I.

W czwartek 6 maja 2021 r. o godz. 11, w Izbie Dyscyplinarnej ma być rozpoznawany wniosek prokuratora Kamila Kowalczyka delegowanego do Prokuratury Krajowej (WSW) o wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Najwyższego Włodzimierz Wróbla. We wniosku zarzucono mu popełnienie przestępstwa z art. 231 § 3 k.k. (Funkcjonariusz publiczny, który, nieumyślnie przekracza swoje uprawnienia lub nie dopełnia obowiązków i wyrządza istotną szkodę, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2). Zarzucone przestępstwo miało polegać na tym, że orzekając wraz z innymi dwoma sędziami i będąc sprawozdawcą, w toku rozprawy zaniechał ustalenia, czy osoba, której dotyczył następnie wyrok Sądu Najwyższego odbywa karę pozbawienia wolności. Według prokuratora taki obowiązek miałby wynikać z art. 96 § 1 Regulaminu Sądu Najwyższego. Przepis ten stanowi:

„§  96. 1. Po otwarciu rozprawy lub posiedzenia, sprawdzeniu obecności oraz sprawozdaniu sędziego sprawozdawcy przewodniczący udziela głosu osobom uprawnionym do udziału w rozprawie lub posiedzeniu, według ustalonej przez siebie kolejności.” 

Z kolei w komunikacie Prokuratury Krajowej z dnia 18 marca 2021 r. wskazano, że obowiązek ten wynika z § 95 tego Regulaminu. Przepis odnosi się do czynności wykonywanych przez Przewodniczącego składu:

„§  95. 1. Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka rozprawę lub posiedzenie, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia.

2. Przewodniczący czuwa w szczególności, aby:
1) rozprawa lub posiedzenie rozpoczęła się i zakończyła punktualnie oraz przebiegała w spokoju i z zachowaniem powagi;
2) w toku rozprawy lub posiedzenia nie pominięto żadnych istotnych okoliczności koniecznych do wydania orzeczenia;
3) podczas narady omówiono wszystkie wyłaniające się zagadnienia.

3. W razie potrzeby przewodniczący wzywa funkcjonariuszy Policji lub straży sądowej.”

Zdaniem prokuratora, na skutek wspomnianego zaniechania, miało dojść następnie do niewydania nakazu zwolnienia skazanego z zakładu karnego, mimo że uchylono prawomocny wyrok skazujący będący podstawą wykonywania kary pozbawienie wolności. W efekcie osoba ta przebywała w zakładzie karnym od 16 października 2019 r. do 18 listopada 2019 r., mimo uchylonego wyroku, co według prokuratora miało stanowić istotną szkodę.   

Poza sędzią SN Włodzimierzem Wróblem, prokuratura złożyła odrębny wniosek o zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego SN, który był przewodniczącym składu orzekającego. Nie złożono takiego wniosku natomiast wobec trzeciego członka składu orzekającego. 

II.

Sprawa, w której orzekał Sąd Najwyższy, dotyczyła wypadku drogowego: śmiertelnego potrącenie małoletniego na przejściu dla pieszych przez pojazd wyprzedzający lewym pasem inny pojazd zwalniający przed pieszym wchodzącym na pasy. Sprawca jechał z nadmierna prędkością (74 km/h przy ograniczeniu do 50 km/h), przyznał się do winy, był niekarany, nie był pod wpływem alkoholu. W pierwszej instancji orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem, w drugiej instancji orzeczono karę bezwzględną pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat.

Obrońca skazanego sporządził kasację od wyroku sądu II instancji w dniu 15 maja 2019 r.  Do Sądu Najwyższego kasacja wraz z aktami sprawy wpłynęła 11 lipca 2019 r. W aktach sprawy jako adres pobytu skazanego podany był jego adres domowy. Taki też adres został zarejestrowany jako adres, na który należy kierować korespondencję. W aktach sprawy, nie było także żadnej wzmianki o tym, by adres ten uległ zmianie. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.k., na oskarżonym ciąży obowiązek zawiadamiania organu prowadzącego postępowanie o każdej zmianie miejsca swojego pobytu lub zamieszkania. O zmianie miejsca pobytu skazanego nie informował także obrońca. Jak się potem okazało, w dniu 5 czerwca 2018 r., a więc jeszcze przed wpływem akt sprawy do Sądu Najwyższego skazany rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Ani jednak on, ani obrońca nie poinformowali o zmianie miejsca pobytu skazanego.

Sąd Najwyższy w składzie trzy osobowym rozpoznał kasację na rozprawie  w dniu 16 października 2019 r. uchylając wyrok sądu odwoławczego i kierując sprawę do ponownego rozpoznania. Na rozprawie byli obecni prokurator Prokuratury Krajowej oraz jeden z pełnomocników oskarżycieli posiłkowych. W trakcie rozprawy nie było przewidzianego w cytowanym § 96 Regulaminu Sądu Najwyższego ustnego sprawozdania z dotychczasowego przebiegu postępowania, bowiem za zgodą obecnych stron odstąpiono od tego na podstawie art. 453 § 1a k.p.k. Rozprawa była ograniczona do wystąpień prokuratora i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych, którzy wnieśli o oddalenie kasacji obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadnej. Na rozprawie nie był obecny obrońca skazanego. Zawiadomienie o rozprawie było  dwukrotnie awizowane skazanemu na adres domowy i zgodnie z przepisami k.p.k. uznano je za prawidłowo doręczone.

Uchylenie wyroku nastąpiło z uwagi na naruszenie prawa procesowego, bowiem mimo, że w apelacji na niekorzyść skazanego kwestionowano wyłącznie wymiar kary, sąd II instancji dokonał zmiany wyroku sądu I instancji w szerszym zakresie dokonując modyfikacji ustaleń faktycznych i opisu czynu, w szczególności zaś przyjmując że sprawca naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym umyślnie (sąd I instancji przyjął w tym zakresie nieumyślność). Sprawę przekazano sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.

W załączeniu link do wyroku z bazy orzeczeń SN.

18 listopada 2019 r. w związku z informacją skierowaną do Sądu Najwyższego przez zakład karny, przesłano odpis wyroku Sądu Najwyższego i tego też dnia skazany opuścił zakład karny.  

W dalszym ciągu postępowania Sąd II instancji ponownie orzekł wobec skazanego karę pozbawienia wolności, tykle że w niższym wymiarze: 1 roku 6 miesięcy, na poczet której w pełni został zaliczony okres pozbawienia wolności (w sumie 1 rok 5 miesięcy i 17 dni), w tym w całości okres pobytu w zakładzie karnym po dniu wydania wyroku przez Sąd Najwyższy. Skazany ostatecznie nie przebywał w zakładzie karnym dłużej, niż wynikało to z rozmiaru wymierzonej mu prawomocnie kary pozbawienia wolności.

Kwestia braku wysłania odpisu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2019 r. do zakładu karnego była przedmiotem wewnętrznego postępowania. Odnosi się do tego oświadczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2021 (cytowane poniżej) 

III.

W Sądzie Najwyższym standardową procedurą jest, że po uchyleniu wyroku, którym orzeczono (lub utrzymano w mocy) karę bezwzględną pozbawienia wolności protokolant przekazuje akta do sekretariatu celem przedstawienia Przewodniczącemu Wydziału do ew. sporządzenia i podpisania pisma do zakładu karnego polecającego zwolnienie skazanego. Ani przewodniczący składu orzekającego, ani tym bardziej sprawozdawca nie wydają w tym zakresie żadnego zarządzenia. Pismo to podpisuje Przewodniczący Wydziału, a w razie jego nieobecności inny sędzia i dołącza do odpisu wyroku Sądu Najwyższego przesyłanego do zakładu karnego. W praktyce, po ogłoszeniu orzeczenia, zwraca się uwagę protokolantowi, że w danej sprawie potrzebne będzie wysłanie wyroku zakładu karnego. To, czy osoba, której dotyczy uchylony wyrok, faktycznie wykonuje karę, jest ostatecznie sprawdzane w sekretariacie wydziału za pomocą systemu Noe-Sad.

W Sądzie Najwyższym sporządzenie pisma określanego potocznie jako „nakaz zwolnienia” to czynność administracyjno-techniczna, która nie ma postaci ani zarządzenia, ani postanowienia. W istocie jest pismem przewodnim, z którym do zakładu karnego wysyła się wyrok SN, będący podstawą zwolnienia. Sporządzenie takiego pisma wynika z treści § 120 ust. 2 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 czerwca 2015 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowania tych czynności (Dz.U. 2015, poz. 927). Nie można go natomiast utożsamiać z nakazem zwolnienia z aresztu tymczasowego, o którym mowa w § 343 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości – Regulamin urzędowania sądów powszechnych.

Należy też wskazać, że Sąd Najwyższy rozpoznając kasację nie przeprowadza dowodów, nie ustala faktów dotyczących sprawy, ale jedynie ocenia, czy zasadne są podniesione w kasacji zarzuty naruszenia prawa przy wydawaniu wyroku przez sąd II instancji. 

Postępowanie wewnętrzne w Sądzie Najwyższym regulowane jest obecnie przez rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 29 marca 2018 r. „Regulamin Sądu Najwyższego”. Link.

Kwestie szczegółowe wynikają zarządzeń Pierwszego Prezesa SN oraz z wewnętrznych zarządzeń Prezesów SN kierujących poszczególnymi Izbami.

W Sądzie Najwyższym nawet odpowiednio nie ma zastosowania rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych. 

IV.

Po wpłynięciu do Izby Dyscyplinarnej wspomnianego na wstępie wniosku o zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego SN (a także dwóch innych sędziów Izby Karnej), Sąd Najwyższy wydał oświadczenie:

„17 marca 2021 r.

​Oświadczenie Sądu Najwyższego 

W związku ze złożeniem w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego wniosków o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej trzech sędziów Sądu Najwyższego orzekających w Izbie Karnej, po analizie akt spraw, w których doszło do opisywanych we wnioskach nieprawidłowości Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w porozumieniu z Prezesem kierującym Izbą Karną stwierdza, co następuje.

1. W sprawie o sygn. III KK  428/19 przedmiotem rozpoznania była kasacja obrońcy skazanego A.K. Po przydzieleniu sprawy do referatu SSN Marka Pietruszyńskiego, sędzia ten, po analizie treści kasacji i akt sprawy podjął decyzję o skierowaniu sprawy na posiedzenie w celu rozważenia kwestii wstrzymania wykonania kary pozbawienia wolności wobec skazanego. W dniu 23 października 2019 r. wydane zostało postanowienie o wstrzymaniu wykonania kary. Uznano, że prawdopodobne jest uwzględnienie zarzutu kasacji i uchylenie zaskarżonego nią wyroku, związanego z prowadzeniem rozpraw pod nieobecność oskarżonego. W dniu wydawania postanowienia sędzia dysponował zawartą w aktach sprawy informacją, że skazany nie odbywa kary pozbawienia wolności. Adnotacja tej treści sporządzona przez pracownika sekretariatu widniała na karcie informacyjnej akt sprawy. 

Dzień po wydaniu postanowienia o wstrzymaniu wykonania kary, to jest w dniu 24 października 2019 r. odpis tego postanowienia przesłany został do Sądu Rejonowego w G., który był organem zajmującym się wykonaniem orzeczonej w sprawie kary.

W dniu 15 listopada 2019 r. obrońca skazanego A.K. poinformował Sąd Najwyższy, że skazany przebywa w Areszcie Śledczym. W tym samym dniu Kierownik Sekretariatu Wydziału przygotowała, przedstawiła do podpisu Przewodniczącemu Wydziału i wysłała nakaz zwolnienia do właściwego aresztu.

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony kasacją wyrok Sądu Okręgowego w G. oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G. i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Postępowanie nadal się toczy.

2. W sprawie o sygn. III KK 399/18 Sąd Najwyższy rozpoznawał kasację obrońcy skazanego P.F. Sprawa przydzielona została do referatu SSN Włodzimierza Wróbla. W dniu 16 października 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów (składowi przewodniczył SSN Andrzej Stępka) wydał wyrok, którym uchylono wyrok zaskarżony kasacją. Sprawę przekazano Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania. Na rozprawie w Sądzie Najwyższym nie stawili się, prawidłowo zawiadomieni, skazany i jego obrońca. Z karty informacyjnej akt sprawy wynikało, że skazany nie jest pozbawiony wolności. W dniu 18 listopada 2019 r. do Sądu Najwyższego zadzwoniła funkcjonariuszka służby więziennej, informując, że skazany przebywa w Zakładzie Karnym w Z. W tym samym dniu zastępca Kierownika Sekretariatu Wydziału przygotował, przedstawił do podpisu Przewodniczącemu Wydziału i wysłał nakaz zwolnienia skazanego. Ponowne postępowanie w sprawie oskarżonego P.F. zakończyło się prawomocnym skazaniem na karę pozbawienia wolności, na poczet której zaliczono między innymi okres pobytu w zakładzie karnym pomiędzy 16 października 2019 r. a 18 listopada 2019 r. 

3. Wieloletnia praktyka w Izbie Karnej w podobnych sprawach była następująca. Orzekający skład był informowany o tym, czy skazany w danej sprawie jest pozbawiony wolności. Stosowna adnotacja widniała w karcie informacyjnej akt. Po wydaniu orzeczenia o wstrzymaniu wykonania kary lub uchyleniu wyroku pracownik sekretariatu sprawdzał, czy skazany jest pozbawiony wolności. Sprawdzenia takiego dokonywano za pośrednictwem systemu informatycznego NOE-sad od drugiej połowy 2016 r. Było i jest (bowiem po ujawnieniu powyższych dwóch sytuacji, praktyka nie zmieniła się)  to zadanie pracownika sekretariatu, który w przypadku uzyskania informacji o pozbawieniu wolności, informował Kierownika Sekretariatu Wydziału (lub jego zastępcę), który następnie przygotowywał nakaz zwolnienia i przedstawiał do podpisu. Nakaz podpisywał sędzia, najczęściej Przewodniczący Wydziału.  Sędziowie orzekający w podobnych sprawach nie wydawali i nie wydają odrębnych zarządzeń, nie sprawdzają także osobiście wykonania zapadłych decyzji procesowych.

4. Wobec ujawnienia opisanych wyżej nieprawidłowości w sprawach III KK 428/19 i III KK 399/18 ówczesne kierownictwo Sądu Najwyższego przeprowadziło postępowania dyscyplinarne przeciwko Kierownikowi  Sekretariatu Wydziału III i pracownikowi pełniącemu funkcję zastępcy kierownika oraz będącemu protokolantem w obu sprawach. Oboje ukarani zostali karami nagany. Kara wymierzona ówczesnej kierowniczce w wyniku złożonego sprzeciwu uchylona została przez obecną Pierwszą Prezes SN z powodu niedopełnienia warunków formalnych w procedurze dyscyplinarnej. Wtedy również nastąpiło odwołanie ze stanowiska Kierownika Sekretariatu na mocy porozumienia stron.”

Dwa dni później ukazało się jeszcze jedno stanowisko:

„19 marca 2021 r.

​Stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

w związku z ujawnieniem nieprawidłowości przy wykonywaniu orzeczeń Sądu Najwyższego

Bezpodstawne przetrzymywanie w zakładzie karnym jakiegokolwiek obywatela godzi w jego podstawowe prawa i wolności, które chroni konstytucja i prawo międzynarodowe. Każdy organ państwa musi czynić wszystko, aby takie sytuacje się nie zdarzały. Obowiązek ten spoczywa także na Sądzie Najwyższym, w tym na sędziach i pracownikach sekretariatów.

Nie mogą powtórzyć się przypadki, gdy na skutek zaniechań Sądu Najwyższego dochodzi do bezpodstawnego pozbawienia wolności, liczonego w tygodniach. Z tego względu Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, wspólnie z Prezesem kierującym pracami Izby Karnej, podjęli działania mające na celu szczegółowe wyjaśnienie przyczyn zaistniałej sytuacji oraz wdrożenie stosownych rozwiązań organizacyjnych, zapewniających dochowanie najwyższej staranności przy podejmowanych czynnościach. Podjęte środki chronić mają przed możliwością zaistnienia podobnej sytuacji w przyszłości.  

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego”

Redakcja

Artykuł O co chodzi w sprawie sędziego Wróbla? pochodzi z serwisu Karne24.com.

2. Sąd Najwyższy ostatecznie decyduje o tym, czy wybory są ważne, czy też należy je powtórzyć.

3. Sąd Najwyższy decyduje o tym, czy partiom politycznym zabrać pieniądze na ich działalność.

4. Sąd Najwyższy może uchylić orzeczenie każdego sądu w kraju w sprawie karnej, cywilnej czy gospodarczej, jeżeli to orzeczenie nie będzie po myśli władzy: zarówno te dotyczące obywateli, jak i te dotyczące polityków.

5. Sąd Najwyższy może zdecydować , jak należy rozumieć obowiązujące przepisy, a potem uchylać orzeczenia sądów, które nie chciałby się do tego stosować. Zamiast więc debatować nad ustawami w parlamencie, politycy za pomocą podporządkowanego im Sądu Najwyższego mogą zmieniać dowolnie treść prawa.

6. Sąd Najwyższy może doprowadzić do usunięcia z zawodu każdego sędziego lub prokuratora albo roztoczyć parasol ochronny nad każdym prawnikiem, chroniąc go przed odpowiedzialnością zawodową.

7. Sąd Najwyższy może cofnąć zadane Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalne i w ten sposób zablokować wydanie przez ten Trybunał orzeczeń dotyczących niezależności sądownictwa w Polsce.

8. Należy przy tym pamiętać, że orzeczenia Sądu Najwyższego są ostateczne i nie podlegają już kontroli innych sądów.

Dla pełnego przejęcia kontroli nad Sądem Najwyższym przez polityków nie potrzeba zmieniać ustaw. Wystarczy, by część prawidłowo powołanych sędziów została odsunięta od orzekania przez Izbę Dyscyplinarną na żądanie podporządkowanej politykom prokuratury. Dzięki temu przychylni władzy politycznej lub milczący prawnicy będą mogli obsadzić stanowiska prezesów izb czy przewodniczących wydziałów, i swobodnie już decydować, kto i jak będzie rozpoznawał istotne dla władzy sprawy. Na prawników tych zastawia się przy tym pułapkę: osoby powołane do Sądu Najwyższego w wadliwych, upolitycznionych procedurach stają się zakładnikami konkretnej większości parlamentarnej, bowiem stabilność ich powołań zależy wyłącznie od zachowania władzy przez tę właśnie większość.

Taki scenariusz przejęcia Sądu Najwyższego oznacza ostateczne wyłączenie polityków spod jakiejkolwiek kontroli i odpowiedzialności. Sąd Najwyższy staje się w tym scenariuszu jednocześnie instytucją groźną dla obywateli, bowiem może być wykorzystany do likwidacji realnej ochrony ich praw przed sądem, pozwalając władzy politycznej na podejmowanie ostatecznych decyzji w indywidualnych sprawach. Czy taki scenariusz zostanie zrealizowany?

W państwie autorytarnym nigdy nie zachodziła potrzeba wymiany i podporządkowania wszystkich sędziów. Wystarczyło przejąć faktyczną polityczną kontrolę nad Sądem Najwyższym i osobami pełniącymi funkcje administracyjne w sądach. Potem mechanizm działał już sam.

Prof. Włodzimierz Wróbel, Sędzia Sądu Najwyższego.

Artykuł Po co politykom przejęcie Sądu Najwyższego? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Prezydent nie może mianować na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego kogokolwiek. Musi to być osoba, która wcześniej znalazła akceptację Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego. Nie może to być więc polityczny nominat Prezydenta, bowiem organ konstytucyjny, jakim jest Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, musi być od Prezydenta niezależny. Pomijając zasadę trójpodziału władz, to Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego jest Przewodniczącym Trybunału Stanu, a więc sądu, który ocenia m.in. czy Prezydent naruszył Konstytucję.

Uznanie, że Prezydent może sobie powołać na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dowolnie wybranego sędziego Sądu Najwyższego oznaczałoby mniej więcej tyle, że sam sobie wybiera osobę, która miałaby go ewentualnie sądzić za naruszenia prawa. Takie rozwiązanie byłoby nie tylko sprzeczne z Konstytucją ale także ze zdrowym rozsądkiem.

Co to znaczy, że kandydaci na stanowisko Pierwszego Prezesa muszą zostać przedstawieni przez organ kolegialny jakim jest Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego?

Z istoty rzeczy organ kolegialny składa się z wielu osób. Decyzje tego organu to suma decyzji podejmowanych przez osoby, które go tworzą. Najlepiej, gdyby podejmując jakąś decyzje, osoby te były jednomyślne. To nie zawsze jest jednak możliwe – bo członkowie takiego kolegialnego organu mogą mieć różne zdania na dany temat. Z drugiej strony, nie można uznać za decyzję organu kolegialnego przypadku, gdy opowiada się za nią tylko kilku członków grupy, stanowiących mniejszość. Będzie to wyłącznie ich zdanie, a nie zdanie całej grupy.

Absurdem byłoby także twierdzenie, że za decyzję podjętą przez całą grupę uważa się decyzję jednego z uczestników, choćby wszyscy inni byli przeciwko. Jeżeli więc w członkowie organu kolegialnego są równi – tak jak w przypadku sędziów Sądu Najwyższego wśród których nikt nie ma „złotej akcji” – to jest oczywiste, że za decyzję Zgromadzenia Ogólnego tych sędziów może być uznana tylko taka decyzja, za którą opowiada się większość. Dotyczy to także decyzji o przedstawieniu kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

Kandydat, który nie uzyskał takiego poparcia większości, nie jest wiec kandydatem przedstawionym przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego ale co najwyżej kandydatem mniej lub większej grupy sędziów biorących udział w tym zgromadzeniu.

Niestety, uchwalona niedawno ustawa o Sądzie Najwyższym sugeruje, że nawet taki kandydat, który nie uzyskał większości głosów Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego, może zostać wybrany przez Prezydenta na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Regulacje te, nawet wbrew intencjom towarzyszącym ich twórcom, pewnie można by interpretować prokonstytucyjnie – problem polega wszakże na tym, że zgodnie z innym przepisem tej ustawy, jeżeli kandydaci na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego nie zostaną wskazani w sposób w niej opisany, to Prezydent może uznać, że owo wskazanie jest nieważne, wyznaczyć swoistego komisarza do zarządzania Sądem Najwyższym (określanego przez ustawę jako „sędzia SN, któremu wskazano wykonywanie obowiązków Pierwszego Prezesa SN”) i na nowo zorganizować wybory kandydatów. I tak do skutku, bez żadnych ograniczeń.

Taki mechanizm zawarty w obowiązującej ustawie o Sądzie Najwyższym w sposób jednoznaczny narusza kompetencje konstytucyjnego organu, jakim jest Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego, do wyłonienia i przedstawienia kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN zgodnie z art. 183 ust. 2 Konstytucji RP. Przedstawienie tych kandydatów przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN to nie są po prostu kolejna procedura wyborcza przeprowadzana wśród sędziów albo konkurs na stanowisko.

To poszukiwanie osób, które cieszą się największym zaufaniem sędziów, co jest konieczne dla zapewnienia niezależności Sądu Najwyższego. Jeżeli organ polityczny, jakim jest Prezydent, otrzymuje kompetencję do oceny ważności procedury wyłonienia kandydatów, to konstytucyjne kompetencje Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego stają się fikcją.

Należy podkreślić, że Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego jest organem konstytucyjnym. Takim samym jak Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. W skład tego organu wchodzą sędziowie Sądu Najwyższego.

Jeżeli zachodzą wątpliwości, czy dana osoba jest członkiem Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego, to ten właśnie organ, jako kolegialny organ konstytucyjny, ma kompetencje do rozstrzygnięcia wątpliwości co do tej kwestii.

Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego ma konstytucyjną prerogatywę (prawo) do wyłonienia i przedstawienia co najmniej dwóch kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Jest to taka sama konstytucyjnie chroniona prerogatywa, jak prerogatywa Prezydenta do powołania jednego z tych kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN. Co zrobiłby Prezydent, gdyby Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN w trybie uchwały uregulowało mu korzystanie z tej prerogatywy?

Wpis został opublikowany na profilu FB prof. Włodzimierza Wróbla.

Foto: Piotr Malec&KIPK

Artykuł Prof. Wróbel: Prezydent nie może mianować na stanowisko Pierwszego Prezesa SN kogokolwiek pochodzi z serwisu Karne24.com.

Wprowadzane sukcesywnie ograniczenia w zakresie poruszania, zgromadzeń i kontaktów społecznych uzasadnia się uchyleniem niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia, które wynika z zagrożenia epidemicznego. Oznacza to, że organizowanie takich zgromadzeń czy podejmowanie kontaktów społecznych może w efekcie prowadzić właśnie do niekontrolowanego szerzenia się epidemii. Mając to na względzie, wielu komentatorów podkreśla, że w warunkach obecnego faktycznego zagrożenia epidemicznego i oczekiwanego jego nasilenia  w następnych tygodniach (na co wskazuje w oficjalnych wypowiedziach Minister Zdrowia), przeprowadzenia tak masowych wydarzeń, jak powszechne wybory na terenie całego kraju, będzie prowadzić do zagrożenia życia i zdrowia wielu osób, zarówno biorących udział w komisjach wyborczych  jak uczestniczących w akcie głosowania. Potwierdziły to zresztą niedawne doświadczenia z francuskich wyborów lokalnych.

Jak w tym kontekście ocenić osoby powstrzymujące się lub przystępujące jednak do czynności organizacyjnych w zakresie wyborów? Zadawano w tym zakresie pytania w debacie publicznej.

Okdpowiedzielaność samorządowców?

Zgodnie z art. 231 Kodeksu karnego „Funkcjonariusz publiczny który (umyślnie) przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat.”

Niepodejmowanie dzisiaj działań związanych z organizacja wyborów przez urzędników samorządowych (czy szerzej władze samorządowe), ale także wszelkie inne władze, nie może realizować znamion czynu zabronionego z art. 231 k.k., bowiem nie jest ani działaniem na szkodę interesu (dobra) publicznego, ani na szkodę interesu indywidualnego. A wykazanie owego „działania na szkodę” jest warunkiem uznania ewentualnego formalnego niewykonania obowiązków wynikających z ustawy za czyn karalny. Nie jest w tym wypadku szczególnie potrzebne nawet odwoływanie się do stanu wyższej konieczności.

Nie można uznać za działanie godzące w interes publiczny czy indywidualny powstrzymanie się od czynności, które w efekcie miałyby prowadzić do zagrożenia życia lub zdrowia wielu osób, do jakiego by doszło w przypadku przeprowadzenia wyborów w warunkach epidemii, z jaką mamy obecnie do czynienia.

Z kolei osoby podejmujące się działań zmierzających do organizacji wyborów nie mogą być pociągnięte do odpowiedzialności za przygotowanie (art. 168 k.k.) do popełnienia czynu zabronionego z art. 165 § 1 pkt 1 k.k. (sprowadzenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób przez powodowanie zagrożenia epidemiologicznego lub szerzenie się choroby zakaźnej), bo przecież nie robią tego w celu spowodowania zagrożenia dla życia lub zdrowia wielu osób. Tymczasem przepis o karalnym przygotowaniu warunkuje odpowiedzialność karną od właśnie takiego celu popełnienia przestępstwa (art. 16 § 1 k.k).

Odpowiedzialność za organizację wyborów

Działanie takich osób można ewentualnie traktować jako ułatwianie popełnienie w przyszłości czynu (przeprowadzenie wyborów), który, jak wcześniej wspomniano,  w warunkach obecnej epidemii, będzie miał charakter sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia osób uczestniczących w wyborach (i nie tylko). Można by więc takie zachowania traktować jako karalne pomocnictwo (art. 18 § 3 k.k.) do czynu z art. 165 § 1 pkt 1 k.k., gdyby nie fakt, że działania te podejmowane są na podstawie obowiązującej ustawy.

Czy przepisy tej ustawy można już dzisiaj uznać za ustawowe bezprawie, ponieważ ich realizacja ułatwia stworzenie powszechnego zagrożenia dla życia lub zdrowia wielu osób? Chyba jeszcze nie. Natomiast problem ten powstanie, gdyby faktycznie komuś przyszło do głowy przeprowadzić wybory w warunkach takiego poziomu zagrożenia epidemicznego,  jakiego spodziewamy się w nadchodzących tygodniach.

Zespół obowiązujących obecnie przepisów reglamentujących prawa i wolności oraz powód i cel ich wprowadzenia bez żadnej wątpliwości oznacza konstytucyjny stan klęski żywiołowej. Powstaje wówczas pytanie o obowiązywanie przepisów ustawowych, które nakładają na określone podmioty obowiązki dotyczące przygotowania i przeprowadzenia wyborów, w sytuacji gdy jednocześnie Konstytucja w okresie stanu klęski żywiołowej zakazuje tego. Normalną droga do zawieszenia stosowania tych przepisów jest akty władzy wykonawczej – rozporządzenie Rady Ministrów o ogłoszeniu stanu klęski żywiołowej. Wtedy nie ma wątpliwości. W perspektywie sądowej sytuacja jest prostsza, bo sądy stosują tylko Konstytucje i ustawy – i mają mechanizmy do usuwania sprzeczności ustawy z Konstytucją. Urzędnicy samorządowi nie zostali jednak wyposażeni w takie instrumenty

Odrębna kwestią jest ocena zaniechania podjęcia działań, przez tych, którzy jednym aktem prawnym mogą zlikwidować potencjalne zagrożenie, jakie łączy się z planowanym przeprowadzeniem wyborów.

Prof. dr hab. Włodzimierz Wróbel, kierownik Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego

Foto: Pixabay.com

Artykuł Powstrzymanie się od organizacji wyborów nie stanowi przestępstwa pochodzi z serwisu Karne24.com.

„Pierwotna inspiracja pojawiła się w trakcie prac w Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, która w kadencji 2009–2013 r. przygotowywała obszerne zmiany w Kodeksie postępowania karnego, wzmacniające elementy kontradyktoryjności. Zmiany te wymagały zaprojektowania także przepisów przejściowych i intertemporalnych. Przygotowując się do tego zadania, uświadomiłem sobie, jak marginalizowana jest w doktrynie prawa problematyka reguł intertemporalnych w odniesieniu do zmian prawa procesowego” – pisze we wprowadzeniu do książki Włodzimierz Wróbel.

„W podręcznikach i systemach prawa karnego procesowego problematyka ta była ledwie wzmiankowana, orzecznictwo sądowe koncentrowało się na interpretacji konkretnych przepisów (…)”.

prof. UJ dr hab. Włodzimierz Wróbel

„Natłok bieżących spraw spowodował, że pomysł na pogłębioną analizę zagadnień intertemporalnych prawa karnego procesowego musiałem odsunąć w czasie i powróciłem do niego dopiero po zapoznaniu się z wydaną w 2016 r. książką prof. Hanny Paluszkiewicz pt. Studia z zakresu problematyki intertemporalnej w prawie karnym procesowym” – pisze autor.

„Bardzo ucieszyłem się z publikacji tej książki, a jednocześnie – po uważnej lekturze przedstawionych w niej rozważań – uświadomiłem sobie, że na poruszane w niej zagadnienia można spojrzeć zupełnie inaczej, przyjmując odmienne założenia teoretycznoprawne i aksjologiczne. To stanowiło ostateczny bodziec, by powrócić do rozpoczętej wcześniej analizy, proponując czytelnikowi alternatywny model rozwiązywania problemów intertemporalnych w prawie karnym procesowym”.

Książka składa się z jedenastu rozdziałów, liczy w sumie 376 strony.

Zawiera również obszerny aneks autorstwa Michała Wantoły: „Wykaz i charakterystyka przepisów intertemporalnych dotyczących polskiego prawa karnego procesowego z lat 1928-2017” – pierwsze tego rodzaju opracowanie w polskiej literaturze procesowej.

Włodzimierz Wróbel jest doktorem habilitowanym nauk prawnych, profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownikiem Katedry Prawa Karnego oraz Zakładu Bioetyki i Prawa Medycznego na Wydziale Prawa i Administracji UJ oraz sędzią Sądu Najwyższego w Izbie Karnej.

Wydawcą monografii jest Krakowski Instytut Prawa Karnego.

Foto: KIPK & Bartosz Mamak

Artykuł Prof. UJ W. Wróbla nowe spojrzenie na zasady intertemporalne w procesie karnym pochodzi z serwisu Karne24.com.