W piątek 13 września 2019 r. Krakowski Instytut Prawa Karnego wystąpił do Ministerstwa Sprawiedliwości z wnioskiem o udostępnienie informacji o osobach opracowujących i koordynujących opracowywanie w Ministerstwie Sprawiedliwości przepisów zawartych w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z dnia 14 maja 2019 r. i projektach poprzedzających jego wniesienie do Sejmu.

Wniosek KIPK o udzielenie informacji publicznej z 13 września 2019 r.

„Przedmiotowy projekt, podobnie jak inne projekty aktów prawnych opracowywanych w ramach procesu legislacyjnego, jest wynikiem prac wielu osób” – napisał w odpowiedzi Departament Legislacyjny Prawa Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości, która nadeszła 26 września 2019 r.

Ministerstwo nie chce ujawnić osób zaangażowanych w prace nad projektem, o co wnioskował KIPK. „Brak jest możliwości precyzyjnego wskazania, które osoby i w jakim zakresie przyczyniły się do redakcji poszczególnych przepisów” – stwierdza się ogólnikowo w piśmie.

Odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

W odpowiedzi podkreśla się jednak, że „za merytoryczne rozwiązania przyjęte w projekcie aktu prawnego odpowiedzialny jest członek Kierownictwa resortu, wskazany każdorazowo w Ocenie Skutków Regulacji (OSR), stanowiącej część uzasadnienia projektu”. Osobą tą jest, zgodnie z dokumentacją, wiceminister Marcin Warchoł, który figuruje w OSR zarówno przy projekcie z 25 stycznia, jak i 7 kwietnia 2019 r.

Zobacz dokument z 16 stycznia i 5 kwietnia.

Ocena Skutków Regulacji – projekty nowelizacji prawa karnego z 2019 r.

– Wnioskowaliśmy o określenie, kto pracował nad projektami. Stwierdzenie, że pracowało nad nimi „wiele osób” niczego nie wyjaśnia – komentuje dr Mikołaj Małecki z KIPK. Jest również wiedzą powszechnie znaną, że w dokumentacji to właśnie minister Warchoł figuruje jako osoba odpowiedzialna za projekty.

– Minister rozgłaszał w mediach, że Ministerstwo pozwie nas za opinię naukową. Marcin Warchoł określał tę opinię naukową mianem „kłamstwa”, dopuszczając się oszczerstwa. Był więc na pewno emocjonalnie związany z projektem, który został tak skrytykowany przez środowisko naukowe – dodaje dr Mikołaj Małecki.

Zgodnie z treścią wniosku, KIPK domagał się wskazania autorów poszczególnych przepisów, o ile ich autorstwo dałoby się wyróżnić. – Ministerstwo więc nie udostępniło nam informacji publicznej, zgodnie z treścią wniosku. Ponowimy wniosek domagając się wskazania, kto należał do owej grupy „wielu osób” pracujących nad tymi kompromitującymi projektami. To, że za „merytoryczne rozwiązania” odpowiedzialny jest minister Marcin Warchoł już wiemy – podkreśla dr Małecki.

Foto: KIPK

Artykuł Fatalne zmiany w prawie karnym dziełem „wielu osób” pochodzi z serwisu Karne24.com.

W piątek 13 września KIPK wystąpił do Ministerstwa Sprawiedliwości z wnioskiem o udostępnienie informacji o osobach opracowujących i koordynujących opracowywanie w Ministerstwie Sprawiedliwości przepisów zawartych w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z dnia 14 maja 2019 r. i projektach poprzedzających jego wniesienie do Sejmu.

„Nie może być tak, że przepisy prawa karnego, które wpływają na życie milionów ludzi, są tworzone przez osoby, o których nic nie wiemy” – komentuje dla DGP dr Mikołaj Małecki z KIPK.

Karnista przypomina o skali błędów, jakimi obarczone były projekty, a także niekonstytucyjności całej ustawy, na co zwracał uwagę m.in. Krakowski Instytut Prawa Karnego oraz 158 naukowców wnioskujących do Prezydenta o zawetowanie nowelizacji. 

– Projekty powstały w Ministerstwie Sprawiedliwości, instytucji publicznej, która z założenia powinna być wyspecjalizowana  w tworzeniu aktów prawnych dotyczących prawa karnego. Skala błędów pokazuje, że instytucja ta nie działała prawidłowo. Zatem dla dobra publicznego konieczne jest ujawnienie informacji, kto odpowiadał za to, że projekty te przygotowane zostały tak fatalnie i trzeba było je poprawiać w Senacie, notabene pogłębiając niekonstytucyjność całej nowelizacji – mówi dla DGP dr Małecki.

Ekspertyzy KIPK wywołały reakcję Ministerstwa Sprawiedliwości: na specjalnie zwoływanych konferencjach prasowych MS starało się odpierać zarzuty.

Projektu wniesionego pod obrady Sejmu bronił między innymi prokurator Tomasz Szafrański. Na konferencji z dnia 22 maja 2019 r., zaanonsowanej przez ministra Zbigniewa Ziobrę tweetem: „Kłamstwa dotyczące kar za pedofilię”, prokurator Szafrański odnosił się do tez postawionych przez Krakowski Instytut Prawa Karnego (na zdjęciu głównym trzyma w dłoni ekspertyzę KIPK).

Kłamstwa dotyczące kar za pedofilię https://t.co/QWoKzvQUAb

— Zbigniew Ziobro | SP (@ZiobroPL) May 22, 2019

Dziennik Gazeta Prawna zwraca uwagę na praktyczne trudności z wyegzekwowaniem informacji publicznej dotyczącej osób tworzących określone projekty ustaw, podając przykład podstawy programowej przygotowanej w związku z reformą systemu oświaty. Jej autorzy zostali ujawnieni dopiero po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Dr Małecki liczy jednak na to, że droga sądowa nie będzie konieczna.

– To jest kwestia wiarygodności osób, które pisały te projekty. Oczekiwałbym, że autorzy tej nowelizacji sami się ujawnią, szczególnie jeżeli okazałoby się, że są wśród nich pracownicy naukowi lub profesorowie uczelni wyższych. Nie mają się przecież czego wstydzić, prawda? – podsumowuje prezes KIPK.

Cały artykuł dostępny jest w dzisiejszym wydaniu Dziennika Gazety Prawnej.

Foto: konferencja prasowa Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 22 maja 2019 r., odnosząca się do ekspertyzy KIPK (kolaż Karne24.com)

Artykuł DGP: Autorzy reformy kodeksu karnego do tablicy pochodzi z serwisu Karne24.com.

Zmiany w prawie karnym miały zostać uchwalone pod pretekstem walki z pedofilią. W rzeczywistości projekt zmierzał do przeforsowania przygotowywanej pod kierunkiem Zbigniewa Ziobry radykalnej przebudowy polskiego systemu prawa karnego w duchu populizmu prawnego.

Zobacz: przebieg procesu legislacyjnego na stronach Sejmu.

Eksperci Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego w dwóch opiniach prawnych zwracali uwagę na szereg nieścisłości, błędów, luk i absurdów w przygotowywanej ustawie, a także na niekonstytucyjny tryb jej uchwalenia w Sejmie i po poprawkach Senatu.

„Mając na względzie zagrożenia dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i bezpieczeństwa prawnego obywateli, związane z wejściem w życie ustawy w jej obecnym kształcie, rekomendujemy przekazanie ustawy Sejmowi do ponownego rozpatrzenia” – pisało także 158 przedstawicieli nauki prawa karnego, konstytucjonalistów i kryminologów w opinii skierowanej do Prezydenta Andrzeja Dudy.

Zobacz: ekspertyzy KIPK z dnia 20 maja 2019 r. dla Senatu oraz z dnia 9 czerwca 2019 r. po poprawkach Senatu.

Nowelizację po poprawkach Senatu uchwalono w Sejmie 13 czerwca 2019 r. Ustawa jednak nie weszła w życie. Prezydent Andrzej Duda zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o prewencyjną kontrolę konstytucyjności zmian w prawie karnym. We wniosku podkreślono, że najpoważniejsze wątpliwości budzi pilny tryb procedowania nad ustawą i niedochowanie regulaminowych terminów rozpatrywania nowelizacji zmieniającej Kodeks karny.

„Tysiące godzin, które odbyliśmy na dyskusjach, doprowadziły nas właśnie do tego projektu, który został przygotowany” – mówił w Senacie 24 maja 2019 r. Minister Sprawiedliwości Zbigniew Ziobro.

Dziś Krakowski Instytut Prawa Karnego domaga się od Ministerstwa Sprawiedliwości ujawnienia autorów odpowiedzialnych za przygotowanie kontrowersyjnych przepisów.

KIPK postanowił dowiedzieć się, którzy pracownicy Ministerstwa Sprawiedliwości odpowiadali za kształt przygotowanego projektu, w tym za rażące błędy legislacyjne, groźne systemowo luki i regulacje prowadzące do wewnętrznych sprzeczności. Jest to informacja publiczna, a w interesie publicznym leży, by nazwiska te były powszechnie znane.

Instytut zawnioskował w trybie dostępu do informacji publicznej o udostępnienie informacji o osobach „opracowujących i koordynujących opracowywanie w Ministerstwie Sprawiedliwości” przepisów zawartych w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z dnia 14 maja 2019 r., druk sejmowy nr 3451, a także projektach poprzedzających jego wniesienie do Sejmu z dnia 25 stycznia 2019 r. oraz z dnia 5 kwietnia 2019 r., „z wyszczególnieniem, jeśli autorstwo nie było jednolite, autorów lub współautorów poszczególnych przepisów zawartych we wskazanych projektach” – czytamy we wniosku.

Wniosek KIPK o udzielenie informacji publicznej z 13 września 2019 r.

Chodzi także o informacje na temat osób „uczestniczących w wewnętrznych konsultacjach i opiniowaniu wskazanych projektów na etapie prac w Ministerstwie Sprawiedliwości”.

Ministerstwo Sprawiedliwości ma 14 dni na udzielenie informacji wskazanych we wniosku.

Foto: KIPK

Artykuł KIPK do MS: Domagamy się ujawnienia autorów nowelizacji prawa karnego pochodzi z serwisu Karne24.com.

W obowiązującym stanie prawnym właściwa jest wykładnia wskazującą, że prawnokarnie relewantne na gruncie art. 200 § 1 k.k. zachowanie sprawcze mogą polegać na: (1) obcowaniu sprawcy z małoletnim poniżej lat 15; (2) doprowadzeniu przez sprawcę małoletniego do obcowania płciowego (zarówno ze sprawcą lub z osobą trzecią); (3) dopuszczeniu się przez sprawcę wobec małoletniego poniżej lat 15 innej czynności seksualnej; (4) doprowadzeniu przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 do poddania się innej czynności seksualnej (zarówno ze sprawcą lub z osobą trzecią) (zob. M. Bielski (w:) red. W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117-211a, s. 740, t. 12).

Przyjęta w dniu 16 maja 2019 r. nowelizacja zakłada wyodrębnienie art. 200 § 1 k.k. w brzmieniu „Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15” oraz art. 200 § 3 k.k. w brzmieniu „Kto dopuszcza się wobec małoletniego poniżej lat 15 innej czynności seksualnej lub doprowadza go do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania”.

W związku z takim ujęciem § 1 rodzi się zasadnicza problemem interpretacyjny, sprowadzający się do pytania, czy na gruncie nowelizacji nadal za zachowania karalne można uznawać zachowania, polegające na doprowadzania przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego.

Problem ten dotyczy również typu kwalifikowanego z art. 200 § 2 k.k. w zakresie w jakim zachowanie sprawcze miałoby polegać na doprowadzeniu przez sprawcę do obcowania płciowego z małoletnim poniżej lat 7. Nie powinno budzić wątpliwości, że na gruncie art. 200 § 1 i § 2 k.k. w znowelizowanym brzemieniu w wypadkach, w których zachowanie sprawcze, miałoby polegać na doprowadzaniu przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z nim samym należałoby przyjąć, że taki sprawca nadal ponosi odpowiedzialność karną za przestępstwo pedofilii ze względu na fakt, że ostatecznie – w związku z podejmowanymi przez niego zachowaniami – doszłoby do obcowania płciowego z takim małoletnim, co mieści się w znamionach art. 200 § 1 lub § 2 k.k. (zob. M. Bielski (w:) red. W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117-211a, s. 740, t. 12).

Dekryminalizacja – relacja aktualnego stanu prawnego i nowelizacji

Rzeczywiste wątpliwości dotyczące dekryminalizacji części zachowań sprawczych odnoszą się natomiast do przypadków, w których sprawca doprowadza małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z osobą trzecią, to jest z inną osobą niż on sam. W związku z faktem, że w znowelizowanym art. 200 § 1 k.k., a w konsekwencji również w § 2, posłużono się jedynie znamieniem czasownikowym „obcuje płciowo” brak podstaw normatywnych do twierdzenia, że w zakresie znamienia „obcowanie płciowe” wskazane przepisy kryminalizują również zachowania sprawcze, polegające na doprowadzaniu przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 (lat 7) do obcowania płciowego.

Znowelizowane art. 200 § 1 i § 2 k.k. pozostawiają więc poza zakresem karalności formy sprawcze przestępstwa pedofilii, polegające na doprowadzeniu przez sprawce małoletniego poniżej lat 15 (lat 7) do obcowania płciowego, w przypadkach, w których jednocześnie sprawca doprowadzający do czynności seksualnej w tej formie sam nie będzie podejmował kontaktu seksualnego z pokrzywdzonym małoletnim.

Taka konstatacja nie przesadza jeszcze sama w sobie wniosku, że doszło do depenalizacji części czynów, mieszczących się obecnie w znamionach obowiązującego art. 200 § 1 k.k., albowiem część zachowań, polegających na doprowadzaniu przez sprawcę osoby trzeciej do obcowania płciowego z małoletnim poniżej lat 15 (lub lat 7) będzie można uznać za zachowanie realizujące znamiona podżegania lub pomocnictwa do przestępstwa pedofilii (art. 18 § 2 lub § 3 k.k. w zw. z art. 200 § 1 lub § 2 k.k.). Oparcie karalności osoby doprowadzającej małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z osobą trzecią na którejś z niesprawczych formach przestępnego współdziałania, jakimi są podżeganie i pomocnictwo do znowelizowanych art. 200 § 1 lub § 2 k.k., będzie możliwe w sytuacjach, w których takie doprowadzanie będzie polegało na nakłonieniu osoby trzeciej do czynu pedofilskiego wobec małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) lub ułatwienie jej takiego czynu.

Pamiętać jednak należy, że mające szeroki zakres znaczeniowy znamię czasownikowe „doprowadza do” pozwala na gruncie obecnie obowiązującego art. 200 § 1 k.k. za uznanie za zachowania karalne także zachowania sprawcze, sprowadzające się do takiego oddziaływania przez sprawcę na małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7), które prowadzą do nawiązania kontaktu seksualnego w formie obcowania płciowe z osobą trzecią.

Pomocnictwo – tylko do konkretnego czynu konkretnego sprawcy

Na gruncie znowelizowanego art. 200 § 1 i § 2 k.k. można przyjąć, że opisane zachowanie osoby, która sama nie podejmuje kontaktu seksualnego z małoletnim będzie stanowiło formę ułatwiania osobie trzeciej realizacji znamion przestępstwa pedofilii, przy czym w takich sytuacjach konstytutywnym warunkiem zastosowania niesprawczej formy przestępnego współdziałania, jaką jest pomocnictwo do typów z art. 200 § 1 lub § 2 k.k., jest odniesienie zachowania pomocnika do skonkretyzowanego czynu zindywidualizowanego sprawcy bezpośredniego, to jest osoby trzeciej, która miałaby obcować płciowo z małoletnim poniżej lat 15 (lub lat 7).

W związku z powyższym należy dojść do wniosku, że poza zakresem kryminalizacji przewidzianej w znowelizowanym art. 200 § 1 i § 2 k.k. pozostają wszystkie, uznawane obecnie za karalne na gruncie obowiązującego art. 200 § 1 k.k. sytuacje, w których dochodzi do doprowadzenia przez sprawcę małoletniego poniżej lat 15 (lub lat 7) do obcowania płciowego z osobą trzecią, która na chwilę czynu nie została jeszcze zindywidualizowana, gdyż w takich wypadkach brak podstaw do przyjęcia, że doszło do realizacji znamion przestępstwa pomocnictwa do znowelizowanych art. 200 § 1 i § 2 k.k.

Przykładem stanu faktycznego, który na gruncie obowiązującego stanu prawnego mieści się w granicach znamienia doprowadza małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego, który jednocześnie pozostaje poza zakresem kryminalizacji na gruncie znowelizowanych art. 200 § 1 lub § 2 k.k. (niezależenie od tego, czy do realizacji znamion miałoby dojść w którejś z form sprawczych, czy niesprawczych przestępnego współdziałania) będzie sytuacja, w której wuj nakłania 14-letnią dziewczynę do prostytuowania się z bliżej nieokreślonymi na chwilę zachowania sprawczego osobami, co skutkuje tym, że pokrzywdzona już tylko w wyniku podejmowanych przez siebie zabiegów nawiąże kontakt seksualny w formie obcowania płciowego z inną osobą.

Wniosek – nastąpi depenalizacja

W takich, zapewne rzadkich w praktyce przypadkach, art. 200 § 1 i § 2 k.k. w brzmieniu znowelizowanym depenalizuje pewną kategorię zachowań karalnych na gruncie obecnie obowiązującego art. 200 § 1 k.k.

dr Marek Bielski, pracownik Katedry Prawa Karnego UJ, ekspert Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego, adwokat.

Artykuł Uchwalone zmiany w Kodeksie karnym depenalizują część zachowań pedofilskich pochodzi z serwisu Karne24.com.