W ostatnich dniach w prasie lokalnej południowej Polski pojawiła się informacja o nieprawomocnym skazaniu jednego z ordynatorów szpitala położonego na tym obszarze na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata. Lekarzowi postawiono zarzut nieumyślnego narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia 73-letniego pacjenta, który zakrztusił się jedzeniem, i nie mógł złapać oddechu. Znajdujący się na oddziale personel podjął natychmiast działania mające na celu uratowanie życia, jednak bezskutecznie.

Pytanie, jakie zadaje sobie wiele osób w tej i w innych sprawach lekarskich, w których pacjent zmarł, a lekarzowi, który nie wykonał ciążącego na nim obowiązku, stawia się zarzut narażenia na niebezpieczeństwo spowodowania śmierci, brzmi: dlaczego „tylko tyle”.

Dlaczego lekarzowi nie zarzuca się nieumyślnego spowodowania śmierci? Przecież nie wykonał wymaganego regułami sztuki lekarskiej zabiegu i pacjent zmarł.

Dlaczego zatem oskarżamy go jedynie o narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia? Odpowiedź na to pytanie jest prosta: ponieważ bardzo często nie można wykazać, że gdyby lekarz zachował się zgodnie z regułami sztuki lekarskiej, to pacjent by przeżył.

Co jest istotne dla stwierdzenia „spowodowałeś” to?

Na gruncie prawa karnego o spowodowaniu skutku można mówić jedynie w przypadku, w którym jest on wynikiem bezprawnego działania. Nie wystarczy zatem wykazać, że sprawca działał bezprawnie, że naruszył reguły sztuki postępowania z dobrem prawnym, np. sztuki lekarskiej.

Dla przyjęcia, że dana osoba spowodowała skutek, konieczne jest ponadto stwierdzenie, że gdyby dopełniła swojego obowiązku do skutku by nie doszło.

Przykładowo, w opisanym stanie faktycznym, naruszeniem reguł sztuki lekarskiej miało być niewykonanie zabiegu tracheotomii u pacjenta, który zachłysnął się jedzeniem i nie był w stanie oddychać. Z opinii biegłych wynika, że taki zabieg powinien zostać od razu przeprowadzony. Obowiązek przeprowadzenia tego zabiegu spoczywał na lekarzu mającym dyżur. Lekarz – zgodnie z ustaleniami sądu I instancji – nie spełnił swojego obowiązku, nie wykonał wymaganego regułami sztuki lekarskiej zabiegu.

W opisywanej sprawie biegli nie byli w stanie stwierdzić, czy zgodne z prawem zachowanie oskarżonego, czyli wykonanie zabiegu tracheotomii zapobiegłoby skutkowi w postaci śmierci.

Nie byli w stanie ustalić, czy pacjent by przeżył, czy też nie. Skoro tak – mając też na względzie obowiązywanie zasady, że nie dających się wytłumaczyć wątpliwości nie można rozstrzygać na niekorzyść oskarżonego – nie można było zarzucić lekarzowi spowodowania śmierci.

Podkreślić należy, że w przypadku, w którym próbujemy łączyć skutek z zaniechaniem (z niewykonaniem obowiązków), dla jego przypisania (stwierdzenia, że sprawca spowodował skutek) nie wymaga się zasadniczo wykazania, że wykonanie obowiązku z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością zapobiegłoby skutkowi.

Przypisania skutku nie może jednak uzasadniać stwierdzenie, że wykonanie obowiązku mogłoby, (ale nie musiało) zapobiec skutkowi.

Chcemy pociągnąć do odpowiedzialności karnej sprawcę czynu bezprawnego nie za to, że nie wykonał obowiązku, ale za to, że spowodował skutek.

W tym kontekście duże znaczenie dla zrozumienia rozstrzygnięć wydawanych w sprawach lekarskich ma znajomość opinii biegłych. Jeżeli do wiadomości publicznej dociera informacja o niewykonaniu przez lekarza ciążącego na nim obowiązku i śmierci pacjenta, to upublicznione – w zakresie, w jakim zezwala na to prawo –  powinny być argumenty zawarte w opinii biegłych, które uzasadniają tezę, że także wykonanie przez lekarza swojego obowiązku nie gwarantowałoby uratowania życia pacjenta.

Co nie ma znaczenia dla przypisania skutku!

Jeżeli przyjmiemy, że lekarz czy inny członek personelu medycznego nie wykonał swojego obowiązku, np. nie przeprowadził zabiegu leczniczego, to dla obiektywnego przypisania skutku nie ma znaczenia, dlaczego tego nie zrobił. Czy dlatego, że nie zauważył stanu zagrożenia, czy dlatego, że błędnie przyjął, iż ten zabieg jest zbędny, czy też dlatego, że nie było go w szpitalu, czy nawet dlatego, że znajdował się w stanie nietrzeźwości i z tego powodu nie był w stanie go przeprowadzić.

Odpowiedź na pytanie, dlaczego ktoś zachował się bezprawnie może mieć znaczenie dla stopnia społecznej szkodliwości czynu i dla wysokości wymierzonej kary.

Wzburzenie społeczeństwa w sprawach medycznych budzi nie tylko kwalifikacja czynu, ale i wymierzona sprawcy kara. Skazanie sprawcy na karę pozbawienia wolności z warunkowym  zawieszeniem jej wykonania  – a taką karę może sprawca niejednokrotnie uzyskać w takich przypadkach – odbierane jest jako brak ukarania.

Przyjmuje się bowiem, że jest to kara o małej (żadnej) dolegliwości dla sprawcy. Można zatem zadać sobie pytanie, czy wymierzenie sprawcy krótkoterminowej kary pozbawienia wolności, ale bezwzględnej, nie spełniłoby lepiej celów prewencji generalnej i (w niektórych przypadkach) prewencji indywidualnej?

Czynnik zewnętrzny

W opisywanej sprawie lekarz podnosi, że to pielęgniarka zbyt późno zawiadomiła go o sytuacji, stąd przybył na oddział w momencie, w którym nie można już było wykonać zabieg tracheotomii. O tym, czy zarzuty są słuszne czy nie, rozstrzygnie najprawdopodobniej sąd II instancji.

Jeżeli lekarz miałby rację, to nie można by stwierdzić, że nie wykonał ciążącego na nim obowiązku, pomimo, że zgodnie z regułami sztuki lekarskiej zabieg tracheotomii u pacjenta powinien być przeprowadzony.

Artykuł Dlaczego lekarz tak rzadko „odpowiada” za skutek? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Ciężarna i jej partner zostali przewiezieni do szpitala, odnieśli poważne obrażenia rąk i nóg – podaje portal babyonline.pl. U 18-latki konieczne było przeprowadzenie cesarskiego cięcia, jednak lekarzom nie udało się uratować dziecka. Według Dziennika Bałtyckiego kobieta była w siódmym miesiącu ciąży. Kierowca, który spowodował wpadek, nie odniósł żadnych obrażeń. Policyjne badanie alkotestem wykazało, że miał ponad 2,2 promila alkoholu w organizmie.

Odpowiedzialność karna sprawcy wypadku

Zgodnie z relacjami prasowymi mężczyźnie postawiono zarzut spowodowania wypadku ze skutkiem śmiertelnym – art. 177 § 2 k.k. Przepis ten przewiduje, że karze podlega sprawca wypadku, jeżeli następstwem tego wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu. Ponieważ informacje medialne w tej sprawie są skąpe, nie wiadomo czy postawienie kierowcy zarzutu z art. 177 § 2 k.k. uzasadniała wyłącznie śmierć dziecka poczętego, czy też ciężki uszczerbek na zdrowiu (jak wskazano w relacjach prasowych – poważne obrażenia) matki i ojca dziecka.

Abstrahując zatem od okoliczności tej konkretnej sprawy, można potraktować ją jako pretekst do rozważań, czy „inną osobą”, o której mowa w art. 177 § 2 k.k. może być dziecko poczęte, zdolne do samodzielnego życia poza organizmem matki.

Czy spowodowanie wypadku, w którym śmierć odniosło wyłącznie dziecko nienarodzone uzasadnia kwalifikację z art. 177 § 2 k.k.?

Jak wskazuje dr Grzegorz Bogdan w komentarzu do Kodeksu karnego pod red. Prof. Andrzeja Zolla, w takiej sytuacji przypisanie sprawstwa wypadku ze skutkiem śmiertelnym jest wątpliwe. Życie dziecka poczętego korzysta wprawdzie z ochrony prawa karnego, w tym wypadku jednak uznanie go za „osobę” prowadziłoby nieuchronnie do wewnątrzkodeksowych sprzeczności.

W rozdziale XIX k.k., który stanowi o przestępstwach przeciwko życiu i zdrowiu, próżno bowiem szukać przepisu przewidującego karę za nieumyślne wywołanie poronienia.

W kodeksie karnym odróżniono sytuacje, w których ochronie podlega życie człowieka (zarówno przed zachowaniami umyślnymi, jak i nieumyślnymi) od sytuacji, w których ochronie podlega życie dziecka poczętego (wyłącznie w przypadku zachowań umyślnych).

Gdyby zatem dopuścić interpretację, zgodnie z którą „osobą” w rozumieniu art. 177 § 2 k.k. jest również dziecko poczęte, zdolne do samodzielnego życia poza organizmem matki, pojawiłaby się trudna do zaakceptowania z aksjologicznego punktu widzenia sprzeczność: spowodowanie śmierci takiego dziecka podlegałoby karze wyłącznie wówczas, gdyby nastąpiło w ruchu drogowym, ale już nie w żadnej innej sytuacji.

Początek „człowieka”

Myśl tę rozwija adw. Sławomir Wolfram w artykule „Prawnokarna ochrona dziecka poczętego na tle występku wypadku komunikacyjnego penalizowanego w art. 177 k.k.” opublikowanym w „Palestrze” nr 11/2016.:

Odpowiedzialność karna sprawcy wypadku drogowego, w którym śmierć poniosło dziecko nienarodzone, uzależniona jest od przyjęcia kryteriów opartych na wykładni pojęcia „człowiek” w rozumieniu przepisów k.k.

A zatem do momentu, w którym dziecko poczęte nie przeszło przez linię wyznaczoną przez kryterium położnicze, za którą stanie się „osobą”, nie będzie podlegało ochronie z art. 177 k.k. Ale jeżeli kobieta ciężarna otrzymała od swojego lekarza prowadzącego ciążę skierowanie do szpitala w celu przeprowadzenia cięcia cesarskiego, wówczas można uważać, że zaistniały przesłanki uzasadniające konieczność rozwiązania ciąży przez cięcie cesarskie.

Co za tym idzie – nienarodzone dziecko, z chwilą wystawienia takiego skierowania do szpitala, uzyskuje pełną ochronę prawnokarną, a sprawca wypadku komunikacyjnego poniesie pełną odpowiedzialność za skutki, jakie dotknęły takie dziecko nienarodzone w wypadku samochodowym. Podobnie rzecz przedstawiałaby się w przypadku, gdyby do wypadku samochodowego doszło po rozpoczęciu porodu naturalnego.

Odpowiedzialność cywilna sprawcy wypadku

Czy oznacza to, że spowodowanie śmierci dziecka poczętego w wypadku samochodowym jest zgodne z prawem? Odpowiedź na to pytanie musi być negatywna. Jest to zachowanie bezprawne, ale nie podlega karze przewidzianej w kodeksie karnym.

Sprawca wypadku może ponieść inne niż prawnokarne konsekwencje przewidziane przepisami prawa.

Zgodnie z orzecznictwem Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, jeżeli dziecko poczęte, które było zdolne do samodzielnego życia poza organizmem matki, poniesie śmierć w wypadku samochodowym, to może zostać uznane za „zmarłego” w rozumieniu art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego, co uzasadnia zasądzenie zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wyniku jego śmierci najbliższym członkom rodziny. Przeglądu orzeczeń SN dotyczących tej kwestii dokonali K. Rabka i M. Andrzejewski w artykule „Zadośćuczynienie za śmierć nienarodzonego”.

Choć zatem członkowie najbliższej rodziny zmarłego dziecka poczętego będą mogli niekiedy dochodzić zadośćuczynienia za krzywdę związaną z jego śmiercią, zasądzenie zadośćuczynienia nie będzie mogło nastąpić w postępowaniu karnym, a wyłącznie na drodze powództwa cywilnego.

Foto: Pixabay.com

Artykuł Jeśli w wypadku drogowym ucierpi nienarodzone dziecko, nie dojdzie do przestępstwa pochodzi z serwisu Karne24.com.

Ogromy huk i poparzenia jednej z ofiar. Kolejne dowody przemawiają za wybuchem w kamienicy, gdzie w wyniku zawalenia się budynku zginęło 6 osób, a 4 zostały ranne. Prokuratura wciąż bada sprawę i przychyla się do wersji eksplozji gazu.

W godzinach porannych 8 kwietnia w Świebodzicach nagły wybuch sprawił, że w ciągu kilku sekund ściany kamienicy zwaliły się przygniatając znajdujących się w środku mieszkańców. W wyniku przeprowadzonej akcji ratowniczej ocalono cztery osoby, w tym trzech braci, których rodzice i siostra zginęli przygnieceni przez zwalisko. Jeden z chłopców ma ciężkie obrażenie we wewnętrzne, ale lekarze twierdzą, że jego życiu nie zagraża już niebezpieczeństwo.

Prokuratura w Świdnicy prowadzi śledztwo w sprawie katastrofy budowlanej, w której zginęło 6 osób, a zebrane do tej pory dowody, w szczególności przeprowadzone sekcje zwłok, wskazują na wybuch gazu jako przyczynę zdarzenia.

Wszczęte postępowanie toczy się w sprawie o czyn z art.163 § 3 Kodeksu karnego w związku z art. 163 § 1 pkt 2 i 3 k.k.

Przedstawiona przez organy ścigania kwalifikacja oznacza, że tragedia jest uważana za niebezpieczne zdarzenie zagrażające życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, którego następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu. Art. 163 § 1 pkt 2 i 3 k.k. wskazuje również na postać sprowadzonego zagrożenia, którym jest zawalenie się budowli (pkt 2) i eksplozja materiałów wybuchowych lub łatwopalnych (pkt 3).

Kodeks karny nie określa, jak rozumieć „wiele” osób ani o jak „wielkie” rozmiary mienia chodzi. Musi dojść do zagrożenia powszechnego, a nie jedynie niebezpieczeństwa dla jednostkowych osób.

Istnieje kilka koncepcji definiujących „wielość” osób. Pierwsza z nich mówi, że jest to grupa nieokreślonej bliżej ilości osób. Kolejna, że „wiele” jest przeciwieństwem „kilku” osób, czyli musi być zagrożonych co najmniej 10 ludzi. Przyjmuje się także kryterium sprecyzowane przez Sąd Najwyższy, zgodnie z którym wiele osób to więcej niż 5 (lub co najmniej 6). W kamienicy w chwili wybuchu znajdowało się 10 osób, a zatem nawet w myśl najbardziej restrykcyjnej definicji zagrożonych było wiele osób.

Pojęcie mienia w „wielkich” rozmiarach również nie posiada wyraźnej ustawowe definicji, co zmusiło sądy i doktrynę do rozwinięcia tego tematu. Jednym z wyjaśnień jest odniesienie wyrażenia „wielki” do gabarytów zagrożonego mienia, jak to wprost zdaje się sugerować określenie „wielki rozmiar”. Inni autorzy nawiązują do ustawowej definicji „szkody w wielkich rozmiarach”, przez którą rozumie się, że zagrożone mienie musi przekraczać wartość 1 000 000 zł.

Śledztwo toczy się „w sprawie”, prokuratora dąży więc do ustalenia okoliczności katastrofy, jej przyczyn i ostatecznych skutków.

Magdalena Zamora
Foto: pixabay.com

Artykuł Świebodzice: Zawalona kamienica zagrażała wielu osobom pochodzi z serwisu Karne24.com.