Walka z piratami drogowymi weszła w decydującą fazę. Rzutem na taśmę 6 listopada 2025 r. do rządowego projektu nowelizacji Kodeksu karnego wprowadzono poprawki rekomendowane przez Komisję nadzwyczajną ds. zmian w kodyfikacjach. 7 listopada 2025 r. Sejm uchwalił ustawę, a w niej przestępstwo wymierzone w piratów drogowych narażających życie i zdrowie innych uczestników ruchu.

• Zobacz proces legislacyjny dotyczący piratów drogowych.

Ustawa trafiła do Senatu. Czy izba refleksji naprawi rażącą niekonstytucyjność uchwalonych przepisów?

Trzy warunki

Uwagę zwraca nowy typ czynu zabronionego wymierzony wprost w piratów prowadzących pojazd z zawrotną prędkością. Nie o samą jednak prędkość chodzi – przekroczenie dozwolonej prędkości nadal ma stanowić tylko wykroczenie. Nowy typ przestępstwa obwarowano dodatkowymi warunkami. Porównując finalną wersję przepisu z jej pierwowzorem (druk sejmowy nr 1451) okazuje się, że projektodawca zmienił podejście do koncepcji projektowanego przestępstwa.

Nowy art. 178d k.k. miał otrzymać brzmienie:

„Kto prowadzi pojazd mechaniczny w sposób rażąco naruszający zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i z prędkością większą od dopuszczalnej:
1) o co najmniej połowę na autostradzie lub drodze ekspresowej, a jeżeli prędkość ta została ograniczona znakiem drogowym – co najmniej dwukrotnie, albo
2) co najmniej dwukrotnie – na innej drodze publicznej
– i przez to naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Jak widać, przestępne prowadzenie pojazdu zależało od łącznego spełnienia trzech przesłanek: 1) rażącego naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, 2) przekroczenia prędkości o połowę lub dwukrotnie, w zależności od rodzaju drogi i ograniczenia prędkości znakiem drogowym, 3) narażenia człowieka na utratę życia lub zdrowia w wyniku naruszenia zasad bezpiecznej jazdy i przekroczenia dozwolonej prędkości.

Pirat ma furtkę

Twórca przepisów próbował pogodzić ogień z wodą. Z jednej strony chodziło o walkę z piratami drogowymi, którzy za nic mają przepisy ruchu drogowego i jeżdżą po mieście „jak szaleni”. Samochód jadący z prędkością 250 km/h jest niebezpiecznym pociskiem, nad którym kierowca realnie nie jest w stanie zapanować; zdecydowanie nie jest już normalnym pojazdem uczestniczącym w ruchu drogowym. Czy zabójcza, piracka prędkość sama w sobie nie zasługuje na uznanie jej za przestępstwo?

Z drugiej strony projektodawca ograniczył zakres zastosowania nowego przestępstwa, dodając do parametru prędkości dwa dodatkowe warunki. Sprawca musi naruszyć jeszcze inne zasady bezpieczeństwa w ruchu obok samej prędkości.

Dodatkowo konstrukcja omawianego przepisu to tzw. typ skutkowy – dokonanie przestępstwa zależy od ustalenia, że sprawca naraził człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 (ciężki uszczerbek) lub w art. 157 § 1 k.k. (co najmniej średni uszczerbek na zdrowiu).

• Gdy przepis wymaga „bezpośredniego niebezpieczeństwa” dla dobra prawnego, konieczne jest ustalenie, że w danej sytuacji zagrożenie stało się realne, konkretne, uwolniło się z rąk sprawcy i mogło w każdej chwili naruszyć dobro prawne. Jazda po pustych ulicach nie spełnia tego warunku.
• Prowadzenie pojazdu z nadmierną prędkością w obecności ludzi idących chodnikiem nie jest samo w sobie bezpośrednim zagrożeniem dla ich zdrowia.

Stawia to pod znakiem zapytania efektywną walkę z piratami drogowymi, którzy w sposób piracki, lecz względnie kontrolowany przemieszczają się po mieście. Po trzykroć zawężony przepis wydaje się bardzo trudny do zaaplikowania w konkretnym stanie faktycznym, a z pewnością daje sprawcy elastyczne pole manewru, by bronić się przed zarzutem popełnienia omawianego przestępstwa.

Rażący rzut na taśmę

Istotne problemy wynikają również z obecnego w projekcie znamienia „rażące naruszenie zasad bezpieczeństwa”. Pirat drogowy nie tylko musi jechać za szybko, nie wystarczy naruszenie przy okazji innych od samej prędkości zasad ruchu drogowego. Musi to zrobić rażąco. Mamy do czynienia z nieostrym i wysoce uznaniowym znamieniem, którego spełnienie będzie zależało od elastycznej oceny konkretnej sytuacji na drodze.

Wątpliwości spotęgowała poprawka wypracowana przez komisję sejmową na finiszu procedury legislacyjnej. W uchwalonej wersji sztywne progi niedozwolonej i karalnej prędkości zastąpiono ogólną klauzulą: „rażąco przekraczając prędkość”.

Oto art. 178d w wersji uchwalonej przez Sejm:

„Art. 178d. Kto prowadzi pojazd mechaniczny rażąco przekraczając prędkość oraz rażąco naruszając zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i przez to naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Maksymalnie ostre znamiona operujące liczbami zmieniono na niedookreślone znamię wymagające każdorazowej oceny, czy prędkość, z jaką poruszał się pojazd, była czy nie była rażąco niedozwolona.

Trzeba walczyć z piratami drogowymi. Ale: wprowadzenie nowego przestępstwa, którego byt zależy od dwóch uznaniowych znamion "rażąco" (rażące przekroczenie, rażące naruszenie) jest rażąco sprzeczne z konstytucyjną zasadą określoności znamion. Dziś zajmuje się tym Sejm. Odrzucić. pic.twitter.com/RhUzUkjTeK

— Mikołaj Małecki (@MikolajMalecki) November 7, 2025

Niekonstytucyjna uznaniowość

Nie trzeba dowodzić, ile trudności praktycznych wygeneruje tak ujęty przepis. Nikt nie może być pewien, czy jazda z prędkością 110 km/h to prędkość rażąco nadmierna. Nie będą tego wiedzieć policjanci. Czasami będzie to prędkość rażąco nadmierna, czasami nie – okaże się po fakcie.

W rezultacie sprawca ma działać po dwakroć rażąco: zarówno co do przekroczonej prędkości, jak i naruszonych zasad bezpieczeństwa. Uchwalona regulacja nie wytrzymuje próby konfrontacji z konstytucyjnymi zasadami odpowiedzialności karnej, w szczególności zasadą określoności znamion przestępstwa:

• Znamię „rażąco” decyduje o przekształceniu wykroczenia w przestępstwo, jest więc znamieniem granicznym na styku różnych reżimów odpowiedzialności karnej.
• Żaden przepis typizujący z Kodeksu karnego nie uzależnia bytu przestępstwa od „rażącego” znamienia.
• Na domiar złego w omawianej nowelizacji nieostre określenie zostało podwojone.

Niczym podwójna niedozwolona prędkość, przeforsowany w Sejmie przepis jawi się jako rażące naruszenie konstytucyjnych standardów prawa karnego.

Nikt nie wie, jak bardzo sprzeczne z przepisami musi być działanie sprawcy, by stał się on przestępcą. Uznaniowość zagraża także równości wobec prawa. Przepis jest więc konstytucyjnie nieakceptowalny i nie ułatwi walki z piratami drogowymi.

Cover-foto zostało wygenerowane przy użyciu narzędzie Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Rażąca prędkość – rażąca niekonstytucyjność sejmowego przepisu na piratów drogowych pochodzi z serwisu Karne24.com.

W grudniu 2011 roku przy jednej z gdańskich szkół doszło do potrącenia przechodnia przez przejeżdżający samochód osobowy. W wyniku obrażeń poniesionych w tym zdarzeniu zmarła 13-letnia dziewczyna. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego w związku z kasacją wniesioną przez Ministra Sprawiedliwośći – Prokuratora Generalnego od wyroku sądu odwoławczego.

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2017 roku (sygn. akt: III K 367/16) Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Różne skutki, różne kary

Odpowiedzialność karna za spowodowanie wypadku jest przewidziana przede wszystkim w art. 177 § 1 kodeksu karnego.

Kto naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Nie każdy wypadek na polskich drogach będzie skutkował odpowiedzialnością karną. Konieczne jest, aby w wyniku zdarzenia inna osoba niż sprawca wypadku odniosła obrażenia ciała opisane w art. 157 § 1 k.k., tj. aby doszło do średniego uszczerbku na zdrowiu trwającego powyżej 7 dni. Przy wypadkach z łagodniejszym skutkiem w grę będzie wchodzić co najwyżej odpowiedzialność wykroczeniowa oraz odszkodowawcza.

Jeśli w wyniku zderzenia wystąpi skutek w postaci śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, zachowanie sprawcy będzie podlegało ocenie z perspektywy art. 177 § 2 k.k.: „Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”.

Konieczne jest, aby do wypadku doszło w wyniku naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym.

Do takich zasad należy między innymi obowiązek poruszania się w granicach dozwolonej prędkości czy też obowiązek zachowania należytej ostrożności. Aby podlegać odpowiedzialności karnej, wystarczy naruszyć takie zasady chociażby nieumyślnie. Naruszenie ich w sposób umyślny będzie miało jednak wpływ na ocenę społecznej szkodliwości czynu i tym samym będzie skutkować wyższym wymiarem kary.

Skutki wypadku muszą być spowodowane nieumyślnie. Umyślność przerzuci bowiem odpowiedzialność sprawcy na inny grunt (np. przy wypadku ze skutkiem śmiertelnym możliwe byłoby wówczas oskarżenie sprawcy o dokonanie zabójstwa umyślnego – art. 148 k.k.).

Wybór prędkości to decyzja kierowcy

W podanym orzeczeniu Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że naruszenie zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, polegające na prowadzeniu pojazdu z nadmierną prędkością, nieomal zawsze ma charakter umyślny. Decydującym argumentem, płynącym z uzasadnienia wyroku jest to, że wybór prędkości, z jaką porusza się kierowany przez kierowcę pojazd, właściwie zawsze zależy od jego decyzji.

To kierujący pojazdem musi podjąć decyzję o przyspieszeniu albo zwolnieniu do danej prędkości, a następnie wcielić ją w życie.

Zdaniem Sądu Najwyższego, zupełnie wyjątkową jest sytuacja, kiedy kierowca nie ma wpływu na prędkość z jaką porusza się kierowany przez niego pojazd. Będą to na ogół przypadki związane z uszkodzeniem pojazdu i wadliwym funkcjonowaniem jego mechanizmów.

Znajomość terenu obciąża sprawcę

Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na fakt, iż w przedmiotowej sprawie kierowca poruszał się po znanym sobie terenie, przejście dla pieszych było dobrze oświetlone, nie było w jego pobliżu jakichkolwiek przeszkód utrudniających obserwację, a znakowi ograniczającemu dozwoloną prędkość towarzyszyły znak A-17 i tabliczka T-27 „A.” Ponadto po jednej stronie drogi znajdował się kościół, a po drugiej szkoła.

W takim wypadku nawet nieumyślność naruszenia zasady bezpieczeństwa w postaci niezachowania należytej ostrożności przy zbliżaniu się do przejścia dla pieszych i w konsekwencji nieustąpienia pierwszeństwa znajdującej się na nim pokrzywdzonej, należy zdaniem Sądu Najwyższego ocenić jako bardzo rażące.

Sąd Najwyższy przypomniał, że udzielenie pomocy pokrzywdzonemu należy do podstawowych obowiązków sprawcy wypadku.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż odmienna postawa może być przedmiotem zarzutu popełnienia odrębnego czynu karalnego. W grę wchodzi odpowiedzialność z art. 162 k.k., który penalizuje nieudzielenie pomocy człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w momencie, kiedy można jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

Karę aresztu albo grzywny przewiduje ponadto art. 93 § 1 kodeksu wykroczeń w wypadku, kiedy prowadzący pojazd, uczestniczący w wypadku drogowym, nie udzieli niezwłocznej pomocy ofierze wypadku.

Ciężkie życie kierowcy

Wydźwięk lutowego wyroku Sądu Najwyższego jest łatwy do odczytania. Należy zauważyć, że z perspektywy tego orzeczenia nadmierna prędkość przy wypadkach drogowych może być ocenienia w przyszłości przez sądy jako okoliczność podwójnie negatywna. Negatywnej ocenie podlegać będzie nie tylko sam fakt przekroczenia dozwolonego ograniczenia prędkości, ale również nastawienie psychiczne sprawcy – które nieomal zawsze ma cechować się umyślnością.

Powstaje wątpliwość, czy to oskarżony będzie musiał udowodnić, że przekroczył dozwoloną prędkość nieumyślnie?

Na niekorzyść sprawcy wpłynie również znajomość terenu, po którym porusza się kierowca, jak również wszystkie elementy uzasadniające konieczność dochowania należytej ostrożności – w przypadku nie dochowania takiej ostrożności. Nawet pomoc osobie pokrzywdzonej zderzeniem nie może być uznana za czystą okoliczność łagodzącą, wpływającą na zmniejszenie wymiaru kary, ponieważ niesienie takiej pomocy należy do ustawowego obowiązku sprawcy wypadku.

Jędrzej Liberacki
Foto: freestocks.org

Artykuł Niekorzystny wyrok SN dla fanów zbyt szybkiej jazdy pochodzi z serwisu Karne24.com.