Jak wynika z uchwały SN, okoliczności związane z powołaniem bądź awansowaniem danego sędziego przez neoKRS mogą świadczyć o jego zależności względem władzy wykonawczej. W uproszczeniu: jeśli neoKRS, zależna od polityków, powołała bądź awansowała kogoś, kto miał słabsze kompetencje od innych osób, startujących w konkursie, to można stawiać tezę, że ten ktoś swoją pozycje i władzę zawdzięcza politykom. Z perspektywy kodeksu postępowania karnego określimy ją mianem iudex suspectus i zastosujemy wobec niej art. 41 k.p.k. A jeśli odniesiemy powyższe do spraw aresztowych, gdzie izolacja stosowana jest na wniosek prokuratora, którego przełożonym jest Minister Sprawiedliwości, to argumentacja za wyłączeniem ulegnie dodatkowemu wzmocnieniu.

Wadliwie obsadzony sąd – istotne konsekwencje procesowe

Wydanie orzeczenia przez sąd, w którego składzie zasiada ów iudex suspectus, stanowi na tyle poważne naruszenie prawa, że zostało uznane za bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 k.p.k. W razie stwierdzenia takiego uchybienia, orzeczenie należy uchylić, bez względu na to jaka jest jego treść – nawet, jeśli było najsprawiedliwsze pod słońcem. Każdy ma bowiem prawo do tego, by jego sprawę rozpatrzył niezawisły sąd. Co więcej, w kontekście pozbawienia wolności wymóg taki wynika wprost z art. 41 Konstytucji. Tymczasowe aresztowanie nie jest zatem postępowaniem technicznym. Jeśli państwo decyduje się na pozbawienie jednostki wolności, to musi czynić to z dochowaniem wszystkich standardów.

Aresztowanie – i co dalej?

Wyobraźmy sobie teraz, że taki iudex suspectus wydaje postanowienie o zastosowaniu aresztowania wobec osoby podejrzanej o brutalne zabójstwo. Co dzieje się później? Obrona składa zażalenie, podnosząc w nim, że decyzja została wydana przez sąd nienależycie obsadzony. Instancja odwoławcza musi badać wyłącznie tę okoliczność, nie zważając na to, czy zachodziły przesłanki stosowania aresztu. Jeśli okaże się, że w istocie wystąpiły wątpliwości co do bezstronności, areszt będzie trzeba uchylić i przekazać do ponownego rozpoznania. Nasz zabójca wyjdzie na wolność i pozostanie tam, aż należycie obsadzony sąd zastosuje wobec niego izolację. Procedura karna nie przewiduje żadnego mechanizmu, który pozwoliłby zatrzymać taką osobę w areszcie śledczym. W tym czasie, przez te kilka dni aż do ponownego rozpatrzenia sprawy będzie ona poza jakąkolwiek kontrolą.

Nie można też pominąć faktu, że nawet w razie braku zaskarżenia orzeczenie takie będzie musiało zostać wzruszone z urzędu, na podstawie art. 542 k.p.k. – oczywiście, z identycznym skutkiem. Sytuacji nie uratują zatem trzymiesięczne cykle zażaleniowe.

Jeśli wziąć pod uwagę cel tymczasowego aresztowania, to właśnie w jego przypadku sądy powinny zachować najwyższą możliwą staranność w wyznaczaniu składów. Bo o ile sprawa o miedzę może być rozpoznana ponownie bez większego uszczerbku dla jej istoty, to w przypadku wadliwego zastosowania środka zapobiegawczego cel w postaci zabezpieczenia procesu może zostać zupełnie zaprzepaszczony.

Artykuł Aresztowanie przez sąd wadliwie obsadzony. Ryzykowna gra sądu apelacyjnego? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego zostało wydane w związku z wnioskiem Marszałka Sejmu z dnia 22 stycznia 2020 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Sejmem Rzeczypospolitej Polskiej a Sądem Najwyższym oraz pomiędzy Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej a Sądem Najwyższym.

Prawnicy ocenili, że postanowienie TK nie może zostać zaakceptowane w warunkach państwa praworządnego.

„Teza iż SN ma się wstrzymać z badaniem prawa europejskiego sprzeczna z Traktatami UE i konstytucją, i stawia nas poza granicami kultury prawnej w Europie. Plus nie ma żadnego sporu kompetencyjnego. Może jutro będzie o wstrzymaniu Ziemi w obrocie?” – komentował na Twitterze dr Wojciech Górowski z Katedry Prawa Karnego UJ.

Do kwestii rzekomego sporu kompetencyjnego odnieśli się w analizie prawnej eksperci Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego (zobacz całą analizę).

Spór kompetencyjny zachodzi tylko i wyłącznie wówczas, gdy dwa organy uznają się za właściwe do rozstrzygania dokładnie tej samej sprawy.

Wynika to z art. 85 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Sąd Najwyższy zajmował się sprawą, jaką było wyjaśnienie rozbieżności w wykładni przepisów prawa w orzecznictwie sądowym. Sprawą, którą zajmował się Sąd Najwyższy, było zatem tylko i wyłącznie dokonanie wykładni obowiązującego prawa – podkreślają eksperci KIPK.

Marszałek Sejmu we wniosku do TK o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jako sprawę, która miałaby stanowić przedmiot sporu kompetencyjnego, wskazała na sprawę polegającą na „dokonywaniu zmian stanu normatywnego”, która miałaby być sporna z Sejmem, oraz na sprawy: „ocena skuteczności powołania sędziego” i „dokonywanie wiążącej interpretacji przepisów Konstytucji”, która miałaby być sporne z Prezydentem.

Żadna z powyższych spraw nie była jednak przedmiotem postępowania przed Sądem Najwyższym i żaden ze wskazanych organów (Sejm lub Prezydent) nie uznawał się jednocześnie za właściwy do zajmowania się sprawą polegającą na wyjaśnianiu rozbieżności wykładni przepisów prawa w orzecznictwie sądowym.

Tym samym Sąd Najwyższy nie pozostawał z żadnym centralnym organem państwa w jakimkolwiek sporze kompetencyjnym – konkludują karniści.

Na brak sporu kompetencyjnego wskazuje również wprost treść wniosku Marszałek Sejmu do TK – zauważają eksperci.

Wśród przepisów Konstytucji, z których miałyby wynikać sporne kompetencje centralnych organów, Marszałek Sejmu – w odniesieniu do Sądu Najwyższego – wskazała tylko i wyłącznie jeden przepis: art. 183 ust. 2 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, „Sąd Najwyższy wykonuje także inne czynności określone w Konstytucji i ustawach”.

Tymczasem sprawa, jaką wyjaśnianie rozbieżności w wykładni przepisów prawa w orzecznictwie sądowym, jest zupełnie inną kompetencją Sądu Najwyższego, określoną w zupełnie innym przepisie, a to art. 183 ust. 1 Konstytucji („Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania”).

Kompetencja, z której korzystał Sąd Najwyższy wydając uchwałę, nie była w ogóle objęta wnioskiem Marszałek Sejmu do TK.

Również Sejm nie dostrzegł, by w rzeczywistości zachodził jakikolwiek spór kompetencyjny z Sądem Najwyższym, lub też uznał, że w istocie wniosek do TK był czynnością pozorną, skoro nie wywołał skutków wobec samego wnioskodawcy. Sejm procedował 23 stycznia 2020 r. ustawę z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, której art. 1 pkt 17 oraz art. 2 pkt 6 bezpośrednio odnoszą się do kompetencji Prezydenta RP w sprawie statusu sędziów.

Gdyby zachodził spór kompetencyjny między Sejmem, Prezydentem a Sądem Najwyższym, nie powinno dość do przegłosowania tej ustawy.

Oznacza to – jak wskazuje dr Mikołaj Małecki z Katedry Prawa Karnego UJ – że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego pozbawione jest podstaw faktycznych. Jest bezprzedmiotowe.

Rodzi to poważne konsekwencje prawne, związane ze statusem Trybunału Konstytucyjnego jako organu niezależnego i bezstronnego, który ma stać na straży Konstytucji. Na ten wątek zwrócił uwagę dr Witold Zontek z Katedry Prawa Karnego UJ:

Kliknij, aby pobrać całą analizę nieprawdziwych informacji wokół uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.

Autorzy analizy: dr hab. Agnieszka Barczak-Oplustil, dr Wojciech Górowski, dr Mikołaj Małecki, dr Kamil Mamak, dr Małgorzata Pyrcak-Górowska, dr Szymon Tarapata, dr Dominik Zając, dr Witold Zontek

Foto: By Jurij – Praca własna, CC BY-SA 3.0, Link

Artykuł TK chce wstrzymać uchwałę SN. Eksperci KIPK: nie ma żadnego sporu kompetencyjnego pochodzi z serwisu Karne24.com.