Jak wskazuje autor artykułu, Raphael Minder, trend ten przybrał wyraźnie na sile po 2015 roku, stając się dla rządzącej partii symbolem wywiązania się z wyborczej obietnicy walki z przestępczością gospodarczą. W efekcie, w aresztach tymczasowych przebywać ma więcej ludzi biznesu, niż miało to miejsce w poprzednich dekadach, gdy środek ten  był zarezerwowany dla podejrzanych o popełnienie brutalnych przestępstw czy też osób, wobec których zachodziło ryzyko ucieczki i ukrycia się przed wymiarem sprawiedliwości.

Zgodnie z doniesieniami autora, część z osób objętych stosowaniem aresztu tymczasowego to przedsiębiorcy będący skonfliktowani z obecną władzą. Przytoczone w artykule okoliczności związane z ich zatrzymaniem i późniejszym aresztowaniem (m.in. dokonywanie zatrzymań w obecności mediów) wskazują na podejrzenie stosowania wobec nich tego środka jako formy politycznych represji.

Opisywany w dzienniku problem to konsekwencja trwającego w Polsce głębokiego kryzysu praworządności. Jak zauważa w wywiadzie dla Financial Times prof. Mikołaj Małecki, Prezes Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego, rosnąca liczba aresztów tymczasowych, zatwierdzanych przez sądy bez żadnych obiekcji, stanowi świadectwo ograniczonej niezawisłości sędziów.

Jak podkreśla Prezes KIPK, sędziowie sądów rejonowych mają jedynie 24 godziny, by zdecydować, czy zatwierdzają prokuratorski wniosek o zastosowanie aresztu tymczasowego – a to zbyt mało by przestudiować w pełni akta sprawy. Równocześnie w opinii prof. Mikołaja Małeckiego niektórym polskim sędziom brak odwagi, by powiedzieć prokuratorowi, że we wniosku nie wykazano dostatecznie spełnienia przesłanek do zastosowania tymczasowego aresztu, podczas gdy powinni oddalić wniosek w oparciu o brak wystarczających dowodów.

Problematyka nadużyć w stosowaniu tymczasowego aresztowania w Polsce poruszona została przez prof. Mikołaja Małeckiego również w trakcie ostatniego Europejskiego Kongresu Gospodarczego.

Całość artykułu Financial Times dostępna jest pod tym adresem.

Mikołaj Słomka
Foto: PixaBay.com

Artykuł Financial Times: Polska zapełnia areszty śledcze podejrzanymi w sprawach o przestępstwa gospodarcze. pochodzi z serwisu Karne24.com.

Na przykład, że „zmiany (…) przewidziane w opiniowanym projekcie, przewidujące obligatoryjne oraz fakultatywne wyłączenie przedterminowego zwolnienia w przypadku dożywocia, mogą być uznane za sprzeczne ze standardami prawno-człowieczymi, wypracowanymi w utrwalonym orzecznictwie Trybunału w Strasburgu, co może zostać uznane za naruszenie art. 3 Konwencji”. Nie jest to jednak opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Ministerstwa Spraw Zagranicznych z 17 kwietnia 2019 r.

Na przykład, że „projektowane zmiany oddziałując na całość regulacji, dają obraz propozycji motywowanych brakiem zaufania do sądu, a z drugiej strony do obecnie obowiązujących metod oddziaływania penitencjarnego. O ile w tym drugim aspekcie można zgodzić się z generalną oceną, że dotychczasowa filozofia karania oparta na przekonaniu o wychowawczej roli kary nie spełniła pokładanych w niej oczekiwań, o tyle ewidenta próba pozbawienia sądu znacznej części uznaniowości (…) zasługuje na zdecydowaną krytykę”. Nie jest to także opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa z 10 maja 2019 r., która stwierdziła, że projekt nowelizacji Kodeksu karnego opiniuje „co do zasady negatywnie”.

A także informacje szczegółowe. Na przykład, mając na uwadze treść projektowanego art. 279a k.k., że „zakres projektowanego przepisu nie odnosi się więc do przypadków transakcji dokonanych skradzioną kratą płatniczą wydawaną do rachunku płatniczego czy chociażby nieuprawnionych transakcji dokonywanych z rachunku płatniczego (np. w wyniku oszukańczego uzyskania dostępu do bankowości elektronicznej użytkownika), a wydaje się, iż główną intencją projektodawcy mogło być uregulowanie takich właśnie sytuacji”. To również nie opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Ministerstwa Finansów z 19 kwietnia 2019 r.

Na przykład, że „dodanie zastrzeżenia o spożywaniu alkoholu po popełnieniu przestępstwa z art. 178a § 1 przed kontrolą trzeźwości wydaje się niespójne z pozostałą częścią przepisu. Oznacza to, że sprawcy należy zarówno udowodnić prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu, jak i następnie spożycie alkoholu przed kontrolą. Z tego powodu wydaje się, że norma może być praktycznie niestosowalna”. To znowu nie opinia Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego i Katedry Prawa Karnego UJ, ale oficjalne stanowisko Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 maja 2019 r.

Artykuł Krytyczne opinie MSZ, MF, MSWiA i KRS o projekcie nowelizacji kodeksu ujawniono po jej uchwaleniu! pochodzi z serwisu Karne24.com.

The Polish parliament has enacted a series of new laws that will result in the subordination of judicial power to the governing power of the ruling PiS party.  Among many controversial changes, there is a provision in the new law about the Supreme Court that revokes the term of office of all current judges. Due to the fact that Judge Piotr Hofmanski is currently serving on the International Criminal Court, the new law contains a special provision designed solely for him.

Article 87c of the new Act contains a provision stating that:

„Art. 87c. A person who, in connection with the revocation of the office of a Justice of the Supreme Court, has the right to return to a previous position of Supreme Court Justice, may return as a Supreme Court Justice emeritus […]”.

Under this special provision, upon his return from the ICC, Judge Hofmański will no longer have the right to adjudicate cases as a justice of the Polish Supreme Court.

This is a clear violation of the fundamental principle that laws should be enacted for general application, and not for application to a single person (Iura non in singulas personas sed generaliter constituuntur). This special provision was designed specifically to apply only to Professor Hofmański.

But the special provision is also a legal violation in other respects. For example, the special provision violates the Agreement on the Privileges and Immunities of the International Criminal Court, which has been ratified by Poland. According to Art. 15, Sec. 1 of this act, judges of the ICC enjoy the same privileges as the heads of diplomatic missions:

“The Judges, the Prosecutor, the Deputy Prosecutors and the Registrar shall, when engaged on or with respect to the business of the Court, enjoy the same privileges and immunities as are accorded to heads of diplomatic missions […].”

Current Article 46 of the Polish law of the Supreme Court provides the right to return as a judge to anyone who has been serving in such an international judicial position as Professor Hofmański:

„[The judge] has the right to return to office as a judge of the Supreme Court if the interruption in the performance of the duties of a judge does not exceed nine years, unless he served as an judge or prosecutor in international or transnational judicial bodies.”

The new judiciary laws enacted in Poland include the above provision (renumbered as new Article 45) – but the provision will now apply only to future situations.  This confirms, once again, that the aforementioned special provision, Article 87c – which personally deprives Judge Hofmański of this right – was written to apply specifically to Judge Hofmański.

Foto:ICC-CPI

Artykuł An ICC judge is one of the first direct victims of the new legal changes that are destroying judicial independence in Poland pochodzi z serwisu Karne24.com.

Apel

Jako sędziowie trybunałów międzynarodowych, chcemy wyrazić nasze poważne zaniepokojenie z powodu zagrożenia dla niezależności wymiaru sprawiedliwości będącej podstawową zasadą ustroju demokratycznego.

Podpisanie przez Prezydenta RP ustaw o Krajowej Radzie Sądownictwa, prawo o ustroju sądów powszechnych oraz o Sądzie Najwyższym skutkować będzie nieodwracalnymi zmianami ustrojowymi i odejściem od zasad demokracji.

Apelujemy do Pana Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wykorzystanie wszystkich instrumentów prawnych, aby zapobiec wprowadzeniu tych ustaw w życie.

Występując z tym apelem działamy w trosce o Państwo Polskie, które wraz z demontażem najważniejszego bastionu demokratycznego państwa prawa może wkroczyć na drogę, z której wycofanie się będzie niemożliwe.

Prof. dr hab. Marek Safjan
Prof. dr hab. Piotr Hofmański
Dr hab. Krystyna Kowalik-Bańczyk
Dr hab. Nina Półtorak
Luxemburg, Haga, 21 lipca 2017 r.

Foto: Pixabay.com

Artykuł Apel sędziów trybunałów międzynarodowych do Prezydenta RP pochodzi z serwisu Karne24.com.

Wyobraźmy sobie kraj, w którym:

• istnieje ok. 6000 placówek penitencjarnych,
• blisko 2.200.000 osób odbywa w nich karę (w tym pół miliona za przestępstwa narkotykowe),
• 641.000 osób rocznie opuszcza bramy więzień, ale inni w tym samym okresie trafiają za kratki 11 milionów razy,
• 1 na 35 osób w jakiś sposób jest objęta nadzorem penitencjarnym,
• wskaźnik prizonizacji wynosi 700 osób na 100.000 mieszkańców,
• za przestępstwo okaleczenia osoby poniżej 18 roku życia trafia się do więzienia na minimum 25 lat, za posługiwanie się bronią z tłumikiem przy popełnianiu przestępstwa otrzymuje się dodatkowe 30 lat pozbawienia wolności, a w przypadku ponownego skazania za posiadanie 50 g metaamfetaminy trafia się do więzienia na minimum 20 lat,
• utrzymanie systemu penitencjarnego kosztuje ponad 70 miliardów dolarów rocznie.

Nie. To nie Korea Północna, Iran, Turkmenistan czy Rosja. To Stany Zjednoczone Ameryki. Dla prawnika ta wiedza może nieść określoną refleksję nad ustawodawstwem w zakresie prawa karnego i szerzej – wymiarem sprawiedliwości w sprawach karnych. Kiedy jednak to urzędujący prezydent publikuje (po zakończeniu swojej drugiej kadencji) obszerny artykuł na ten temat w Harvard Law Review (B. Obama, The president’s role in advancing criminal justice, HLR vol. 130 nr 3/2017, s. 811-866) sprawy zaczynają wyglądać poważnie.

Powodu nadmiernej prizonizacji (overincarceration) upatruje się przede wszystkim w zaostrzającej się dramatycznie od czasów prezydenta Nixona polityce karnej, zwłaszcza w sprawach narkotykowych.

Kara musi być wysoka. Po prostu

Swoje odzwierciedlenie ma ona w niezwykle wysokich dolnych granicach ustawowego zagrożenia karą za poszczególne przestępstwa federalne (tzw. sentencing minimums). Problem zdaje się najbardziej jaskrawy w przypadku przestępstw narkotykowych bez użycia przemocy (non-violent drug crimes), takich jak posiadanie, dystrybucja, czy przewóz. The Guardian opisuje historię Valerie Bozeman, która zmuszona przemocą przez dilera pomagała mu w dystrybucji narkotyków, za co została skazana na dożywotnie pozbawienie wolności.

Sam diler i jego dostawcy otrzymali odpowiednio kary 17 i 10 lat. Sędzia, która wymierzała jej tak drastyczną karę nie mogła, z uwagi na sztywne minimalne ustawowe zagrożenie orzec inaczej, biorąc m.in. dramatyczną historię podsądnej i sama później przyznała, że ówczesny system nie gwarantował sprawiedliwości i równości. Prezydent Obama ułaskawił Valerie Bozeman po 22 latach kary, gdy tylko przedstawiono mu jej historię.

Z uwagi na krzyżujące się interesy polityczne Demokratów (zapewnienie sprawiedliwego i równego traktowania oraz obniżenie nieproporcjonalnych kar) i Republikanów (ograniczenie wydatków rządowych, m.in. na system penitencjarny) w Senacie doszło do porozumienia ponad podziałami

A także opracowania wspólnego projektu nowego systemu wymiaru kar za przestępstwa federalne – Sentencing Reform and Corrections Act of 2015 (SRCA). Jak można przeczytać na stronach organizacji zaangażowanych w ten projekt (m.in. FAMM) istotą nowej ustawy miałoby być zasadnicze obniżenie dolnych granic zagrożenia karą, doprecyzowanie przesłanek recydywy (uprzedniego skazania), możliwość stosowania pewnych rozwiązań retroaktywnie, czy też stworzenie mechanizmów upoważniających do orzekania kary nawet poniżej owych minimów.

Prokuratorskie realpolitik

Równolegle do toczących się prac legislacyjnych, ówczesny Prokurator Generalny Eric Holder (administracja B. Obamy) wydał swoim podwładnym instrukcje, które nawet w aktualnym punitywnym systemie miały doprowadzić do zmniejszenia odsetka drastycznie surowych kar za przestępstwa popełnione bez użycia przemocy. Pamiętać należy, że 95% federalnych spraw karnych kończy się w trybie plea bargaining, więc pozycja prokuratora jest niezwykle silna i ma on dominujący wpływ na kształt finalnego rozstrzygnięcia skazującego.

Interesujące jest, w jaki sposób Holder zamierzał to jednak osiągnąć. Nakazał bowiem prokuratorom federalnym, by w sprawach narkotykowych, które nie obejmują użycia przemocy, sprawcy z bogatą kartoteką kryminalną, organizatora, nadzorcy itp., w akcie oskarżenia nie precyzować ilości wykrytej substancji. Pozwoliłoby to następnie na orzeczenie kary w oparciu o przepisy przewidujące znacznie niższe minima. Holder argumentował ten manewr tym, iż

W niektórych przypadkach minima ustawowe oraz reguły zaostrzania kar dla recydywistów prowadzą do niezasłużenie dotkliwych wyroków i różnic, które nie odzwierciedlają sensu Federalnych Reguł Oskarżania.

Długoletnie wyroki za niezbyt poważne przestępstwa popełnione bez użycia przemocy nie służą ani zwiększeniu bezpieczeństwa, ani odstraszaniu ani resocjalizacji.

Nowy szeryf w mieście

Jednak po wyborach prezydenckich oraz do Senatu i Izby Reprezentantów prace nad reformą zwolniły. Jak donosi New York Times, w połowie maja obecny Prokurator Generalny w administracji prezydenta Trumpa, Jeff Sessions, wydał nowe zarządzenie dotyczące prowadzenia postępowań w sprawach narkotykowych. Nakazał on prokuratorom federalnym, by ścigali te przestępstwa z największą determinacją i żądali najsurowszych możliwych kar.

Jeff Sessions był jednym z senatorów, którzy wyłamali się z dwupartyjnego porozumienia i w trakcie pełnienia swojego mandatu wraz z kilkoma innymi ultrakonserwatywnymi senatorami blokowali (a przynajmniej opóźniali) prace nad reformą.  Swoje radykalne poglądy na temat polityki antynarkotykowej próbował zresztą wcielić w życie m.in. proponując, by w przypadku drugiego skazania za handel marihuaną orzekać karę śmierci. Już jako urzędujący Prokurator Generalny podjętą decyzję w sprawie nowej polityki ścigania przestępstw narkotykowych opisał stosunkowo syntetycznie:

Jest to kluczowy element obietnicy prezydenta Trumpa by zapewnić Ameryce bezpieczeństwo. Wiadomo, że narkotyki i przemoc zawsze idą w parze.

Zatem wygląda na to, że zaprezentowany na początku niniejszego tekstu obraz nie ulegnie prędko zmianie. Stanowi to dość pesymistyczne memento dla wszystkich osób zawodowo zajmujących się wymiarem sprawiedliwości w sprawach karnych lub będących jego częścią. Bowiem nawet poprawne zdiagnozowanie źródła aberracji systemu, który przestaje być spójny, a polityka karna zdaje się nie mieć już żadnego sensownego aksjologicznego uzasadnienia, może zostać unieważnione z czysto politycznych powodów.

Dodać wypada, że w świecie tzw. postprawdy argumentem za zaniechaniem reformy systemu karania może być przekonanie (istotnie kontrfaktyczne), że problemu zaiste nie ma, a miejsc w więzieniach jest dość. Partyjny kolega Jeffa Sessionsa, senator Tom Cotton, jak można przeczytać w New York Times twierdzi wręcz, że Ameryka cierpi z powodu zbyt łagodnej polityki karnej i istnieje problem zbyt małej prizonizacji (underincarceration).

Można zadać więc dość uniwersalne pytanie – czy w dzisiejszym świecie fakty ustąpić muszą politycznemu pryncypializmowi?

Foto: prisonpolicy.org

Artykuł Reforma karania w USA – czyli tam i z powrotem pochodzi z serwisu Karne24.com.

Pani Prokurator swoją decyzję uzasadniła tak:

Kara śmierci zawiodła jako czynnik odstraszający i nie ma nic wspólnego z ochroną m.in. funkcjonariuszy policji. Kara jest tylko wtedy skuteczna, gdy następuje sprawnie i szybko, czego nie można powiedzieć o wykonywaniu kary śmierci na Florydzie.

Dodała ponadto, że z uwagi na specyfikę postępowania karnego na Florydzie kara dożywotniego pozbawienia wolności zapewni, że brutalni sprawcy nigdy nie wyjdą na wolność i nie będą drenować budżetu stanu na trwające dekady postępowania odwoławcze.

Gubernator interweniuje

Jej stanowisko spotkało się z natychmiastową reakcją Gubernatora Florydy, republikanina Ricka Scotta, który wpierw zażądał od prok. Ayale wycofania się ze sprawy, na kanwie której podjęła decyzję w sprawie kary śmierci. Gdy ta się nie zgodziła – wydał rozporządzenie wykonawcze (executive order) odsuwające ją od prowadzenia spraw, w których możliwe jest wymierzenie kary śmierci i ustanawiające specjalnego prokuratora na potrzeby tych spraw. Gubernator uzasadnił swoją decyzje tym, że:

Wykonuje swój konstytucyjny obowiązek dbania o to by prawo było należycie stosowane, a prawo stanu Floryda zezwala na powołanie specjalnego prokuratora, gdy służy to sprawiedliwości (serves the ends of justice).

Ponadto podkreślił, że obywatele mają prawo do prokuratora, który będzie należycie prowadził sprawy.

Prokurator składa pozew

Ten  jedynie na pozór polityczny spór niesie za sobą dalekosiężne konsekwencje prawne. Prokurator Ayala wniosła bowiem  przeciwko gubernatorowi oraz powołanemu specjalnemu prokuratorowi pozew, domagając się rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego, kto ostatecznie decyduje o toku konkretnej sprawy karnej. Reprezentujący Ayale adwokat stwierdził:

Gubernator zdecydował się na tak drastyczny krok nie z uwagi na delikt z jej strony, ale dlatego, że po prostu się z nią nie zgadza.

Sprawa jest komentowana także w świecie akademickim, gdzie podnosi się, że prokuratorzy stanowi na Florydzie są wybierani, więc decyzja gubernatora o decydowaniu w konkretnych sprawach powoduje, że w pewnym sensie odbiera ona prawa wyborcom, którzy  głosowali na Ayalę. Ponadto z uwagi na charakterystyczną dla systemu amerykańskiego szeroką władzę dyskrecjonalną prokuratorów, wszelkie jej arbitralne ograniczenia budzą poważne konstytucyjne wątpliwości.

Opisywana sytuacja wpisuje się w toczący się od dłuższego czasu prawny chaos w ustawodawstwie Florydy dotyczącym kary śmierci. Ustawy w tym zakresie w 2016 roku dwukrotnie były już uchylane przez stanowy Sąd Najwyższy jako niekonstytucyjne.

Rezultatem najaktualniejszego rozstrzygnięcia z grudnia 2016 roku jest możliwość stosowania go retroaktywnie, co pozwoli ok. 200 osobom w celach śmierci wnosić o wznowienie postępowania co do kary.

Źródła: New York Times, The Washington Post, NPR.org, Orlando Sentinel
Foto: pl.freepik.com

Artykuł Spór o karę śmierci na Florydzie. Prokurator kontra gubernator pochodzi z serwisu Karne24.com.

Na konferencji prasowej, która rozpoczęła się po godz. 12 w siedzibie Ministerstwa Sprawiedliwości, o planowanych zmianach w prawie karnym mówił Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny Zbigniew Ziobro.

Przestępca musi się bać

– Temat rodził żywe dyskusje wśród Polaków, którzy zbulwersowani wątpliwym stosowaniem przepisów o obronie koniecznej domagali się, aby prawo chroniło uczciwych ludzi, a nie bandytę – grzmiał minister Ziobro. – Państwo musi stać po stronie osoby broniącej swojego domu!

Zgodnie z projektem, rozszerzone ma zostać prawo do obrony koniecznej w razie zamachu polegającego na wdarciu się do mieszkania lub ogrodzonego terenu lub po zażądaniu przez uprawnionego, by dana osoba opuściła teren, na którym nie ma prawa przebywać. Broniący się będzie mógł przekroczyć granice obrony koniecznej, zarówno kontynuując obronę po ustaniu zagrożenia, jak również broniąc się zbyt intensywnie w stosunku do niebezpieczeństwa zamachu – wynika z projektowanej regulacji. Prokuratura będzie musiała umorzyć sprawę.

Osoba broniąca swojego terenu w sposób nieproporcjonalny nie popełni przestępstwa.

– Prawo do obrony koniecznej trzeba interpretować możliwie szeroko. Prawo nie musi ustępować bezprawiu – wyjaśniał Minister Ziobro – Chcę dać sygnał praktykom i sędziom, by interpretowali prawo na korzyść osób broniących się.

Karalność przekroczenia granic obrony koniecznej nie zostanie jednak wyłączona, jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było „rażące” – zastrzega projektowany przepis.

„Zamierzam wydać wytyczne dla prokuratorów, by w sposób przychylny interpretowali przesłanki obrony koniecznej” – zapowiedział Minister Sprawiedliwości.

– Szkoła krakowska opowiada się za ograniczoną subsydiarnością obrony koniecznej, tj. że osoba broniąca się musi zważać, czy nie da się uniknąć konfrontacji w inny sposób. Jeśli ktoś tego nie uczynił, to przekracza granice obrony koniecznej – przekonywał Minister Ziobro. – Ja popieram poglądy innych autorów, np. Profesora Marka, że broniący się nie musi uciekać.

Zgodnie z proponowanym przepisem: „Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo ogrodzonego terenu przylegającego do mieszkania, lokalu, domu lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące”.

Co mówi prawo?

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 25 k.k., nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

Zamach musi realnie zagrażać jakiemuś dobru (mieniu, zdrowiu, godności osobistej), a osoba broniąca się musi go odeprzeć w sposób proporcjonalny.

W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, np. gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu lub kontynuował działania obronne po zakończeniu zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Kodeks karny przewiduje również, że nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu (art. 25 § 3 k.k.). Przepis ten nie zawiera żadnego ograniczenia wskazującego na chronione dobro prawne, które jest bronione w sposób nieproporcjonalny, ani na miejsce, w którym dochodzi do ataku. W opisanym wypadku osoba stosująca obronę konieczną nie ponosi odpowiedzialności karnej.

Foto: freestocks.org

Artykuł MS: We własnym domu można przekraczać granice obrony koniecznej pochodzi z serwisu Karne24.com.

Nowe prawo przewiduje m.in. nadzwyczajne obostrzenie kary za spowodowanie wypadku drogowego ze skutkiem śmiertelnym przez kierowcę, który popełnił czyn w stanie nietrzeźwości lub odurzenia lub zbiegł z miejsca zdarzenia. Grozić mu będzie kara bezwzględnego pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 2 lata (znowelizowany art. 178 § 1 k.k.).

Do Kodeksu karnego zostanie wprowadzone również nowe przestępstwo, polegające na ucieczce kierowcy z miejsca kontroli drogowej. Zgodnie z nowym art. 178b k.k.: „Kto, pomimo wydania przez osobę uprawnioną do kontroli ruchu drogowego, poruszającą się pojazdem lub znajdującą się na statku wodnym albo powietrznym, przy użyciu sygnałów dźwiękowych i świetlnych, polecenia zatrzymania pojazdu mechanicznego nie zatrzymuje niezwłocznie pojazdu i kontynuuje jazdę, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Oprócz surowej kary więzienia, sprawcy uciekającemu przed kontrolą drogową grozić będzie także bezwzględny zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych.

W piątek 21 kwietnia nad poprawkami do ustawy dyskutowali senatorowie.

Poprawić przepis o zakazie prowadzenia pojazdów

Komisja wniosła o przyjęcie dwóch poprawek, dotyczących obligatoryjnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych grożącego za niezatrzymanie pojazdu do kontroli drogowej. – Chodzi o dodanie na końcu tegoż artykułu słów „chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami” – wskazywał sprawozdawca Komisji senator Zbigniew Cichoń.

Druga poprawka przewidywała możliwość wyboru przez sąd orzeczenia w danej sprawie zakazu prowadzenia albo wszystkich, albo wybranych pojazdów mechanicznych.

– Czasami nie ma sensu orzekać zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Jako przykład można podać sytuację, w której niewłaściwie zachował się, dajmy na to, pilot samolotu. Powiedzmy, że się nie zatrzymał. No i pytanie brzmi: czy jest sens orzekać wobec niego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, również samolotu? – wyjaśniał senator Cichoń.

„Sędzia nie może być swego rodzaju automatem, który będzie tylko powtarzał treść ustawy”.

– Po pierwsze, jest to moim zdaniem zbyt restrykcyjne, a po drugie, jest to właściwie ubezwłasnowolnienie sędziów. Sędzia nie może być swego rodzaju automatem, który będzie tylko powtarzał treść ustawy – argumentował senator Cichoń, krytykując przepisy zobowiązujące sędziego do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych.

Problem niezatrzymania się do kontroli

Senator Marek Pęk wniósł o przyjęcie ustawy bez poprawek. – Mamy do czynienia z bardzo dużą liczbą ofiar śmiertelnych wypadków drogowych, a równocześnie ze szczególnie liberalnym orzecznictwem sądowym w tej dziedzinie – wskazywał.

„Szczególnie znanym, głośnym przykładem jest sprawa Froga, który urządzał sobie rajdy po Warszawie i filmował je, a potem publikował te filmy w internecie. Ta sytuacja musi ulec radykalnej zmianie”.

– Próbujemy reagować zwłaszcza wobec sprawców wielokrotnych, sprawców dopuszczających się tych wykroczeń, tych przestępstw wielokrotnie, z premedytacją i w takim ogromnym poczuciu bezkarności, a wręcz drwiny z wymiaru sprawiedliwości, z Policji. Szczególnie znanym, głośnym przykładem medialnym jest sprawa „Froga”, który urządzał sobie rajdy po Warszawie i filmował je, a potem publikował te filmy w internecie. No to sytuacja zupełnie skandaliczna, drwina z wymiaru sprawiedliwości i z Policji. Ta sytuacja musi ulec radykalnej zmianie – przekonywał senator Pęk.

– Chciałbym, żeby pan senator wskazał przepis, z którego wynika, że to się stosuje do tych [sprawców] wielokrotnych… a nie do tych, którzy pierwszy raz w ten sposób się zachowali – zapytał senatora Pęka senator Aleksander Pociej.

– My mówimy o takiej sytuacji, że ktoś najpierw ewidentnie łamie przepisy ruchu drogowego i dopiero wtedy rozpoczyna się za nim ewentualny pościg – odpowiedział senator Pęk podkreślając, że jego poprzednia wypowiedź była niekonsekwentna. – Tu rzeczywiście jest pewien automatyzm i takie surowe, bezwzględne działanie ustawy również w stosunku do tych sprawców, którzy po raz pierwszy popełniają tego typu czyn – sprostował.

Nowelizacja z powodu jednej sprawy

O powodach zaostrzenia przepisów opowiadał Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Michał Wójcik: – Te rozwiązania powstały na skutek zdarzenia, które miało miejsce w Warszawie, na Pradze kilka miesięcy temu. Zginęła wtedy 14-letnia dziewczynka, która prawidłowo przechodziła po pasach. Za kierownicą siedziała osoba, która tam siedzieć nie powinna, ponieważ miała wiele spraw, typowy pirat drogowy. Tak rozpoczęliśmy przeglądanie całego systemu, czy on nie jest takim systemem, który funkcjonuje, ale niestety z lukami.

Minister bronił się przed zarzutami, że proponowane rozwiązania są przejawem populizmu penalnego. Podkreślał, że wycofanie się z proponowanych rozwiązań nie jest możliwe: – Musimy chronić naszych obywateli – zaznaczał.

„Nie o to chodzi, żeby dyskutować, czy sankcja ma być bardzo surowa, czy kara ma być nieuchronna. Ona ma być sprawiedliwa”.

– Nie chcę mówić o populizmie. To czasami się pojawiało w naszej dyskusji. I to, co tutaj przywołałem, to też jakby mogło pokazywać, że chodzi o populizm, że ludzie tego chcą, więc my dajemy takie rozwiązanie. To nie o to chodzi, w żadnym razie. Nie o to chodzi, żeby dyskutować, czy sankcja ma być bardzo surowa, czy kara ma być nieuchronna. Ona po prostu ma być sprawiedliwa. Powtarzam: sprawiedliwa – przekonywał minister Wójcik. – A nie jest sprawiedliwe to, że ktoś, kto jest w stanie nietrzeźwości siada za kierownicę samochodu i doprowadza do wypadku, na skutek którego dochodzi do śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu innej osoby, odbywa karę w warunkach wolnościowych.

Sprawiedliwa kara

– Kara sprawiedliwa to jest przede wszystkim kara, w przypadku której stosowane są zasady sędziowskiego wymiaru kary, czyli uwzględniane są wszystkie przesłanki dotyczące wymiaru kary, a więc stopień winy, a więc przyczynienie się pokrzywdzonego, a więc sposób życia przed popełnieniem przestępstwa, sposób zachowania po popełnieniu przestępstwa, mediacje z pokrzywdzonym – kontrargumentował senator Piotr Zientarski.

W 1991 r. na polskich drogach zginęło 7901 osób, a w 2015 – 2946 osób. W roku 1990 było zarejestrowanych w Polsce 6 milionów 800 tysięcy pojazdów mechanicznych, obecnie jest około 26 milionów – wskazywał senator Piotr Florek.

Nadmierna surowość prawa żeruje na najniższych instynktach społecznych. Zwracał na to uwagę senator Cichoń: – Kiedyś jeden z profesorów prawa karnego powiedział, że gdyby nawet we współczesnych społeczeństwach przeprowadzić jakiś sondaż co do tego, czy wprowadzić karę łamania kołem albo karę chłosty na rynku, najlepiej przed jakimś głównym kościołem w mieście, tak jak to było dawniej, w średniowieczu, to prawdopodobnie większość byłaby za – przekonywał.

W dalszej części dyskusji senator Aleksander Pociej odniósł się do sposobu formułowania argumentów przez ministra Macieja Wójcika. – Te ucieczki, o których pan mówi, te zatrzymania… Pan podaje te, które oczywiście wzbudzają wśród społeczeństwa oburzenie, natomiast powiedzieć trzeba, że to nie jest norma. I teraz, chcąc uderzyć w tych, którzy są najgorsi, pan proponuje rozwiązania, o których pan wie, że one tak naprawdę uderzą nie w tych najgorszych, tylko w tych statystycznych.

„Nikt z takich ludzi nie będzie zważał na to, czy pan mu podniesie dolną granicę, ponieważ on wie, że będzie siedział kilkanaście lat za coś zupełnie innego”.

– Bo ci najgorsi to są ci, którzy strzelają do policji. Jak już po tych kilkunastu kilometrach zostaną złapani – to jest z pana przykładu – to oni jeszcze będą się ostrzeliwać. I jeszcze raz mówię, że nikt z takich ludzi nie będzie zważał na to, czy pan mu podniesie dolną granicę kary z grzywny do 3 miesięcy, ani nie będzie się zastanawiał, czy on potem będzie nie mógł prowadzić pojazdów mechanicznych, ponieważ on wie, że będzie siedział kilkanaście lat za coś zupełnie innego – podkreślał senator Pociej.

Istnieją wentyle bezpieczeństwa

Na zakończenie Minister Maciej Wójcik odniósł się do zastrzeżeń podniesionych w dyskusji.

– Nie możemy się przychylić do żadnej z tych propozycji, które zostały zgłoszone przez państwa. Szkoda, że ta dyskusja podążyła w takim trochę akademickim kierunku. Były podawane pewne przykłady… Zarzucano mi, że moje są bardzo przerysowane w jedną stronę, ale część państwa senatorów również bardzo przerysowała swoje, tyle że w drugą stronę – ripostował minister.

„Jeżeli ktoś niesprawiedliwie orzeka i, jak państwo mówicie, sądy wierzą policjantom, to do kogo państwo powinniście mieć pretensje? Do Wójcika? Do ministra Ziobry? Do kogo? Do sądów proszę mieć pretensje w takiej sytuacji”.

– Jeżeli chodzi o kwestię podniesienia tej kary do 2 lat, tego dolnego wymiaru, to ja mówiłem o wentylach bezpieczeństwa. Przecież są te wentyle w absolutnie nadzwyczajnych sytuacjach. Jakie? Ja o tym mówiłem – art. 60 [k.k.], który mówi o nadzwyczajnym złagodzeniu kary. Właśnie w sytuacji, kiedy [sprawca] chciał naprawić [szkodę], pomógł, jeżeli była ofiara wypadku… – wskazywał minister Wójcik, odnosząc się do zarzutu bezwzględnego obowiązku wymierzenia przez sąd kary minimum 2 lat pozbawienia wolności w wypadku określonym w art. 178 § 1 k.k.

Zwrócił też uwagę na rolę sądów w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. – Jeżeli ktoś niesprawiedliwie orzeka i, jak państwo mówicie, pod względem dowodowym sądy wierzą policjantom, to do kogo państwo powinniście mieć pretensje? Do Wójcika? Do ministra Ziobry? Do kogo? – pytał minister Wójcik. – Do sądów proszę mieć pretensje w takiej sytuacji. Chociaż akurat ja uważam, że bardzo często w takich sytuacjach wykorzystywane są wideorejestratory i akurat wtedy nie ma problemu z tymi sprawami w sensie dowodowym.

Dyskusja odbyła się podczas 39. posiedzenia Senatu w dniu 21 kwietnia 2017 r. Wszystkie fragmenty wypowiedzi senatorów pochodzą ze sprawozdania z posiedzenia Senatu. Doprecyzowania umieszczone w nawiasach „[ ]” – M.M.

Zobacz tekst omawianej ustawy z 23 marca 2017 r.

Foto: picjumbo.com

Artykuł Senat RP zatwierdził bez poprawek zaostrzenie kar za przestępstwa drogowe pochodzi z serwisu Karne24.com.

Polska 2017 roku jest areną nieustającego sporu, w którym ścierają się dwie wizje państwa. Kolejne grupy, od senatów uniwersyteckich po przedstawicieli niesformalizowanych zrzeszeń obywatelskich, opowiadają się po jednej bądź drugiej stronie barykady, podpisując listy poparcia bądź manifestując swoje niezadowolenie na ulicach. Podjęcie próby komentowania rzeczywistości politycznej (nawet tak niszowego jej aspektu, jak polityka karna) wiąże się z narażeniem na zarzut stronniczości.

Każdy komentarz dotyczący proponowanych rozwiązań legislacyjnych może być potencjalnie podstawą zarzutu udziału w swoistej „wojnie polsko-polskiej”.

Karne24.com to medium monitorujące m.in. politykę karną i forum wymiany poglądów o polityce. Rodzi się pytanie o charakter zamieszczanych na portalu komentarzy. Jest ono tym istotniejsze, że w powszechnym odbiorze uznanie danej wypowiedzi, manifestacji czy tekstu za „polityczny” podważa jego wartość.

Polityka to nie walka o władzę

Istotę argumentu z „polityczności” streścić można w następujący sposób: skoro rząd cieszy się poparciem większości parlamentarnej, wybranej głosami społeczeństwa, to nie należy kwestionować jego decyzji; są one podejmowane w granicach jego kompetencji. Rząd ma prawo sprawować władzę i nie należy mu w wykonywaniu tego prawa przeszkadzać, zaś krytyka działań gabinetu zmierza do jego obalenia i wprowadzenia na jego miejsce „swoich” ludzi.

Zarysowany argument bazuje jednak na dwóch zasadniczych błędach. Po pierwsze, utożsamia „polityczność” sporu z walką o sprawowanie władzy. Po drugie uznaje ową władzę za nieograniczoną, niepodlegającą żadnej kontroli czy limitacji, wywodząc to jedynie z faktu wygranych wyborów powszechnych.

Pojęcie „polityka” posiada dwa znaczenia. Pierwsze, podstawowe, pojmuje ją jako proces wyznaczania i realizowania celów państwa. Drugie utożsamia politykę z działalnością nakierowaną na zdobycie władzy.

Jak się zdaje, to właśnie tym ostatnim rozumieniem posługują się zwolennicy rządu w krytyce działań opozycji. Problem w tym, że jest ono zupełnie nieadekwatne, jeśli odnieść je do zarysowanych wyżej działań osób przeciwnych polityce gabinetu. Trudno sobie bowiem wyobrazić, w jaki sposób podjęcie uchwały przez senat uniwersytetu czy organizacja studenckiego wiecu poparcia dla sędziów Trybunału Konstytucyjnego miałyby prowadzić do przejęcia władzy przez ich inicjatorów.

Celem tych aktywności nie jest obalenie rządu, ale wymuszenie modyfikacji podejmowanych przez niego decyzji. Dążą one do wyznaczania kierunków rozwoju państwa, spełniając w istocie warunki pierwszej ze wskazanych definicji „polityki”.

Wobec takiego ujęcia problemu zwolennicy rządu odpowiedzą zapewne: nie ma żadnej różnicy między dążeniem do obalenia rządu a wywieraniem wpływu na jego działania – w obu przypadkach ograniczany jest zakres kompetencji gabinetu, mającego pełne poparcie większości parlamentarnej. Różnica jednak istnieje i jest to różnica fundamentalna.

Spór polityczny to nie spór polityków

Państwo nie stanowi własności polityków, ale jest formą organizacji społeczeństwa. Zwycięstwo w wyborach powszechnych nie oznacza w żadnym razie monopolu na wyznaczanie kierunków rozwoju kraju. Jakkolwiek zdobyta legitymacja zapewniać może zwycięskiej partii wyłączność w podejmowaniu szeregu działań o charakterze formalnym (tworzenie aktów prawnych, powoływanie określonych osób na stanowiska itd.), to nie gwarantuje wolności od nacisków społecznych.

Co więcej, obywatele mają pełne prawo domagać się realizacji celów, które z ich perspektywy zdają się istotne, a roszczenie to nie ogranicza się do okresu wyborów. Wbrew poglądom lansowanym przez osoby sprawujące władzę – rządzącym nie przysługuje „prawo do świętego spokoju”.

Z istoty służby publicznej wynika, że rządzący są nieustająco poddawani krytyce społecznej, która z założenia wpływać ma na modyfikację podejmowanych decyzji.

Zarzucanie komukolwiek, że angażuje się w tak rozumiany polityczny spór jest w istocie tożsame z czynieniem zarzutu, że angażuje się w sprawy społeczeństwa, którego część stanowi. Wydaje się, że taki rodzaj aktywności w krajach demokratycznych nie tylko nie powinien być powodem nagany, ale nawet zasługuje na pochwałę. Wartość krytyki jest bowiem nieoceniona. Umożliwia uwzględnienie mnogości perspektyw przy podejmowaniu decyzji, co bezpośrednio przekłada się na ich trafność.

Praworządność nie jest kwestią polityczną

Pojmowanie polityki jako działalności polegającej na wyznaczaniu i realizowaniu celów społeczeństwa pociąga za sobą dalsze konsekwencje. Oczywiste jest, że nie każdy z wyznaczonych kierunków rozwoju zasługuje na aprobatę, zaś granicę uprawnienia do wykonywania władzy państwowej wytyczają normy prawne. Decyzje polityczne nie są podejmowane w próżni – nie mają charakteru dowolnego, ale są ograniczane obowiązywaniem powszechnie uznanych zasad, respektowanych przez narody cywilizowane.

Co więcej, już w ramach wewnętrznej organizacji społeczeństwa obowiązują określone normy wyższego rzędu, opisane choćby w Konstytucji. Ich treść jest wynikiem szerokiego konsensusu społecznego, wytyczającego przestrzeń dla precyzyjnego kształtowania stosunków społecznych już na mocy decyzji stricte politycznych.

Przykłady szerokiego konsensusu stanowią np. zasady trójpodziału władzy czy niezawisłości sędziowskiej.

Proces podejmowania decyzji politycznej można w tej perspektywie porównać do budowy domu. Jakkolwiek inwestor ma prawo dowolnie określić technologię budowy, metraż czy kolor ścian, to nie posiada uprawnienia do modyfikacji podstawowych założeń konstrukcyjnych budynku, rezygnując przykładowo ze wznoszenia fundamentów. Ich przeformułowanie oznacza bowiem zmianę całego paradygmatu funkcjonowania państwa. To z kolei nie może odbywać się na mocy zwykłej decyzji parlamentu, wyrażonej w formie ustawy.

Jeśli w danej sytuacji spór między przedstawicielami władzy a szeroko rozumianą opozycją dotyczy konieczności respektowania tych bazowych założeń, to nie ma on charakteru politycznego. Należy rozpatrywać go raczej w kategoriach naruszenia prawa, którym związane są organy państwa w wykonywaniu swoich kompetencji.

Spór dotyczy zatem nie tyle polityki, co praworządności działań władzy publicznej. Także w tym wypadku podejmowanie krytyki działań rządu wydaje się ze wszech miar pożądane.

Konstruktywna krytyka jest warunkiem rozwoju

Większość parlamentarna nie posiada monopolu na kształtowanie warunków życia w kraju, zaś wszelkie podejmowane przez nią decyzje pozostawać powinny pod stałą kontrolą społeczeństwa. Konstruktywna krytyka poczynań gabinetu jest szczególnie potrzebna właśnie w trakcie kadencji parlamentu, kiedy politycy danej opcji posiadają pełnię władzy. Wtedy to protesty obywateli mogą realnie wpływać na kształt polityki rządu.

Zbawienny wpływ konstruktywnej krytyki objawić się może jedynie pod warunkiem, że osoby sprawujące władzę zechcą odnieść się merytorycznie do podnoszonych argumentów, nie ograniczając swojej aktywności do obwieszczenia „polityczności” tez swoich przeciwników.

Karne24.com jest forum dla takiej właśnie konstruktywnej debaty nad poczynaniami polityków, które podejmowane są w sferze szeroko pojętego prawa karnego.

Foto: freestocks.org

Artykuł Polityk nie ma prawa do świętego spokoju pochodzi z serwisu Karne24.com.