Z założenia nie komentuję toczących się spraw. Zrobię jednak wyjątek dotyczący zabójstwa na Uniwersytecie Warszawskim, która była intensywnie relacjonowana medialnie, a „diagnozy” dotyczące stanu zdrowia psychicznego domniemanego sprawcy pojawiały się w mediach w zasadzie zaraz po zdarzeniu.

Dziś Prokuratura Okręgowa w Warszawie opublikowała komunikat w tej sprawie. Wynika z niego, że w ocenie biegłych Mieszko R. działał w stanie niepoczytalności, a z uwagi na stwarzane przez niego zagrożenie związane z chorobą psychiczną, powinien zostać umieszczony w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.

Dalej w komunikacie zawarta jest informacja, że jeżeli kiedykolwiek istniałyby przesłanki do zwolnienia podejrzanego z zakładu psychiatrycznego, to zdaniem biegłych należy rozważyć umieszczenie go w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie.

• Zobacz komunikat z 9 lutego 2026: Aktualne informacje w śledztwie dotyczącym zabójstwa na Uniwersytecie Warszawskim

Jeżeli biegli stwierdzili, że stan psychiczny Mieszka R. z uwagi na występującą u niego chorobę psychiczną skutkował tym, że Mieszko R. nie mógł w czasie czynu rozpoznać prawidłowo tego, co robi, lub nie mógł pokierować swoim postępowaniem, to sąd nie będzie mógł go skazać na karę pobawienia wolności, ale umieści go w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym.

Nie chodzi tu o zwykły szpital psychiatryczny, ale o umieszczenie na specjalnym oddziale, przeznaczonym dla sprawców „sądowych”, którzy popełnili poważny czyn zabroniony. Czas pobytu w takim zakładzie nie jest ustalony z góry – zwolnienie z niego zależy wyłącznie od stanu zdrowia psychicznego sprawcy i stwarzanego przez niego zagrożenia.

Teoretycznie pobyt w zakładzie psychiatrycznym może trwać do końca życia.

Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym (KOZZD) w Gostyninie jest zaś ośrodkiem, do którego mogą trafić osoby z zaburzeniami psychicznymi – ale nie chore psychicznie – jeżeli zostały skazane za przestępstwo popełnione przed 1 lipca 2015 r., przebywały w zakładzie karnym, a po odbyciu kary pozbawienia wolności nadal stwarzają (z uwagi na zaburzenia psychiczne niebędące chorobą psychiczną) bardzo wysokie zagrożenie popełnienia poważnego przestępstwa.

Czy Mieszko R. będzie mógł zostać umieszczony w KOZZD po opuszczeniu szpitala psychiatrycznego? Jeżeli zostanie uznany za niepoczytalnego i umieszczony w szpitalu psychiatrycznym – nie.

KOZZD nie jest ośrodkiem dla sprawców chorych psychicznie. Do KOZZDu nie trafiają osoby zwalniane z zakładów psychiatrycznych.

Niezależnie od tego nie ma możliwości, żeby Mieszko R. trafił do KOZZDu także z innego powodu: nie będzie osobą skazaną za przestępstwo popełnione przed 1 lipca 2015 r. To stwierdzenie nie wymaga przeprowadzenia skomplikowanych interpretacji prawa – wynika jasno z pierwszych przepisów ustawy o KOZZD, które określają w jakich sytuacjach ustawa ta może znaleźć zastosowanie.

Mogłabym jeszcze na marginesie dodać do tego, że podjęcie decyzji o zwolnieniu niepoczytalnego sprawcy z zakładu psychiatrycznego zakłada, że nie stwarza on już wysokiego zagrożenia popełnienia poważnego czynu zabronionego. Umieszczenie w KOZZD zakłada z kolei istnienie bardzo wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia poważnego przestępstwa. Czy jedno z drugim nie jest sprzeczne?

Sprawy, w których dochodzi do popełnienia bardzo brutalnego czynu przez osobę, u której stwierdza się zaburzenia psychiczne, budzą w społeczeństwie ogromne emocje. Są relacjonowane przez media, a nierzadko umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym sprawcy niepoczytalnego – takiego, który z powodu choroby psychicznej nie może zostać uznany za winnego i skazany – bywa odbierane jako wybieg, ucieczka od odpowiedzialności, „linia obrony”.

Z komunikatu prasowego Prokuratury Okręgowej w Warszawie wynika, że prokuratura po zapoznaniu się z treścią opinii biegłych nie widzi podstaw do jej kwestionowania czy uzupełnienia. Czy jednak rozważania dotyczące ewentualnego umieszczenia w KOZZD, które nie znajdują żadnego poparcia w przepisach prawa, powinny być publikowane? Czy w sprawach takich jak ta, organy ścigania nie powinny dbać w najwyższym stopniu o jakość i treść wydawanych przez siebie komunikatów?

Opinia ukazała się pierwotnie w mediach społecznościowych Autorki.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Dr Małgorzata Pyrcak-Górowska: Niepoczytalny sprawca zabójstwa na Uniwersytecie Warszawskim nie może trafić do ośrodka w Gostyninie pochodzi z serwisu Karne24.com.

Autorka zajęła się zagadnieniem detencji psychiatrycznej, rozumianej jako umieszczenie niepoczytalnego sprawcy czynu zabronionego w zakładzie psychiatrycznym. Jest to środek zabezpieczający określony w art. 93a § 1 pkt 4 Kodeksu karnego.

Art. 93a. § 1 k.k.: Środkami zabezpieczającymi są:
1) elektroniczna kontrola miejsca pobytu;
2) terapia;
3) terapia uzależnień;
4) pobyt w zakładzie psychiatrycznym.

Detencja psychiatryczna orzekana jako środek zabezpieczający w świetle badań aktowych

„Publikując książkę myślałam, że ona pewnie już nie bardzo jest aktualna. W końcu opierałam ją na danych sprzed kilku lat, potem nadeszła nowelizacja prawa w zakresie środków zabezpieczających, a media donosiły o nieprawidłowościach w stosowaniu detencji. Sąd Najwyższy wydał kilka ważnych orzeczeń i wydawało mi się, że standard umieszczania ludzi w szpitalach psychiatrycznych zasadniczo się zmienił” – komentuje dziś dr Pyrcak-Górowska, wracając do 2017 r., gdy to jej książka ukazała się drukiem.

Praca składa się z trzech części. W pierwszej kolejności autorka kreśli genezę, historię i cele stosowania detencji psychiatrycznej. Drugi, główny rozdział książki to analiza modeli orzekania oraz wykonywania detencji psychiatrycznej w świetle obowiązujących regulacji prawnych, poglądów doktryny i orzecznictwa. Rozdział ten zawiera szczegółowe analizy przesłanek stosowania detencji psychiatrycznej, procedury orzekania detencji psychiatrycznej (w tym obrony obligatoryjnej, postępowania dowodowego, składu sądu) oraz jej wykonywania.

Trzecia część książki to wyniki badań empirycznych dotyczących orzekania i wykonywania detencji psychiatrycznej, opracowane na podstawie akt niemalże 200 spraw prowadzonych w latach 2006–2011 w 13 sądach rejonowych w różnych miastach Polski.

„Nie można prowadzić dyskusji o przepisach prawa odnoszących się do detencji psychiatrycznej bez wiedzy o tym, jak w praktyce one funkcjonują i czy spełniają swój cel. Tymczasem w polskiej nauce brak jest wyników aktualnych, szerokich badań
naukowych na ten temat” – czytamy we wprowadzeniu do książki.

dr Małgorzata Pyrcak-Górowska

Autorka podkreśla, że tematyka detencji jest wciąż niezwykle aktualna. „Mamy prawie końcówkę roku 2019, a ja widzę świeże orzeczenie, w którym sąd zdecydował się umieścić bezterminowo w szpitalu psychiatrycznym człowieka, który… kradł prąd” – komentuje karnistka zwracając uwagę na to, że przed sądami i prawnikami jeszcze sporo pracy, by prawidłowo stosować obowiązujące przepisy.

Dr Małgorzata Pyrcak-Górowska jest doktorem nauk prawnych, asystentem w Katedrze Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego i Katedrze Medycyny Sądowej Collegium Medicum UJ, adwokatem, ekspertką Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego.

Wydawcą książki „Detencja psychiatryczna orzekana jako środek zabezpieczający w świetle badań aktowych” jest Krakowski Instytut Prawa Karnego. Kliknij aby zobaczyć więcej informacji o książce.

Foto MPG: Piotr Malec & KIPK
Coverfoto & Bookfoto: KIPK

Artykuł Do szpitala psychiatrycznego za… kradzież prądu. Pilna potrzeba zmian w orzecznictwie pochodzi z serwisu Karne24.com.