PRL, w ustawie zasadniczej z 1997 r. pojawiło się wiele zasad i gwarancji demokratycznego państwa prawnego. Nowy kontekst systemowy może mieć wpływ na kształt normy przyznającej Prezydentowi omawianą kompetencję”.

Zwraca uwagę w szczególności art. 126 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym „Prezydent Rzeczypospolitej wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach”.

„Z przepisu tego należy wyinterpretować dyrektywę postępowania wiążącą Prezydenta – każdą swą kompetencję, w tym korzystanie z prawa łaski, Prezydent powinien wykonywać w zgodzie z pozostałymi przepisami Konstytucji oraz ustawami zwykłym” – podkreślali autorzy.

„Ta wypowiedź ustrojodawcy wskazuje zatem wyraźnie, że nie jest wystarczający argument, iż skoro art. 139 Konstytucji nie zawiera żadnych ograniczeń odnośnie do prawa łaski, to dopuszczalny jest akt abolicji indywidualnej. Jest to wysoce zawodne wnioskowanie” – stwierdzili Duda i Wąglorz.

Trójpodział władz, jądro kompetencji

Autorzy wskazali w szczególności na art. 10 (trójpodział i równowaga władz) oraz art. 175 ust. 1 (kompetencja do wymierzania sprawiedliwości przez sądy) jako nieodzowne konteksty właściwego rozumienia konstytucyjnego prawa łaski. Oba wykluczają możliwość uznania, że prawo łaski może być stosowane przed prawomocnym wyrokiem skazującym.

Organy władzy publicznej mają się wzajemnie równoważyć, lecz jedna z władz nie może naruszyć jądra kompetencji należącej do innej władzy umocowanej konstytucyjnie.

„Przyznanie Głowie Państwa uprawnienia do stosowania prawa łaski w omówionym wyżej szerokim zakresie mogłoby również naruszać art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji, które łącznie konstruują prawo do sądu”.

Byłaby to ingerencja m.in. w prawa pokrzywdzonego do uzyskania rozstrzygnięcia o wzajemnych prawach i obowiązkach stron.

„Akt abolicji indywidualnej, oprócz możliwości stwierdzenia, iż zachowanie, jakiego dopuścił się oskarżony, miało przestępny charakter, ostatecznie pozbawiałby pokrzywdzonego możliwości uzyskania środka kompensacyjnego oraz powołania się na prejudykat w postępowaniu cywilnym” – wskazali autorzy artykułu.

W konkluzji A. Duda i A. Wąglorz zaproponowali dookreślenie art. 139 Konstytucji, tak aby w przyszłości nie było wątpliwości co do zakresu jego zastosowania. „To, na co nie można się obecnie zgodzić, to jej nazbyt szerokie interpretowanie” – podkreślili w ostatnim zdaniu opracowania.

31 maja 2017 r. siedmiu sędziów Sądu Najwyższego uznało, że prawo łaski może być realizowane wyłącznie wobec osób, których winę stwierdzono prawomocnym wyrokiem sądu (sygn. I KZP 4/17) – zobacz więcej na temat uchwały SN.

Adrian Duda jest doktorantem w Katedrze Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego (w chwili napisania artykułu był studentem). Agnieszka Wąglorz jest studentką Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Artykuł ukazał się w zeszycie 1/2016 Czasopisma Prawa Karnego i Nauk Penalnych.

Foto: KIPK

Artykuł A. Duda, A. Wąglorz w CPKiNP: Ułaskawienie nie może polegać na abolicji indywidualnej pochodzi z serwisu Karne24.com.

Krakowskie fora karnistyczne organizowane cyklicznie od 2011 r. skierowane są przede wszystkim do prawników-praktyków: przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.

„Planowana debata ma mieć charakter praktyczny, wskazując sposoby argumentacji i zasady wykładni gwarantujące uzyskanie największej zgodności indywidualnego rozstrzygnięcia w sprawie karnej z wartościami konstytucyjnymi” – wskazują organizatorzy.

V Forum Karnistyczne zostanie podzielone na trzy części. W każdej z nich analizowany będzie jeden przypadek z zakresu prawa materialnego, procesowego i ustrojowego: obligatoryjny dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, wykorzystanie dowodu uzyskanego za pomocą czynu zabronionego (art. 168a k.p.k.) i udział asesora sądowego w wydaniu wyroku w sprawie karnej. Wśród prelegentów znajdą się profesorowie oraz praktycy prawa, w tym doświadczeni sędziowie.

Organizatorami wydarzenia jest Katedra Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja, Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie oraz Sąd Okręgowy w Krakowie. Ponadto forum odbywa się we współpracy ze Stowarzyszeniem Prokuratorów „Lex Super Omnia”.

Portal Karne24.com objął wydarzenie patronatem medialnym.

Wypełnij formularz rejestracji.
Więcej informacji o forum na stronie organizatora.

K.M. et. al.
Foto: IV Krakowskie Forum Karnistyczne

Artykuł Jak badać konstytucyjność w sprawach karnych: Forum Karnistyczne w Krakowie pochodzi z serwisu Karne24.com.