Działalność „łowców pedofilów” wzbudza spore kontrowersje, gdyż w ramach prowadzonych działań niejednokrotnie sami łamią prawo, aby uzyskać materiały świadczące o tym, że domniemany „pedofil” dopuścił się tzw. groomingu.

Mateusz Wiktorek z Uniwersytetu Jagiellońskiego analizuje kwestię dopuszczania dowodów zgromadzonych przez łowców w artykule: Dowody pozyskane przez łowców pedofilów. Aspekty materialnoprawne i procesowoprawne, który ukazał się w Przeglądzie Sądowym nr 3/2024.

• Autor wskazuje, jak należy kwalifikować czyny osób złowionych, co ma bezpośredni związek z procesową oceną gromadzonych dowodów.
• Następnie przedstawia wzorce oceny dowodów wg przepisów proceduralnych.
• Dzieli proceder łowienia na dwie fazy: wirtualną i rzeczywistą, aby finalnie na tej podstawie ocenić dopuszczalność dowodów z „wirtualnej” części procederu oraz z samego zatrzymania osoby złowionej.

Złowiony nie popełnia groomingu

Artykuł 200a § 2 k.k., zwany potocznie “groomingiem”, penalizuje czynności przygotowawcze do przestępstwa pedofilii, polegające na złożeniu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej propozycji o charakterze seksualnym małoletniemu poniżej lat 15. Zdaniem M. Wiktorka, ponieważ nie można usiłować nieudolnie przygotowania do przestępstwa, osoba schwytana przez “łowców” nie popełnia przestępstwa groomingu, składając im propozycję spotkania w celach seksualnych, a nawet na nie przybywając, ponieważ zamiast małoletniego, ma styczność z dorosłymi ludźmi.

Autor nie wyklucza jednak realizacji przez „pedofila” innych typów czynów zabronionych, m.in. art. 200 § 3 lub 4 k.k., gdy podczas komunikowania się z „łowcami” prezentuje treści pornograficzne lub wykonanie czynności seksualnej.

W ocenie M. Wiktorka, w takim przypadku „łowcy” sami dopuszczają się jednak przestępstwa z art. 240 § 1 k.k., nie zawiadamiając niezwłocznie odpowiednich organów o czynie karalnym – usiłowaniu nieudolnym – z uwagi na pełnoletność adresatów, lecz czekając z tym do momentu tzw. ujęcia obywatelskiego.

Prawda vs. procedury

Dowody uzyskane za pomocą czynu zabronionego nie są z automatu uznawane za niedopuszczalne, a można wręcz stwierdzić, że art. 168a k.p.k. ustanawia zasadę dopuszczalności wykorzystania nielegalnych dowodów, o ile nie czyni to procesu nierzetelnym w świetle konwencji międzynarodowych i nie łamie Konstytucji RP.

Jak podkreśla M. Wiktorek, doktryna i orzecznictwo jasno wskazują, że tego typu dowody powinny być skrupulatnie analizowane przed ich dopuszczeniem, gdyż prawdy nie powinno dociekać się za wszelką cenę.

W ocenie Wiktorka, dowody z wirtualnej części procederu, tj. zrzuty ekranu mogą być wykorzystane w procesie karnym na podstawie art. 393 § 3 k.p.k., zezwalającego na odczytanie tzw. dokumentów prywatnych.

Udostępnianie korespondencji ze „złowionym” nie łamie konstytucyjnej ochrony tajemnicy komunikowania się i dopuszczalny jest nawet dowód z potajemnie utrwalonej rozmowy.

Ważniejszą kwestią jest ocena wartości takich dowodów, które są uzyskiwane za pomocą prowokacji, a dodatkowo niejednokrotnie istnieją wątpliwości co do autentyczności prezentowanych materiałów czy stanu psychofizycznego „pedofila”.

Przestępstwa po spotkaniu

Według autora, inaczej wygląda kwestia dowodów uzyskanych podczas spotkania ze złowionym. Z uwagi na to, że nie popełnia on groomingu, „łowcy” nie dokonują zatrzymania obywatelskiego, lecz bezprawnie pozbawiają go wolności.

Ponadto, zdaniem M. Wiktorka, należy negatywnie spojrzeć na nagrywanie zatrzymania i upublicznianie danych „pedofila”, gdyż udzielona przez niego zgoda na takie działanie często nie jest dobrowolna i wyrażona jest pod wpływem błędnego przekonania, że został zatrzymany przez Policję. Takie postępowanie “łowców” sprawia, że przełamane jest domniemanie niewinności, a złapany jest uznawany za pedofila, nawet jeśli zostanie później uniewinniony.

Autor twierdzi, że organy postępowania karnego powinny prawidłowo stosować prawo oraz kontrolować dostarczone dowody, a w indywidualnych przypadkach wydawać stanowcze decyzje procesowe, które ukrócą działalność samozwańczych stróżów prawa i będą kształtować świadomość prawną społeczeństwa.

„(…) nawet społecznie uzasadniony cel nie może uświęcać prawnie niedopuszczalnych środków jego osiągnięcia” – podsumowuje M. Wiktorek.

Artykuł: Dowody pozyskane przez łowców pedofilów. Aspekty materialnoprawne i procesowoprawne ukazał się w Przeglądzie Sądowym nr 3/2024.

Opracował Kordian Bielak – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Cover foto wygenerowano przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Nie ufać dowodom dostarczanym przez łowców pedofilów – analiza w Przeglądzie Sądowym pochodzi z serwisu Karne24.com.

Zwyciężyła książka dr. Mikołaja Iwańskiego (Uniwersytet Jagielloński) pt. „Odpowiedzialność karna za przestępstwa korupcyjne”. Książkę wydał Krakowski Instytut Prawa Karnego.

Jedno z wyróżnień zdobył dr Mikołaj Małecki (Uniwersytet Jagielloński) i jego książka „Przygotowanie do przestępstwa. Analiza dogmatycznoprawna”. Drugie wyróżnienie zdobyła także dr Aleksandra Klich za książkę „Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz”.

„Ideą konkursu jest nagradzanie książek, które mają praktyczne zastosowanie w praktyce sądowej” – mówił Włodzimierz Albin, prezes zarządu Wolters Kluwer Polska.

– I to jest niezwykle ważne, żeby książki, które wydajemy, były nie tylko książkami teoretycznymi, ale żeby były to książki, dzięki którym jakość polskiego sądownictwa, orzeczeń, tego co rozumieją z teorii prawa sędziowie  i inni prawnicy, była przekładana na  codzienną praktykę – dodał W. Albin.

– Dla Wolters Kluwer to już czwarty raz okazja do współpracy z Kolegium „Przeglądu Sadowego” oraz Sądem Konkursowym. I jesteśmy niezwykle zadowoleni, że możemy wspierać tak znakomity konkurs, który jako jedyny na rynku wydawniczym prawniczym rzeczywiście łączy zarówno wysokie walory naukowe z walorami praktycznymi – podkreślała Alicja Pollesch, Chief Strategy Officer Wolters Kluwer Polska.

Sędzia Sądu Najwyższego, Prezes Izby Karnej Stanisław Zabłocki zwracał uwagę na przebieg tegorocznego konkursu i naukowe „pochodzenie” laureatów.

„W tym roku konkurs zdominowała szkoła krakowska” – stwierdził sędzia Zabłocki.

– Zwyciężyła znakomita praca pana doktora Mikołaja Iwańskiego poświęcona korupcji, a jedno z wyróżnień zdobyła znakomita praca pana doktora Małeckiego poświęcona dogmatycznym problemom przygotowania jako jednej z form popełnienia przestępstwa – relacjonował S. Zabłocki.

– W tym roku, tak się składa, że nagroda przypadła przedstawicielowi prawa karnego, który podjął niezwykle ciągle aktualny problem korupcji jako przestępstwa i pewnego zjawiska społecznego – stwierdził prof. dr hab. Tadeusz Ereciński, redaktor Naczelny „Przeglądu Sądowego”.

„Jak mówili członkowie Sądu Konkursowego, jest to praca, która powinna być przeczytana nie tylko przez każdego prawnika, ale także przez wiele osób” – o książce dr Iwańskiego mówił prof. Ereciński.

Dr Mikołaj Iwański dziękował za nagrodę wskazując na misję naukowca: – Jestem szczególnie zaszczycony otrzymaną nagrodą. Jest dla mnie niezwykle istotne, że ta nagroda dotyczy książki przydatnej dla praktyki wymiaru sprawiedliwości, bowiem podstawową rolą naukowca zajmującego się dogmatyką prawa jest rola służebna wobec praktyki wymiaru sprawiedliwości.

Więcej informacji o zwycięskiej książce dr. Mikołaja Iwańskiego można znaleźć na stronie wydawcy.

Video: KIPK
Cover-foto: KIPK

Artykuł Książki prawnicze najbardziej przydatne w praktyce wybrane pochodzi z serwisu Karne24.com.