W największym uproszczeniu, portale z „lootboxami” to strony internetowe, oferujące użytkownikom kupno skrzyń, zawierających losowe wirtualne przedmioty, najczęściej „skórki”, czyli graficzne warianty broni, kupowane za prawdziwe pieniądze. Popularność tego typu stron wzrosła na całym świecie w okresie pandemii koronawirusa w 2020 r., jednak największy rozgłos zyskała w Polsce.

Historia stron

Historia zaczęła się w 2013 roku, gdy firma „VALVe” wprowadziła na swojej platformie „Steam” możliwość handlu skórkami w grze Counter Strike Global Offensive. Gracze otrzymali wówczas możliwość sprzedaży oraz wymiany z innymi użytkownikami wirtualnych przedmiotów wylosowanych w skrzyniach, kupowanych za prawdziwe pieniądze i mimo iż nie można było wypłacać pieniędzy z konta Steam, można było obracać nimi na wewnętrznym rynku co sprawiło, że przedmioty te nabywały realną wartość rynkową.

W to miejsce szybko wskoczyli – twórcy zewnętrznych stron z lootboxami, takimi jak Keydrop czy Hellcase. To właśnie oni zaoferowali użytkownikom możliwość, choć niejednokrotnie tylko pozorną, wypłaty środków uzyskanych ze sprzedaży skórek na realne konta bankowe.

Haczyk tkwił w mechanizmie działania: aby wypłacić środki, gracz musiał najpierw „przepalić”, czyli wydać środki na stronie, np. na zakup skrzynki i wylosować przedmiot, który najczęściej okazywał się znacznie mniej warty niż początkowa wpłata.

Dopiero taki przedmiot – a więc efekt kolejnej losowej transakcji – można było zamienić na pieniądze.

Hazard, ale… współczesny:

• gra opiera się na niepewnej nagrodzie, jak w jednorękim bandycie – „następnym razem się uda”,
• zastosowano mechanizm bliskości wygranej– widać proces losowania, a duże nagrody, przelatują przed oczami – mimo, że algorytm od początku wie, co się wylosowało,
• opierają się na losowości i skrajnie niskich szansach na wylosowanie wartościowych nagród,
• budują napięcie przez okres wyczekiwania na wylosowanie nagrody, co dla mózgu jest prawdziwym rollercoasterem emocjonalnym.

I wreszcie najgroźniejszy aspekt – design stron. Nie przypomina on kasyna, wręcz przeciwnie, strony wyglądają jak kolorowy, cukierkowy świat – bohaterowie z kreskówek, skrzynki sygnowane nazwiskami ulubionych influencerów, po prostu świat zaprojektowany pod dzieci i nastolatków, którzy nie widzą w nim zagrożenia. A przecież to oni są najbardziej podatni na uzależnienie od mechaniki „jeszcze jednej próby”, które w świecie hazardu określa się mianem „chasing losses”.

W efekcie mamy do czynienia z hazardem opakowanym w cukierkową szatę graficzną, żeby zachęcić do gry nieletnich.

Strony tego typu w praktyce działają w próżni prawnej, bo nie obejmuje ich ustawa o grach hazardowych, a co za tym idzie, użytkownicy pozbawieni są jakichkolwiek gwarancji wypłaty wygranych środków. W regulaminach wprost można przeczytać, że platforma „nie gwarantuje” wydania wylosowanej nagrody, bo może jej po prostu nie posiadać. To sytuacja zupełnie odwrotna niż w przypadku legalnych podmiotów hazardowych, które są nadzorowane i zobowiązane do zabezpieczania środków graczy.

Największe kontrowersje budzi kwestia weryfikacji wieku: „Weryfikacja wieku jest natomiast całkowicie iluzoryczna – strona polega wyłącznie na zapewnieniu, że ukończyło się 18 lat” (Monika Sewastianowicz, Jednoręki bandyta dla dwunastolatka – skrzynki z gier wstępem do hazardu).

Wystarczy zaznaczyć „kwadracik” i droga do gry stoi otworem. Pełna weryfikacja następuje dopiero przy próbie wypłaty środków. Jeśli okazywało się, że gracz nie był pełnoletni, jego konto było blokowane, a zgromadzone środki przepadały z powodu „złamania regulaminu”. W praktyce więc, dopóki użytkownik tracił pieniądze, mógł grać bez przeszkód, ale jeśli pojawiała się szansa na wypłatę wygranej – musiał nagle udowodnić pełnoletniość.

I choć opisane praktyki budzą poważne wątpliwości, to stanowisko państwa jest… bierne. Ministerstwo Finansów w 2019 roku poinformowało, że strony typu „lootbox” nie są uznawane za gry hazardowe, ponieważ nie zostały wprost wymienione w katalogu ustawy o grach hazardowych, a w lutym 2025 roku to stanowisko zostało podtrzymane.

Promowanie strony wśród dzieci

Popularność portali lootboxowych w Polsce nie wzięła się znikąd. Stały za nią dziesiątki dedykowanych filmów publikowanych na YouTube, które w sumie osiągnęły setki milionów wyświetleń. Twórcy internetowi wprost reklamowali te serwisy, wiedząc, że ich głównymi odbiorcami są dzieci i młodzież poniżej 15. roku życia.

Problem polega na tym, że wielu youtuberów podejmowało współpracę ze stronami, które oferowały im uprzywilejowane warunki gry – nagrywali filmy na kontach ze sztucznie zwiększonymi szansami na trafienie wartościowych nagród.

Dodatkowo w wielu przypadkach korzystali z wirtualnych środków przekazanych im przez sponsorów, udając, że grają własnymi pieniędzmi. Wszystko po to, by stworzyć wrażenie łatwych i szybkich wygranych i jeszcze mocniej zachęcić młodych widzów do ryzykowania własnych oszczędności.

Kulisy działalności tych portali pokazują, jak bardzo „szemrany” to biznes. Najczęściej stoją za nimi tzw. „firmy-krzaki” – spółki zarejestrowane pod adresami, które w rzeczywistości nie prowadzą żadnej faktycznej działalności, a ich siedziby lokowane są w krajach oferujących korzystne warunki podatkowe lub utrudniających międzynarodową współpracę organów ścigania, takich jak Gibraltar, Cypr, Malta, Gruzja czy Kanada. Nierzadko korzystają też z wirtualnych biur albo podstawionych osób – tzw. „słupów”.

Przykład strony KeyDrop dobrze ilustruje ten chaos – w zależności od miejsca, w którym sprawdzano dane, pojawiały się nawet cztery różne adresy firmy, w tym na Cyprze i Gibraltarze. W praktyce oznacza to, że ustalenie rzeczywistych właścicieli i pociągnięcie ich do odpowiedzialności jest niezwykle trudne, jeśli nie niemożliwe.

Jeszcze poważniejsze zagrożenie wiąże się ze sposobem przetwarzania danych osobowych użytkowników. Przy próbie wypłaty środków gracze są często proszeni o przesłanie skanu lub zdjęcia swojego dowodu osobistego.

Problem w tym, że nie wiadomo, kto faktycznie stoi za stroną i gdzie przechowywane są dane. Brak przejrzystości i w zasadzie jakichkolwiek wiarygodnych informacji sprawia, że użytkownicy oddają wrażliwe informacje w ręce anonimowych podmiotów, narażając się na ryzyko kradzieży tożsamości czy nielegalnego obrotu swoimi danymi.

Co grozi twórcom?

W przypadku właścicieli stron tego typu ryzyko jest dosyć poważne, gdyż zgodnie z art. 107 Kodeksu karnego skarbowego, za urządzanie gier hazardowych bez wymaganego zezwolenia grozi kara grzywny i/lub kara pozbawienia wolności do lat 3.

Dodatkowo, na podstawie art. 89 i 91 ustawy o grach hazardowych, organizatorzy narażają się na kary finansowe w wysokości 100% uzyskanego przychodu oraz na przepadek urządzeń i środków służących do prowadzenia nielegalnych gier hazardowych. Oznacza to, że państwo może skonfiskować zarówno serwery, jak i zgromadzone środki finansowe.

Jeśli chodzi o twórców internetowych promujących tego typu strony, konsekwencje są nieco inne i skupione wokół strat wizerunkowych, czy utracie współprac reklamowych.

Dodatkowo, jeżeli dana platforma – jak w przypadku KeyDrop – zostanie uznana za nielegalną grę hazardową, wówczas w grę wchodzi także odpowiedzialność karno-skarbowa. Na podstawie art. 110a Kodeksu karnego skarbowego za reklamowanie nielegalnych gier hazardowych grozi grzywna do 720 stawek dziennych, co w praktyce może oznaczać setki tysięcy złotych kary.

Jak rozwiązać problem?

Ministerstwo Finansów oficjalnie zablokowało stronę KeyDrop pod koniec 2023 roku. Jednak w praktyce nie rozwiązało to problemu – w sieci działają dziesiątki podobnych portali, a w miejsce każdej zamkniętej pojawia się nowa lub ta sama zarejestrowana pod innym adresem. Trudno więc mówić o realnej skuteczności takich działań.

Ciekawą propozycję przedstawił kiedyś były wiceminister finansów Jacek Kapica. Jego zdaniem skutecznym narzędziem tymczasowym mogłoby być tzw. „wstrzyknięcia” komunikatu – czyli wyświetlanie na stronach lootboxowych oficjalnej informacji dla użytkowników, że korzystając z takich serwisów łamią prawo. Taki ostrzegawczy komunikat, działający na podobnej zasadzie jak ostrzeżenia na paczkach papierosów, mógłby zniechęcić część graczy i ograniczyć skalę zjawiska.

Podsumowując, bez zmian legislacyjnych problem nie zniknie, a twórcy kolejnych stron będą nadal wykorzystywali szarą strefę do zarabiania ogromnych ilości pieniędzy pozostając przy tym bezkarni.

Opracował Kacper Szajor – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego

Cover foto zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Niewinne otwieranie skrzynek ze „skinami” czy nielegalny hazard pod cukierkową maską? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Zacznijmy od kluczowej kwestii, czyli rozróżnienia pomiędzy loterią promocyjną, a loterią pieniężną.

Zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 10 ustawy o grach hazardowych (u.g.h.) – „loteria pieniężna to „gra losowa, w której uczestnik wnosi opłatę i na tej podstawie bierze udział w losowaniu nagród.” Natomiast w myśl art. 2 ust 1 pkt 10 lit. b „loteria promocyjna jest grą losową w której można wziąć udział nieodpłatnie lub na podstawie nabycia towaru lub usługi”. Oznacza to, że uczestnictwo w losowaniu jest dodatkiem do zakupu, a sam los nie wymaga żadnej dodatkowej opłaty.

Z definicji loteria promocyjna pełni więc funkcję narzędzia marketingowego – jej zadaniem jest reklamowanie określonego produktu lub usługi.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku loterii pieniężnej, której istotą jest sam zakup losów i możliwość wygranej.

Loteria promocyjna tylko na papierze

W przypadku loterii organizowanych przez youtuberów mieliśmy do czynienia z loteriami promocyjnymi, w których produktem, który zakupywali uczestnicy były e-booki, które miały być „towarem” w rozumieniu art. 2 ust 1 pkt 10 lit. b u.g.h. Aby dany produkt mógł zostać uznany za towar, musi przedstawiać realną wartość rynkową dla kupujących.

Jak czytamy w glosie do wyroku NSA: „Bezpośrednim celem loterii promocyjnej jest zwiększenie wolumenu sprzedaży określonego produktu bądź usługi, ponieważ niezależnie od jej wyniku, każdy uczestnik kupuje coś od organizatora” (J. Roszkiewicz, Tworzenie ograniczeń wolności gospodarczej w drodze wykładni pozajęzykowej. Glosa do wyroku NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., II GSK 601/20, Glosa 2022, nr 1, s. 18-25).

I tu właśnie tkwi cały fenomen. Youtuberzy w swoich filmach starannie podkreślali, że ich e-booki mają realną wartość dla odbiorcy, zawierają treści ekskluzywne, niedostępne nigdzie indziej. W praktyce jednak te zabiegi bardziej niż samych odbiorców miały przekonać organy skarbowe, że publikacje rzeczywiście posiadają wartość dla potencjalnych nabywców.

Co istotne, w przypadku loterii promocyjnych – w odróżnieniu od loterii pieniężnych – klient powinien chcieć nabyć dany towar przede wszystkim ze względu na jego przydatność, tak jak ma to miejsce w klasycznych loteriach promocyjnych organizowanych przez marki takie jak „Prymat” czy „DPD”.

W analizowanych przypadkach nietrudno jednak dostrzec, że mechanizm miał być jedynie furtką do sprzedaży losów, które dla uczestników stanowiły faktyczną wartość, za którą płacili. Dodatkowo e-booki oferowano w pakietach, droższych w zależności od liczby losów, a rozszerzonych jedynie o nieznacznie większą treść. To dobitnie pokazuje, co w rzeczywistości stanowiło wartość zarówno dla organizatorów, jak i uczestników.

 Jeśli zarzuty się potwierdzą…

Prokuratura przedstawiła podejrzanym kilka zarzutów związanych organizowaniem gier losowych, wystawianiem nierzetelnych i poświadczających nieprawdę faktur VAT oraz praniem brudnych pieniędzy (zobacz komunikat prokuratury z 6 marca 2025 r.)

Przepisy pojawiające się w komunikacie stanowią:

Art. 258 §1 k.k.: Kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 299 k.k. §1. Kto środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości, pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego, przyjmuje, posiada, używa, przekazuje lub wywozi za granicę, ukrywa, dokonuje ich transferu lub konwersji, pomaga do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, ich wykrycie, zajęcie albo orzeczenie przepadku, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§5. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2, działając w porozumieniu z innymi osobami, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 56 §1 Kodeksu karnego skarbowego. Podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

Art. 107 k.k.s. Kto wbrew przepisom ustawy lub warunkom koncesji lub zezwolenia urządza lub prowadzi gry hazardowe, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie.

Jak widać, powyższe zarzuty sprowadzają się do jednej kluczowej kwestii – czy mieliśmy do czynienia z loteriami promocyjnymi. Jeżeli tak, oskarżenia okażą się bezpodstawne, a podejrzani zostaną oczyszczeni z zarzutów. Jeżeli nie, grozi im kara nawet do 10 lat pozbawienia wolności.

Ale przecież było zezwolenie…

Jednym z głównych zarzutów wobec loterii organizowanych przez „Buddę” i innych influencerów jest rzekoma pozorność ich promocyjnego charakteru. Prokuratura twierdzi, że e-booki sprzedawane w ramach tych akcji nie miały realnej wartości rynkowej i stanowiły jedynie pretekst do sprzedaży losów uprawniających do zdobycia luksusowych nagród. Według śledczych taki mechanizm miał prowadzić do uszczuplania wpływów podatkowych i w efekcie – do okradania państwa.

Czy zatrzymania były więc zasadne? To właśnie w tym miejscu pojawia się najwięcej wątpliwości.

Organizatorzy każdorazowo uzyskiwali zezwolenia na przeprowadzenie loterii promocyjnych, wydawane przez dyrektorów Izb Administracji Skarbowych (IAS).

Oznacza to, że formalnie wszystkie przedsięwzięcia odbywały się zgodnie z prawem. Ale…

Prokuratura podaje w wątpliwość ważność tych zezwoleń, wskazując, że wydano je na podstawie niepełnych przesłanek – organy miały rzekomo sprawdzać regulaminy wyłącznie pod kątem formalnym, pomijając ocenę merytoryczną. W rzeczywistości jednak powinno być odwrotnie. Dyrektorzy – jak nakazuje prawo – badają przedstawiony im regulamin loterii zarówno pod kątem formalnym, jak również merytorycznym.

Potwierdził to także Naczelny Sąd Administracyjny (II GSK 161/15, wyrok z 5 lipca 2016 r.): „W związku z powyższym, należy stwierdzić, że prowadząc postępowanie w przedmiocie udzielenia zezwolenia na urządzanie loterii promocyjnej właściwy organ jest uprawniony do samodzielnej merytorycznej oceny wniosku i czynienia ustaleń odnośnie charakteru danej gry”.

Skoro więc dyrektorzy IAS nie dostrzegali przeszkód i wydawali stosowne zezwolenia, mamy do czynienia z klasycznym sporem interpretacyjnym pomiędzy różnymi organami państwa. izby administracji skarbowej uznają te przedsięwzięcia za loterie promocyjne. Prokuratura twierdzi, że były to w istocie loterie pieniężne, a promocyjny charakter miał jedynie pozorny wymiar.

Rozstrzygnie interpretacja przepisów

Osoba organizująca loterię promocyjną otrzymywała zgodę właściwego organu państwowego na jej przeprowadzenie, a więc de facto potwierdzenie, że działa zgodnie z prawem. Tymczasem wkrótce po wydaniu zezwolenia zdarzały się zatrzymania przez organy ścigania. Tu pojawia się zasadniczy problem i pewna niekonsekwencja: skoro przedsięwzięcie zostało zatwierdzone i uznane za legalne, to dlaczego później traktowane jest jako przestępstwo?

Nawet jeśli sam mechanizm loterii nosił znamiona obchodzenia przepisów podatkowych, to należy pamiętać, że był on zatwierdzany przez organy państwowe – które wiedziały, co podpisują i na co się godzą.

Skoro więc wydano zgodę, to dlaczego mimo to dochodzi do zatrzymań? Co w takim razie z zasadą pewności prawa i zaufania obywatela do państwa?

Jeżeli organ państwowy najpierw stwierdza, że coś jest dozwolone, a później uznaje to samo działanie za niedopuszczalne i dodatkowo karze obywateli, powołując się wyłącznie na odmienną interpretację przepisów, to rodzi się pytanie, czy nie są to działania zbyt daleko posunięte.

„Pokazówka” czy potrzeba procesowa  

Masowe zatrzymania o świcie, spektakularne akcje służb, wyprowadzanie w kajdankach, a następnie wnioski o zastosowanie izolacyjnego środka zapobiegawczego w postaci trzymiesięcznego aresztu – sposób działania organów ścigania budzi poważne kontrowersje. Czy był on rzeczywiście proporcjonalny do stawianych zarzutów? W opinii publicznej coraz częściej słychać głosy, że była to zwykła „pokazówka”.

Warto przypomnieć, że w podobnych sprawach, gdy wątpliwości dotyczą wyłącznie interpretacji przepisów prawa (a przecież tutaj kluczowe znaczenie ma to, czy loterie miały charakter promocyjny, czy nie), organy zazwyczaj zaczynają od przesłuchań i wyjaśnień, a dopiero w dalszej kolejności decydują się na bardziej widowiskowe działania.

Dla wielu potwierdzeniem tezy o „efekciarskim” charakterze akcji jest fakt, że zatrzymani to w większości osoby publiczne, znane z telewizji i Internetu.

Widok celebrytów skuwanych w kajdanki wywołuje silne emocje u odbiorców i może skutecznie zniechęcać innych do podejmowania podobnych działań.

Ostatnie informacje w temacie loterii youtuberów pojawiły się w mediach społecznościowych prokuratury na początku 2025 r. Niewyjaśniona pozostaje również kwestia nadal niewypłaconych nagród zwycięzcom ostatniej loterii „Buddy”.

Autor: Kacper Szajor – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego

Cover foto wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Loterie promocyjne czy nielegalny hazard? Problematyczne ebooki influencerów pochodzi z serwisu Karne24.com.