17 kwietnia 2025 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 27 marca 2025 r. dotyczące zakazu fotografowania, filmowania lub utrwalania w inny sposób obrazu lub wizerunku obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa, obiektów resortu obrony narodowej nieuznanych za szczególnie ważne dla bezpieczeństwa lub obronności państwa i obiektów infrastruktury krytycznej oraz osób lub ruchomości znajdujących się w tych obiektach.

Rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 616a ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny i określa tryb oraz terminy wydawania zezwoleń na fotografowanie, filmowanie lub utrwalanie w inny sposób obrazu lub wizerunku obiektów, osób lub ruchomości, o których mowa w art. 616a ust. 1 ustawy oraz wzór znaku zakazu fotografowania, sposób jego uwidocznienia, utrwalenia i rozmieszczenia w lub na obiektach.

Wymagane zezwolenie

Zezwolenie wydawane jest, na wniosek zainteresowanej osoby lub podmiotu, w formie papierowej lub postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym lub podpisem zaufanym. Wymogi formalne wniosku oraz zezwolenia zostały określone w § 2 ust. 3 i 4 rozporządzenia. Zezwolenie wydaje się w terminie 14 dni od dnia doręczenia wniosku i przesyła na adres wskazany we wniosku.

W § 2 ust. 2 rozporządzenia zawartych jest 13 wyłączeń od obowiązku posiadania takiego zezwolenia, m.in.

• robienie zdjęć nieruchomości w celu udokumentowania ich stanu technicznego przez przedstawicieli administratora i zarządcy nieruchomości,
• rejestrowanie przez telewizję konferencji organu właściwego w zakresie ochrony obiektu lub nagrywania wywiadów,
• robienie zdjęć pamiątkowych przez przedstawicieli delegacji zagranicznych w związku z podpisaniem szczególnie ważnych umów.

Jak widać, pojęcie umowy jest dość nieostre i należałoby określić, jakiej rangi musi być umowa międzynarodowa, żeby miała status „szczególnie ważnej”, choć i tak w praktyce mielibyśmy do czynienia z oportunizmem ścigania, gdyż abstrakcyjne wydaje się ściganie przedstawicieli delegacji zagranicznych za zrobienie sobie zdjęcia na tle chronionego obiektu lub w jego wnętrzu po podpisaniu „mało znaczącej” umowy.

Musi wisieć tabliczka

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia tablice ze znakiem zakazu fotografowania umieszcza się w “miejscach widocznych”, tj.:

• na ogrodzeniach obiektów w odstępach nie większych niż 300 m, gdy zakaz dotyczy całego terenu, na którym znajdują się obiekty oraz ruchomości, w szczególności przy bramach wjazdowych oraz wejściach do obiektu
• bezpośrednio na obiekcie (jego elementach konstrukcyjnych), w szczególności od frontu budynku przy wejściu głównym, gdy zakaz dotyczy tylko tego obiektu
• na ruchomości

Wzór znaku zakazu został określony w załączniku do rozporządzenia. Jest to biała kwadratowa tablica o boku 60 cm z czerwoną obwódką, z umieszczonym na górze napisem “ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA”. Ponadto znajdują się na niej 3 okrągłe znaki graficzne obrazujące przekreślone: aparat fotograficzny, kamerę i telefon komórkowy oraz napisy w 4 językach obcych będące tłumaczeniem napisu “ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA” na język angielski, niemiecki, rosyjski i arabski.

Za kraty za fotografię

Zgodnie z art. 683a, kto bez zezwolenia fotografuje, filmuje lub utrwala w inny sposób obraz obiektu, o którym mowa w art. 616a, oznaczonego znakiem zakazu fotografowania, albo wizerunek osoby lub ruchomości znajdującej się w takim obiekcie, podlega karze aresztu albo grzywny. Sam zakaz jest ustanowiony w art. 616a, zaś sankcję określa art. 683a. Jest to nietypowy zabieg ze strony ustawodawcy, gdyż zwykle norma sankcjonowana (zakaz lub nakaz określonego zachowania) jest sprzężona z normą sankcjonującą (karą za złamanie normy sankcjonowanej).

W razie popełnienia wykroczenia można orzec przepadek przedmiotów pochodzących z tego wykroczenia oraz służących do popełnienia wykroczenia, choćby nie stanowiły własności sprawcy. Przy orzekaniu zastosowanie ma Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Ponieważ ustawodawca nie określił w art. 96 k.p.s.w. odrębnej od podstawowej granicy wysokości grzywny (prawdopodobnie zrobi to w którejś z kolejnych nowelizacji k.p.s.w.), należy przyjąć, że:

Osoba łamiąca zakaz fotografowania może otrzymać mandat w wysokości do 500 zł, a w przypadku zbiegu z innym wykroczeniem – do 1000 zł.

W zakresie aresztu długość tej kary określa art. 19 Kodeksu wykroczeń, wg którego kara aresztu trwa najkrócej 5, a najdłużej 30 dni i wymierza się ją w dniach.

Kierowcy mają problem…

Szczególne zainteresowanie obywateli wzbudziła możliwość złamania zakazu w przypadku nagrywania przejazdu za pomocą wideorejestratora i mimowolnego uchwycenia w kadrze obiektu, na którym umieszczono zakaz fotografowania. Obawy były o tyle uzasadnione, że nowe pojazdy mają często wmontowaną kamerę samochodową fabrycznie, a kierowcy coraz częściej sami montują takie urządzenia w swoich pojazdach.

Strach podsyca wiele gazet oraz portali internetowych (m.in. Auto Świat, Gazeta Wyborcza czy Telepolis.pl), które straszą, że w przypadku nawet nieświadomego nagrania podczas jazdy obiektu objętego zakazem kierowca otrzyma mandat, a jego kamerka samochodowa ulegnie przepadkowi.

Takie rozumowanie jest błędne. W dyskusji o nowym zakazie zauważono, że nie jest penalizowane każde nagranie obiektu objętego zakazem, a tylko celowe nagranie obiektu pod pretekstem przemieszczania się (tak m.in. M. Małecki z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Przejeżdżając obok jednostki wojskowej nie trzeba wyłączać kamerki samochodowej, Rzeczpospolita z dnia 17.04.2025). W przeciwnym razie karze podlegać musiałyby wszystkie, nawet nieumyślne zachowania kierujących, którzy nie zauważyli znaku.

Nie popełnia wykroczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Skoro więc ktoś nagrał obiekt objęty zakazem przypadkowo, irracjonalne byłoby karanie go za to mandatem i przepadkiem kamery. Nie możemy wymagać od kierowców, żeby podczas jazdy rozglądali się po ogrodzeniach i budynkach, czy przypadkiem nie wisi na nich znak zakazu fotografowania.

Zakaz zdjęć z wakacji?

Kontrowersyjna wydaje się również kwestia robienia zdjęć, na których budynki oznaczone zakazem fotografowania stanowią jedynie niewielki fragment całości. Zgodnie z literalnym rozumieniem zakazu należałoby uznać, że takie zdjęcia są zabronione i ich autor podlega odpowiedzialności za wykroczenie.

Absurd takiej interpretacji przepisu uwypukliła akcja grupy Stop Cham Warszawa. Najpierw jeden z ich współpracowników wykonał zdjęcie, na którym w tle znajdował się Port Gdański, objęty zakazem fotografowania. Następnie spisał oświadczenie, że jest świadomy złamania zakazu i wysłał je członkom grupy, a oni złożyli zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia.

Niepokojąca jest reakcja Komendanta Głównego Policji na pytanie o zakaz fotografowania. W radio TOK FM stwierdził: „Jeżeli do nas ta informacja wpłynie, to będziemy ustalać z kim mamy do czynienia. Trzeba rozgraniczyć, w jakim celu to (zdjęcie lub nagranie) było robione i komu to służy”.

Ani ustawa, ani rozporządzenie nie daje Policji uprawnienia do arbitralnego decydowania o winie bądź jej braku w zależności od tego, „z kim mamy do czynienia”.

W kwestii zdjęć, na których obiekty objęte zakazem fotografowania są jedynie fragmentem całości, należy przyjąć interpretację zbieżną z oceną wideorejestratorów samochodowych. O ile nie robimy zdjęć obiektów objętych zakazem pod pretekstem sfotografowania innej rzeczy (np. ktoś wykonuje kilka zdjęć tej samej rzeczy, jednocześnie robiąc zbliżenie na obiekt objęty zakazem fotografowania), to nie powinniśmy mieć się czego obawiać.

Jeśli więc fotografując panoramę Krakowa z Kopca Kościuszki na zdjęciu mimowolnie uchwycimy Dworzec Główny, nie powinniśmy obawiać się reakcji służb. Racjonalny ustawodawca nie powinien wymagać usuwania objętych zakazem obiektów ze zdjęcia przy pomocy edytora graficznego albo całkowicie zakazywać publikacji nagrań, na których w tle widać objęte zakazem obiekty.

Kordian Bielak – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zdjęcie wygenerowano przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Zdjęcie z wakacji może skończyć się aresztem pochodzi z serwisu Karne24.com.

Zacznijmy jednak od tego, czym jest chodnik. Kiedy pojawia się to słowo, intuicyjnie wyobrażamy sobie szarą kostkę brukową, oddzieloną od asfaltowej jezdni krawężnikiem, po której spacerują piesi. Ot, jaki chodnik jest, każdy widzi. I rzeczywiście, wyobrażenie to pokrywało się z dotychczasowym brzmieniem definicji chodnika, zawartej w Prawie o ruchu drogowym. Najnowsze zmiany w ustawie wprowadzają jednak klin pomiędzy tym, czym chodnik jest w rozumieniu potocznym, a tym, czym stanie się w rozumieniu prawnym.

Po wejściu w życie nowelizacji, według słowniczka ustawowego, zawartego w art. 2 Prawa o ruchu drogowym, pod pojęciem chodnik należy rozumieć część drogi dla pieszych przeznaczoną wyłącznie do ruchu pieszych i osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch.

Rozpoczynające powyższą definicję pojęcie drogi dla pieszych również zostało wyłożone przez Ustawodawcę. Należy przez nie rozumieć drogę lub część drogi przeznaczoną do ruchu pieszych i osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch oraz pełnienia innych funkcji, w szczególności zatrzymania lub postoju pojazdów.

Mamy więc, w myśl najnowszych przepisów, wyodrębnione dwa pojęcia – droga dla pieszych, na której poza ruchem pieszych dopuszcza się również zatrzymanie lub postój pojazdów, oraz chodnik, który przeznaczony jest wyłącznie dla ruchu pieszych, przy czym równocześnie – co bardzo ważne i wymaga podkreślenia – chodnik jest częścią drogi dla pieszych.

Do tych dwóch definicji dodajmy jeszcze najnowsze brzmienie art. 47 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który dotąd regulował możliwość zatrzymywania się i postoju (parkowania) na chodnikach. W ustępie 1 tego artykułu, ustawodawca wprowadza następującą normę:

Dopuszcza się zatrzymanie lub postój na drodze dla pieszych kołami jednego boku lub przedniej osi pojazdu samochodowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 2,5 t, pod warunkiem że:
1) na danym odcinku jezdni nie obowiązuje zakaz zatrzymania lub postoju;
2) szerokość chodnika jest nie mniejsza niż 1,5 m i nie utrudni ruchu pieszych;
3) pojazd umieszczony przednią osią na drodze dla pieszych nie tamuje ruchu pojazdów na jezdni.
Zatrzymanie lub postój możliwe są więc na drodze dla pieszych, pod warunkiem, że szerokość chodnika jest nie mniejsza niż 1.5 m i nie utrudni ruchu pieszych.

To pozostawienie w punkcie 2 pojęcia chodnik nie może być zignorowane jako omyłka Ustawodawcy przy nowelizowaniu prawa. W świetle brzmienia zacytowanego artykułu, należy rozumieć je jako dowód na to, że w intencji Ustawodawcy, na gruncie Prawa o ruchu drogowym, chodnik przestanie być owym potocznym pasem kostki brukowej. Zamiast tego stanie się pojęciem prawnym, oznaczającym część potocznie rozumianego chodnika, o szerokości przynajmniej 1.5 metra. I na tej części nie wolno zaparkować pojazdu.

Dużo musiało się normatywnie zmienić, by w rzeczywistości nie zmieniło się nic. Z tej perspektywy wprowadzoną nowelizację należy skrytykować za odrywanie pojęć od ich pierwotnego znaczenia językowego. Tworzy to stan, w którym Obywatelowi trudniej zrozumieć przysługujące mu prawa oraz nałożone na niego obowiązki. Taki sposób tworzenia przepisów utrudnia również ich interpretację przez osoby, których powinnością zawodową jest egzekwowanie konsekwencji wynikających z braku posłuchu dla obowiązujących norm.

Tekst napisano w oparciu o:

• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022 poz. 1768)
• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2022 poz. 988 z późn. zm.).

Autor: Mikołaj Słomka, absolwent studiów prawniczych na Wydziale Prawa i Administracji UJ, ekspert Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego Fundacji

Foto: KIPK & Piotr Malec

Artykuł Nadal można parkować na chodniku, ale… nie na chodniku pochodzi z serwisu Karne24.com.

Przedstawiciele władzy wykonawczej wskazują na możliwość zastosowania art. 54 kodeksu wykroczeń. Przepis ten stanowi, że karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany podlega każdy kto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych.

Pomijając w tym miejscu argumenty, które wykluczają możliwość stosowania tego przepisu wobec osób naruszających rozporządzenia Ministra Zdrowia w zakresie warunków przemieszczania się w przestrzeni publicznej, należy rozważyć obecnie obowiązujące unormowania oraz konsekwencje projektowanych zmian legislacyjnych.

W dniu 1 kwietnia 2020 r. w życie wszedł szereg nowych przepisów, w tym art. 48a ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który uprawnia państwowych powiatowych inspektorów sanitarnych do nakładania kar pieniężnych w wysokości od 5.000 do 30.000 zł za naruszenie przepisów dotyczących ograniczeń w zakresie określonego sposobu przemieszczania się oraz od 10.000 do 30.000 zł za naruszenie zakazów organizowania widowisk i innych zgromadzeń ludności (http://dziennikustaw.gov.pl/D2020000056701.pdf).

Niezależnie od pojawiających się wątpliwości dotyczących sposobu uchwalenia oraz ogłoszenia tych przepisów, warto skupić uwagę na konsekwencjach, jakie wynikają z jednoczesnego obowiązywania art. 54 kodeksu wykroczeń oraz nowo wprowadzonego art. 48a ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Aprobata stanowiska wedle którego zakresy zastosowania obu norm się pokrywają, prowadzi do konkluzji, że w omawianym przypadku dochodzi do wymierzania sankcji represyjnych za to samo zachowanie zarówno przez sąd, jak i organ administracyjny. Sytuacja taka godzi w fundamentalną dla porządku prawnego zasadę ne bis in idem, tj. zakazu wielokrotnego procedowania i wymierzania sankcji za to samo zdarzenie.

W swoim bogatym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał się o możliwości łączenia różnych środków reakcji prawnej w odpowiedzi na ten sam czyn będący podstawą ich wymierzenia.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, gwarancje zawarte w rozdziale II Konstytucji (w tym art. 42) odnoszą się do wszystkich postępowań o represyjnym charakterze (tj. rozstrzygających o odpowiedzialności karnej, wykroczeniowej, dyscyplinarnej etc.).

Za postępowanie represyjne Trybunał Konstytucyjny uznaje taką procedurę, której celem jest poddanie obywatela jakiejś formie ukarania lub jakiejś sankcji (wyrok TK  z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt K 35/06, Dz. U. 2008 nr 163 poz. 1026; zob. też orzeczenie TK z 1 marca 1994 r., sygn. akt U 7/93, OTK 1994, cz. I, s. 41).

Z kolei w świetle wyroku z dnia 21 października 2014 roku o sygn. P 50/13 (Dz.U. 2014, poz. 1459) procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo.

• Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter represyjny.
• Po drugie, jeżeli dwa lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują on te same, czy odmienne cele.

Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze represyjnym winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Wobec powyższego, aby stwierdzić naruszenie zakazu ne bis in idem należy rozstrzygnąć, czy w omawianym przypadku mamy do czynienia z dwukrotnie nakładaną sankcją charakterze represyjnym i czy realizują one te same cele.

Nie ma wątpliwości, że norma z art. 54 kodeksu wykroczeń ma charakter środka skierowanego na represjonowanie sprawcy, który w przeszłości naruszył prawo. Z drugiej strony sankcje administracyjne spełniają przede wszystkim funkcję prewencyjną lub restytucyjną – mają stanowić automatyczny mechanizm reakcji mający na celu przymuszenie danej osoby do wdrożenia i przestrzegania stosownych przepisów prawa. Chociaż Trybunał Konstytucyjny nie zanegował możliwości pełnienia przez sankcje administracyjne również funkcji represyjnej, to jednak zaznaczył wyraźnie, że cel ten nie może dominować nad innymi funkcjami spełnianymi przez daną sankcję (wyrok TK z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt K 24/15, Dz. U. 2016, poz. 2197).

Dolegliwość w postaci kary pieniężnej nakładanej przez inspektora sanitarnego niewątpliwie spełnia wszelkie przesłanki, by określić ją mianem sankcji represyjnej, której naczelnym celem jest odpłata za brak dania posłuchu normom regulującym dopuszczalne sposoby przemieszczania się i gromadzenia w przestrzeni publicznej.

Przemawia za tym zarówno brzmienie art. 48a ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,  jak i rzeczywisty cel sankcji. Omawiana regulacja nie zmierza bowiem do restytucji ani nie wynika z niego chęć zapobieżenia negatywnym następstwom szerzenia się pandemii. W rzeczywistości stanowi próbę obejścia przez ustawodawcę gwarancji zapewnianych sprawcy w postępowaniu w sprawach o wykroczenie.

Warto przypomnieć, że sankcje administracyjne stosuje się wtedy, gdy zaistnieją przesłanki do jej nałożenia (aspekt obiektywny). Jak zauważa Trybunał Konstytucyjny:

Element subiektywny (wina), a nawet świadomość dotycząca czynu nie mają znaczenia dla ukarania. Kary administracyjne mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne i mają skłaniać ukaranego do przedsięwzięcia działań, mających na celu, w drodze własnej uwagi i starania, przeciwdziałanie sytuacjom stanowiącym hipotezę ukarania, podczas gdy kara sensu stricto, jako sankcja polegająca na penalizacji, musi mieć charakter zindywidualizowany.  

Wyrok TK z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt Kp 4/09, M.P. 2009 nr 68, poz. 888

Wreszcie w wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12 (Dz. U. 2015, poz. 1742) dotyczącym administracyjnej kary pieniężnej, wskazano że „(…) nadmiernie lub drastycznie represyjny charakter tej kary może jej nadać w istocie naturę sankcji karnej sensu stricto”.

Bez wątpienia sankcję wymierzaną w przedziałach 5.000/10.000-30.000 zł jako reakcję na dotychczas codziennie podejmowane aktywności w obecnych realiach społeczno-ekonomicznych można określić mianem drastycznie wygórowanej, tym bardziej, iż przekracza ona wielokrotnie wartość kary grzywny wymierzanej za wykroczenie opisane w art. 54 kodeksu wykroczeń. 

Jak zauważył zasadnie Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu P 29/09:

W ten sposób, obok oficjalnego trybu pociągania do odpowiedzialności za czyny bezprawne wyczerpujące znamiona przestępstwa lub wykroczenia, zawinione przez sprawcę, opartego na kodeksach karnych, rozwija się poboczny nurt represjonowania przy pomocy sankcji ekonomicznych, często bardziej dolegliwych niż grzywny przewidziane przez prawo karne lub prawo wykroczeń, stosowanych bez zachowywania standardów ochronnych obowiązujących w postępowaniu karnym, w szczególności winy jako przesłanki odpowiedzialności, prawa do obrony i zasady ne bis in idem.

Wyrok TK z dnia 18 listopada 2010 r., P 29/09, OTK-A 2010/9/104

W świetle powyższego bezspornie można stwierdzić, zarówno przewidziana w art. 54 kodeksu wykroczeń, jak i w art. 48a ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, pełnią zatem charakter represyjny (w istocie stanowią sankcje karne w myśl konstytucyjnego rozumienia odpowiedzialności karnej) i realizują zbieżne cele. Wymierzenie jednemu podmiotowi obu tych sankcji za ten sam czyn naruszać będzie konstytucyjną zasadę ne bis in idem.

W związku z powyższym za konieczne należy uznać bądź dalsze zmiany ustawodawcze w zakresie brzmienia art. 48a ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, bądź korekta wykładni art. 54 kodeksu wykroczeń w kierunku, który wykluczy jego stosowanie w stosunku do osób naruszających swoim zachowaniem zakazy poruszania się i gromadzenia, określone w rozporządzeniach Ministra Zdrowia wydanych w związku z szerzeniem się pandemii wirusa SARS-CoV-2.

Niezależnie od powyższego, w systemie prawa istnieją inne mechanizmy służące przeciwdziałaniu „podwójnego karania” za to samo zachowanie. Co istotne, dotyczy to także unormowań o charakterze cywilnym, czego przykład stanowi art. 415 § 1 k.p.k., mówiący, iż „W razie skazania oskarżonego lub warunkowego umorzenia postępowania nawiązki na rzecz pokrzywdzonego, obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono.”

Tę zależność dostrzega się również na etapie wykonywania orzeczeń, zwłaszcza w art. 773 § 1 k.p.c.  w zakresie w jakim w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie ten sądowy albo administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.

Skoro zaś element niedopuszczalności „podwójnej karalności” występuje w innych niż prawo represyjne gałęziach, tym bardziej zasadne jest przestrzeganie zasady ne bis in idem w analizowanej sytuacji.

Autorzy:

Ewa Grzęda, Milena Garwol, Marek Sławiński – Katedra Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego

Cover: Adobe Stock Corgarashu

Artykuł Nie można karać dwa razy za ten sam czyn naruszający rozporządzenie COVID-19 pochodzi z serwisu Karne24.com.

Kto publicznie znieważa Znak Polski Walczącej, podlega karze grzywny. Co jednak oznacza znamię „znieważa”, zwłaszcza w kontekście sprawy przedsiębiorcy Rafała P. ukaranego za popełnienie wspomnianego wykroczenia? Czy produkcja kijów bejsbolowych o określonych cechach stanowiła znieważającą wypowiedź ich producenta? Zastanawia się nad tym dr Anna Demenko na łamach czasopisma „Palestra”.

Znieważenie to…?

Znieważenie – zdaniem autorki – jest przestępstwem „z wypowiedzi”. Oznacza to, że przesądzenie o odpowiedzialności sprawcy wymaga odwołania się do konwencji oraz intencji samego sprawcy.

Znamię „znieważa” wskazuje na skutek illokucyjny: odebranie przez społeczeństwo analizowanego zachowania jako zniewagi.

Autorka analizuje, jak rozumieć krąg członków społeczeństwa: czy do grona odbiorców wypowiedzi producenta zaliczyć można tylko nabywców towaru, czy też osoby postronne, które nie były klientami producenta?

Omawiając podany problem dr Demenko odwołuje się do koncepcji wspólnoty interpretacyjnej odbiorców S. Fisha. Zgodnie z nią, należy pochylić się nad współodbiorcami aktu komunikacyjnego – gdy nie mamy do czynienia ze zwykłą rozmową a przekazem informacyjnym dostępnym za pomocą wyrażania myśli i nadrukowywania ich na przedmiotach, ocena prawna czynu może być dużo trudniejsza.

„Uwzględniając specyficzny polski kontekst i warunki społeczne, wątpić należy, aby przedmiotowe kije bejsbolowe miały służyć́ ich nabywcom do celów sportowych czy też kolekcjonerskich” – pisze autorka.

„Bardziej prawdopodobne jest ustalenie przez sąd, że były one sprzedawane jako specyficzny rodzaj broni i narzędzie walki, które może posłużyć́ do demonstracyjnego okazania siły i przewagi fizycznej” – kontynuuje.

Odbiorcą swoistego komunikatu zamieszczonego na kiju bejsbolowym jest także osoba, wobec której omawiana broń będzie demonstrowana, lub nawet bezpośrednio używana. Dlatego też nie można mówić o tym, że wyłącznym odbiorcą komunikatu jest osoba kupująca produkt, ale także wszyscy, którzy mieli wątpliwą przyjemność mieć z nim do czynienia – wskazuje dr Demenko.

Walka o polskość?

To, jaką treść swoim produktom nadać pragnął producent powinno być przedmiotem ustaleń sądu.

Nie sposób jednoznacznie ustalić, jak producent postrzegał połączenie znaku Polski walczącej z kijem bejsbolowym.

Z jednej strony można założyć, że dla bezpośrednich nabywców takiego towaru, omawiane połączenie będzie wskazywać wciąż aktualną potrzebę walki o Polskę i polskość. Nie można byłoby w takiej sytuacji mówić o negatywnym stosunku do omawianego symbolu – uważa autorka. Autorka wskazuje także odmienny pogląd, jaki wyrażą zapewne osoby, którym kije bejsbolowe kojarzą się jedynie z przemocą i mogą być utożsamiane z zaprzeczeniem idei Polski Walczącej.

To tylko dwie możliwe interpretacje. Możliwości są jednak nieograniczone z uwagi na także potencjalnie nieograniczone grono odbiorców przekazu „z kija bejsbolowego”. Wybranie jednej z nich pozwoli na stwierdzenie, czy zostało wypełnione znamię znieważa i możemy mówić o popełnieniu wykroczenia art. 3 Ustawy o ochronie Znaku Polski Walczącej.

Co na to sąd?

„29 października 2008 r. katowicki Sąd Apelacyjny zauważył, że znieważenie to okazanie pogardy, ośmieszenia czy uwłaczania danej symbolice. Znieważenie nie jest tożsame z wykorzystaniem danego symbolu niezgodnie z jego charakterem, w sposób nieprzystający do jego historycznego znaczenia” – czytamy w artykule.

Koniec końców sąd pierwszej instancji uznał, że oceniane zachowanie wypełnia znamiona z art. 3 Ustawy o ochronie Znaków Polski Walczącej. W momencie publikacji artykułu wyrok nie był jeszcze prawomocny i mógł zostać zaskarżony w zwykłym toku instancji.

Artykuł „Czy Polska Walcząca bejsbolem znieważa? Kilka słów na temat istoty czynu zniewagi” został opublikowany w czasopiśmie „Palestra” nr 11/2017. Można go przeczytać na stronie czasopisma.

Dr Anna Demenko jest adiunktem w Katedrze Prawa Karnego Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Cover-foto: KIPK (pierwsza strona artykułu opublikowanego w „Palestrze”)

Artykuł Dr A. Demenko w Palestrze: „Czy Polska Walcząca bejsbolem znieważa?” pochodzi z serwisu Karne24.com.