Wybór Krakowa na tego typu spotkanie był nieprzypadkowy. To w tym mieście 21 lat temu – w grudniu 1996 r. – zorganizowano konferencję, podczas której zastanawiano się, czy w ogóle w Polsce będę powstały poradnie prawne. W niecały rok później w tym mieście, na Uniwersytecie Jagiellońskim, powstała pierwsza studencka poradnia prawna, której jubileusz 20-lecia odbywa się w tym roku.

Powstanie pierwszej poradni byłoby niemożliwe bez wsparcia finansowego z Fundacji Forda oraz pomocy władz USA – o roli USA w powstaniu poradni mówiła podczas konferencji Pamela DeVolder, Konsul ds. Prasy i Kultury.

Poradnie nie powstałyby też bez osobistego zaangażowania akademików z USA – tutaj szczególną rolę odegrały prof. Leah Wortham oraz prof. Catherine Klein. Obie panie były obecne również na tej konferencji, która odbyła się 21 lat temu.

Prof. Maria Szewczyk, zarysowując historię powstania poradni z perspektywy Krakowa, dziękowała osobom zaangażowanym w początkową fazę jej powstania. Podkreślała rolę nieżyjącej już dr Haliny Nieć. Dziękowała także osobom, które przez lata współtworzyli poradnię na UJ, wśród wymienionych osób byli profesorowie: Jerzy Pisluliński, Włodzimierz Wróbel oraz Fryderyk Zoll.

Sukcesy

Podczas minionych 20 lat udało się osiągnąć bardzo wiele. Setki tysięcy udzielonych porad i tysiące absolwentów, którzy przeszli przez ten unikalny program prawniczy – to wymierne rezultaty tych lat. Ale to nie wszytko.

Prof. Fryderyk Zoll wspominał o zmianie mentalnej, jaka nastąpiła po powstaniu poradni. Wskazywał, że nauczanie prawa w Polsce wygląda inaczej od powstania poradni i ten wpływ widać na wielu płaszczyznach.

Prof. Wortham podkreślała, że poradnictwo prawne w Polsce działa na bardzo wysokim poziomie i Polska jest w czołówce krajów z najlepiej rozwiniętym ruchem klinicznym na świecie.

Wyzwania

Poradnie mierzą się także z pewnymi wyzwaniami. Jednym z nich jest zauważalny spadek liczby klientów – większość poradni ma ten problem. Ciężko wskazać jedną przyczynę tego stanu rzeczy. Brane pod uwagę są różne czynniki – może być nią otwarcie zawodów prawniczych i związana z tym większa dostępność do profesjonalnej pomocy prawnej; może być nią wejście w życie tzw. ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej; nie jest wykluczone także to, że Internet stał się pierwszym miejscem gdzie poszukuje się odpowiedzi na problemy prawne.

Zauważalną trudnością, z jaką zmagają się niektóre poradnie, jest spadek zainteresowania studentów pracą w poradniach.

Wydaje się, że ma to związek z sytuacją na rynku pracy. Studenci zewsząd słyszą o problemach ze znalezieniem dobrze płatnej pracy, dlatego chcąc zwiększyć swoje szanse w przyszłości rozpoczynają praktykę już na początkowych latach studiów – kosztem pracy w poradni.

Rok pracy w poradni może być jednak mocnym wpisem w CV z perspektywy szukania pracy. W opublikowanym na portalu Karne24.com wywiadzie dr Wojciech Górowski, kierownik Studenckiej Poradni Prawnej UJ, podkreślał, że absolwenci poradni są cenionymi pracownikami na rynku pracy i nie mają problemów ze znalezieniem pracy. Co więcej, często same kancelarie zgłaszają się po absolwentów poradni, gdyż wiedzą, że są to osoby dobrze przygotowane do pracy w zawodzie.

Przyszłość

Panel dotyczący przyszłości poradnictwa prawnego

Na konferencji rozmawiano także o przyszłości poradnictwa prawnego. Dr Filip Czernicki, prezes Fundacji Uniwersyteckich Poradni Prawnych dawał przykłady inicjatyw jakie mogą podejmować poradnie. Rozważał m.in. możliwość objęcia wsparciem małych przedsiębiorców, których często nie stać na pomoc profesjonalnego prawnika. Inspirację co do kierunków rozwoju można było także czerpać z doświadczeń zaproszonych gości z zagranicy. Przykłady funkcjonowania poradni prawnych przedstawili goście z Ukrainy, Białorusi, Czech, Hiszpanii oraz Anglii.

Prof. Leah Wortham podkreślała konieczność podejmowania działań marketingowych. Wskazywała, że poradnie mają się czym chwalić i należy szeroko o tej działalności informować – zarówno studentów, jak i społeczeństwo.

Warsztaty

Konferencje poradniane charakteryzują się obecnością warsztatów dla studentów poradni. Nie inaczej było też w Krakowie. Dr Marta Skrodzka z Uniwersytetu w Białymstoku poruszała problem zasady poufności w pracy w klinice prawa, natomiast mgr Ewelina Milan z Uczelni Łazarskiego wraz z mgr. Pawłem Klimkiem z Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego skupili się na kwestiach etycznych w przygotowaniu dokumentów sądowych.

XXVIII Ogólnopolska Konferencja Uniwersyteckich Poradni Prawnych pt. „20 lat studenckich poradni prawnych w Polsce – osiągnięcia, przyszłe cele i możliwości rozwoju” odbyła się w dniach 3–5 listopada 2017 r. na Wydziale Prawa i Administracji UJ. Zorganizowana została wspólnie przez Studencką Poradnię Prawną UJ oraz Fundację Uniwersyteckich Poradni Prawnych.

Foto: WG, KM

Artykuł Co dalej ze studenckimi poradniami prawnymi? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Kamil Mamak: Panie Doktorze, jest Pan Kierownikiem Studenckiej Poradni Prawnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, na czym polega praca w tego typu miejscu?

Wojciech Górowski: Studencka Poradnia Prawna to z jednej strony duża kancelaria prawnicza, a z drugiej i przede wszystkim przedmiot na studiach prawniczych na Wydziale Prawa i Administracji UJ. Studenci w ramach realizacji przedmiotu piszą pisma procesowe, opinie prawne dla klientów. Tam gdzie pozwala na to procedura reprezentują klientów przed sądami czy organami administracji publicznej. Studenci się również obrońcami w sprawach dyscyplinarnych studentów. W ramach zajęć uczą się także etyki wykonywania zawodów prawniczych. Pracują pod czujnym okiem pracowników naukowych UJ i związanych z poradnią adwokatów i radców prawnych.

„Praca w poradni wymaga poświęcania sporo czasu. Tym niemniej nasi studenci doskonale sobie radzą z innymi przedmiotami na studiach czy rozwijaniem własnych zainteresowań”.

K.M.: Z tego krótkiego opisu wydaje się, że na pracę w poradni trzeba poświęcić sporo czasu. Czy studenci pracujący w poradni są w stanie łączyć pracę z innymi aktywnościami?

W.G.: Oczywiście, że tak. Trzeba jednak zaznaczyć, że praca w poradni wymaga poświęcania sporo czasu, więcej niż na większości przedmiotów na studiach. Tym niemniej nasi studenci doskonale sobie radzą z innymi przedmiotami na studiach czy rozwijaniem własnych zainteresowań. Mogę się pochwalić, że naszymi studentami byli świetni sportowcy, którym praca w poradni nie przeszkadzała w treningach i osiąganiu sukcesów sportowych.

K.M.: Studenci zewsząd informowani są, że rynek pracy dla młodych prawników jest trudny. Czy nie lepiej poświęcić ten czas na pracę na praktykach w kancelarii? Jak sobie radzą absolwenci poradni na rynku pracy?

„Nasi studenci nie mają żadnych problemów ze znalezieniem pracy”.

dr Wojciech Górowski, kierownik Studenckiej Poradni Prawnej UJ

W.G.: Nasi studenci nie mają żadnych problemów ze znalezieniem pracy. Śledząc ich losy mogę powiedzieć, że niemal zawsze dostają się na wybrane przez siebie aplikacje. Ci, którzy wybrali aplikacje sądowo-prokuratorską, oczywiście pracują w sądach i prokuraturach w całym kraju. Aplikanci korporacyjni zaś często jeszcze przed rozpoczęciem aplikacji otrzymują propozycje pracy. Proszę pamiętać, że praca w poradni to roczna praktyka pod okiem doskonałych specjalistów, polegająca na sporządzaniu opinii prawnych, pism procesowych. Ośmielę się twierdzić, iż doświadczenie zawodowe zdobywane w poradni jest jednym z najlepszych na rynku pracy. Każda opinia czy pismo procesowe jest konsultowane i sprawdzane z pracownikami naukowymi Wydziału Prawa i Administracji UJ. Nie bez znaczenia jest też fakt, że każdy z nich jest też praktykiem i na co dzień wykonuje jakiś zawód prawniczy – najczęściej adwokata lub radcy prawnego.

K.M.: Czy dochodzą do Pana opinie o absolwentach poradni od pracodawców?

W.G.: Tak. W zasadzie wszystkie te opinie są bardzo pozytywne. Proszę pamiętać, że studenci przez rok się uczą pisać opinie prawne, pracować z klientem, pisać pisma procesowe. Dla pracodawcy jest to wielki plus, że nie musi uczyć pracownika wszystkiego od początku. Nasi studenci potrafią szukać potrzebnych informacji, są samodzielni w proponowaniu rozwiązań problemów prawnych, a te cechy są bardzo poszukiwane przez pracodawców.

„Świetnie jest oglądać radość naszych podopiecznych, którzy na seminariach informują nas o wygranych zażaleniach czy apelacjach”.

K.M.: Na wielu uczelniach trwa właśnie rekrutacja do studenckich poradni prawnych. Jak Pan by przekonał tych, którzy się wahają?

W.G.: Wydaje mi się, że jest to przedmiot inny niż wszystkie. Jedyny na studiach prawniczych, gdzie naprawdę można zobaczyć, jak wygląda praktyka stosowania prawa; jedyny gdzie można zetknąć się z prawdziwym człowiekiem, jego problemami prawnymi i jedyny gdzie można wylądować przed obliczem sądu jako strona postępowania. Nie bez znaczenia jest również fakt, że można pomóc drugiemu człowiekowi i po prostu zacząć odnosić pierwsze sukcesy. Proszę mi wierzyć, że świetnie jest oglądać radość naszych podopiecznych, którzy na seminariach informują nas o wygranych zażaleniach czy apelacjach.

Rozmawiał Kamil Mamak
Foto: KIPK

Artykuł Dr W. Górowski: Absolwenci studenckich poradni prawnych cenieni na rynku pracy pochodzi z serwisu Karne24.com.

Dr Tomasz Sroka (UJ) i adwokat Tomasz Płóciennik zastanawiali się, w jaki sposób interpretować poszczególne znamiona przestępstwa sprowadzenia powszechnego narażenia na niebezpieczeństwo w kontekście spraw dopalaczowych. Dr Sroka przedstawił teoretyczne wprowadzenie do zagadnienia, natomiast Tomasz Płóciennik zwrócił uwagę na praktyczne aspekty problemu. Panel prowadził dr Wojciech Górowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Debata zainaugurowała cykl merytorycznych spotkań o spornych zagadnieniach prawa karnego, mających istotne znaczenie dla praktyki wymiaru sprawiedliwości. Patronat medialny nad debatami objął portal Karne24.com.

Publikujemy dziś głosy w dyskusji adwokata Macieja Burdy i Jacka Dudy (UJ). Zachęcamy do komentowania postawionych tez oraz przesyłania własnych opinii o omawianym zagadnieniu, które mogą zostać opublikowane (mail: redakcja@karne24.com).

Komentarz Macieja Burdy

Warto zastanowić się, czy ściganie dystrybutorów dopalaczy nie wykreuje kolejnej, być może bardziej niebezpiecznej patologii.

Dyskutowanie o możliwości zwalczania zjawiska konsumowania dopalaczy przy pomocy instrumentarium pozostającego w dyspozycji sędziów i prokuratorów jest szkodliwe i chciałbym do takiej dyskusji zniechęcić. Warto pamiętać, że to politycy, sędziowie i prokuratorzy są akuszerami nowej patologi społecznej, a wykreowali ją nadając fatalny kształt ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii (to politycy) i jeszcze gorzej stosując (to pozostali z wymienionych).

Ludzie, którzy wyhodowali kilkanaście krzaków marihuany, ścieli je i wysuszyli musieli się liczyć z co najmniej trzyletnim pozbawieniem wolności, co oczywiście było sytuacją bardzo korzystną dla wielkich plantatorów.

Sąd Najwyższy w służbie Wielkiego Kapitału Zła stwierdzał, że znaczna ilość środków odurzających to taka, która wystarcza do odurzenia zaledwie kilkudziesięciu osób (np. I KZP 10/09), Sądy Apelacyjne aprobowały drakońskie kary za uczestnictwie w obrocie konopiami innymi niż włókniste, a taka praktyka orzecznicza służyła tylko temu, by amatorska, spontaniczna i gorzej zorganizowana działalność dystrybucyjna ustąpiła tej lepszej, na prawdziwie istotną skalę. W rezultacie ludzie, którzy wyhodowali kilkanaście krzaków marihuany, ścieli je i wysuszyli musieli się liczyć z co najmniej trzyletnim pozbawieniem wolności, co oczywiście było sytuacją bardzo korzystną dla wielkich plantatorów.

Ten sojusz poważnych dystrybutorów narkotyków z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości, jak również z władzą ustawodawczą, musiał skutkować buntem. Pierwotnie dopalacze były odpowiedzią na patologię w sprawowaniu władzy, czasem nieudolną i nie mam żadnych wątpliwości, że moralna odpowiedzialność za śmierć niektórych konsumentów tych substancji w pionierskich czasach, w równym stopniu obciąża polityków, sędziów i prokuratorów, którzy zaciekle realizowali interesy wielkiego przemysłu narkotykowego, czyniąc z substancji opisanych w załączniku do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii towar drogi (bo jego dystrybucja jest zagrożona wysoką karą), a z gorzej zorganizowanych dystrybutorów – przestępców, zamykając ich na wiele lat do więzienia.

Taka sytuacja skutkowała pojawieniem się dystrybutorów dopalaczy dwojakiego rodzaju: po pierwsze motywowanych ideologicznie buntowników, którzy symbiozę władzy z dystrybutorami narkotyków (wyniszczających przy wykorzystaniu sądów i prokuratur gorzej zorganizowaną konkurencję) uważali za zło, a po drugie motywowanych merkantylnie poszukiwaczy łatwego dochodu.

Lepszym rozwiązaniem jest ucywilizowanie zjawiska poprzez wprowadzenie obowiązku informowania o zasadach dawkowania, skutkach konsumpcji itd.

Pamiętając zatem, że potrzeba odurzania ma charakter atawistyczny, jak również mając na uwadze fakt, że pojawienie się dopalaczy to skutek surowego karania użytkowników tradycyjnych narkotyków, być może warto zastanowić się czy ściganie dystrybutorów dopalaczy nie wykreuje kolejnej, być może bardziej niebezpiecznej patologii. Niewykluczone, że lepszym rozwiązaniem jest ucywilizowanie zjawiska poprzez wprowadzenie obowiązku informowania o zasadach dawkowania, skutkach konsumpcji, itd. Niewykluczone, że mniejsze koszty pochłoną działania prewencyjne, w szczególności praca z potencjalnymi konsumentami, którym należy pokazywać, że świat jest dostatecznie ekscytujący bez sięgania po środki zniekształcające jego postrzeganie.

Prawo karne nie zawsze jest najlepszym instrumentem zwalczania niepożądanych zjawisk, o czym dobitnie świadczy przykład uporania się przez Ministerstwo Finansów z wyłudzeniami VATu przy imporcie paliw. Do lipca 2016 r. zjawisko to osiągało imponujące rozmiary, a żałosne działania prokuratorów, skutkowały tylko tym, że adwokackie kieszenie wypełniał rzetelny bilon. Wystarczyła niewielka zmiana normatywna i zjawisko zniknęło całkowicie. W jeden dzień.

Dotychczasowe próby orzeczniczej kreatywności są wynikiem fatalnej pomyłki sędziów, którym wydaje się, że ich zadaniem jest walka z patologią społeczną.

Niezależnie od powyższych uwag mój sprzeciw budzi kreatywna wykładnia art. 165 k.k., której celem jest umożliwienie wykorzystania tego przepisu do zwalczania dystrybucji dopalaczy. Prawnik nękany demiurgicznym łaknieniem, winien zająć się korzenioplastyką, a od ustawodawcy wymagać precyzyjnego opisu czynów zabronionych. Nie można upierać się chociażby przy twierdzeniu, że „wprowadzenie do obrotu” oznacza „uczestnictwo w obrocie”, skoro art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wyraźnie rozgranicza zakres semantyczny tych pojęć.

Szereg merytorycznych zastrzeżeń dotyczących stosowania tego przepisu do walki z dopalaczami przedstawił dr Dominik Zając w swej publikacji, toteż odwołując się do tego obszernego opracowania należy wyrazić obawę, że dotychczasowe próby orzeczniczej kreatywności są wynikiem fatalnej pomyłki sędziów, którym wydaje się, że ich zadaniem jest walka z patologią społeczną. Otóż jest zupełnie inaczej. Ich zadaniem jest wymierzanie sprawiedliwości.

Maciej Burda jest adwokatem z Krakowa.

Komentarz Jacka Dudy

Niebezpieczeństwo nie-bezpośrednie to takie, w przypadku którego muszą wystąpić jeszcze jakieś zdarzenia lub zachowania, które doprowadzą do jego urzeczywistnienia się.

Chciałbym powrócić do kwestii dogmatycznych, związanych z analizą znamion przestępstwa z art. 165 k.k. Będę odwoływał się do jego § 1 pkt 2, ponieważ chyba tylko ten typ wchodzi tutaj w grę, przynajmniej z perspektywy realizacji znamion przedmiotowych.

Inne standardy dowodowe funkcjonują w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie stosowania środków zapobiegawczych, inne w postępowaniu, w którym rozstrzygnięcie następuje w trybie konsensualnym, a jeszcze inne w przypadku przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego na rozprawie.

Podejrzewam, że – niezależnie od treści mającego zapaść orzeczenia Sądu Najwyższego – dla problemu odpowiedzialności za wytwarzanie i obrót tzw. dopalaczami kluczowe znaczenie będzie miał stosowany przez sądy w tych sprawach standard dowodowy. Patrząc na orzeczenia sądów powszechnych już zapadłe w tego rodzaju sprawach należy pamiętać, że jednak inne standardy dowodowe funkcjonują w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie stosowania środków zapobiegawczych, inne w postępowaniu, w którym rozstrzygnięcie następuje w trybie konsensualnym, a jeszcze inne w przypadku przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego na rozprawie.

Kwestia ta łączy się jak najściślej z problematyką znamion przestępstwa z art. 165 § 1 pkt 2 k.k., a w szczególności tego, czym jest owo niebezpieczeństwo, opisane (chyba?) jako skutek w § 1 tego artykułu in principio. Dopiero po jego zdefiniowaniu można rozważać kwestię obiektywnego przypisania, która w kontekście tych postępowań zdaje się być kluczowa.

Dr Zając wskazuje, że mamy tutaj do czynienia z typem tzw. konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, choć ustawodawca nie wymaga kwalifikowania owego niebezpieczeństwa jako „bezpośredniego”.

Dr Zając w swoim opracowaniu kwestii tej poświęca relatywnie niewiele uwagi. Wskazuje on, że mamy tutaj do czynienia z typem tzw. konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, choć ustawodawca nie wymaga kwalifikowania owego niebezpieczeństwa jako „bezpośredniego”, tak jak robi to w przypadku innych, klasycznych typów z tzw. konkretnego narażenia (art. 160 k.k., art. 161 k.k., art. 164 k.k.). Tym niemniej zaliczenie art. 165 k.k. do tejże grupy przestępstw prowadzi autora do konkluzji o istnieniu mniej więcej podobnych wymogów co do obiektywnego przypisania, jak w przypadku np. art. 160 k.k.

Rozwiązanie to współgra z przyjętą interpretacją sformułowania „wprowadzania do obrotu”, do którego autor nie zalicza zachowań polegających na przekazywaniu wskazanych środków ich bezpośrednim konsumentom (odpowiadających na gruncie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii udzielaniu środków odurzających lub substancji psychotropowych). W konsekwencji – jeśli prawidłowo odczytuję to stanowisko – różnicy należy dopatrywać się przede wszystkim w postaci czynności wykonawczej.

Osoba znajdująca się niejako na ostatnim etapie drogi niebezpiecznych substancji do konsumenta może odpowiadać za przestępstwo z art. 160 § 1 k.k., natomiast osoby uczestniczące w ich wytworzeniu lub wprowadzające je do obrotu, za przestępstwo z art. 165 § 1 k.k., przy spełnieniu w obydwu przypadkach wymogów obiektywnego przypisania w istocie tego samego skutku (pomijam kwestię szerszego ujęcia znamienia dynamicznego w art. 165 § 1 k.k., nie odwołującego się do konkretnej postaci uszczerbku na zdrowiu).

Niebezpieczeństwo „nie-bezpośrednie” powinno temporalnie wyprzedzać niebezpieczeństwo bezpośrednie, skutek więc występowałby wcześniej.

Co do zaprezentowanego stanowiska można mieć pewne wątpliwości, w istocie bowiem z tej perspektywy brak zaznaczenia bezpośredniości niebezpieczeństwa traci na znaczeniu. W tym ujęciu art. 165 § 1 pkt 2 k.k. od innych przestępstw z konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo różni się nie tyle znamieniem skutku, co dodatkowym opisem czynności wykonawczej.

Można zastanawiać się, czy ustawodawca, opisując w tym przepisie czynność ze swej istoty na przedpolu naruszenia dóbr prawnych (a nawet ich bezpośredniego narażenia na niebezpieczeństwo), nie zamierzał rozszerzyć granic odpowiedzialności karnej.

Gdyby przyjąć, że niebezpieczeństwo nie-bezpośrednie to takie, w przypadku którego muszą wystąpić jeszcze jakieś zdarzenia lub zachowania, które doprowadzą do jego urzeczywistnienia się (np. sprzedaż dopalaczy potencjalnym konsumentom), to jako skutek można byłoby traktować już np. samo dostarczenie odpowiednich substancji do punktów ich dystrybucji. Wydaje się, że niebezpieczeństwo „nie-bezpośrednie” powinno temporalnie wyprzedzać niebezpieczeństwo bezpośrednie, skutek więc występowałby wcześniej. Perspektywa taka również ma wady – prowadzi do dość nieintuicyjnego pojmowania znamienia dynamicznego, a ponadto do aksjologicznej niekonsekwencji.

Pozostaje mieć nadzieję, że kwestia charakteru niebezpieczeństwa jako znamienia art. 165 § 1 k.k. stanie się przedmiotem refleksji Sądu Najwyższego.

Trudno w takim ujęciu zrozumieć relatywnie wysokie zagrożenie karą przestępstwa z art. 165 § 1 k.k., pojmowanego jako zachowanie na przedpolu realizacji znamion przestępstwa z art. 160 k.k., którego ustawowe zagrożenie jest dużo niższe (choć można tę różnicę tłumaczyć powszechnością niebezpieczeństwa). Pozostaje mieć nadzieję, że kwestia charakteru niebezpieczeństwa jako znamienia art. 165 § 1 k.k. stanie się przedmiotem refleksji Sądu Najwyższego w oczekiwanym orzeczeniu.

Jacek Duda jest doktorantem w Katedrze Prawa Karnego UJ i asystentem w Prokuraturze Krajowej.

Opracowanie dr Dominika Zająca na temat dopalaczy ukazało się jako preprint w Czasopiśmie Prawa Karnego i Nauk Penalnych.

Śródtytuły i cytaty główne pochodzą od redakcji.
Video: Karne24.com

Artykuł Teoretycy i praktycy o kontrowersyjnych aspektach obrotu dopalaczami pochodzi z serwisu Karne24.com.