8 stycznia 2026 r. do Sejmu wpłynął projekt wprowadzenia nowych typów czynu zabronionego – art. 209a k.k. oraz art. 106a k.w., które w założeniu partii Konfederacja mają penalizować utrudnianie kontaktów z dzieckiem. Zostały one jednak skonstruowane w taki sposób, że mogą nie spełniać swojej funkcji.

• Zobacz:  Projekt ustawy wprowadzający art. 209a k.k. oraz art. 106a k.w. w wersji z druku sejmowego nr 2212, Sejm X kadencji.

Prawne aspekty alienacji rodzicielskiej

Utrudnianie kontaktów z dzieckiem, zwane alienacją rodzicielską, jest problemem, którego doświadcza część osób uprawnionych do nich na podstawie orzeczenia sądowego lub ugody z osobą, pod której pieczą dziecko pozostaje. Projektodawcy podnoszą, że takie postępowanie może mieć destrukcyjny wpływ na rozwój dziecka oraz jego stan psychofizyczny. Warto jednak zauważyć, że podobne skutki mogą wywołać sytuacje, gdy to osoba uprawniona unika kontaktów z dzieckiem, np. po założeniu nowej rodziny, lub gdy rodzic z zakazem kontaktów nachodzi dziecko, szczególnie, że w ostatnim przypadku zakaz kontaktu często wynika z wcześniejszej przemocy wobec dziecka.

Obecnie problem naruszania zasad kontaktu z dzieckiem reguluje art. 598¹⁵ k.p.c., który pozwala sądowi rodzinnemu nakazać osobie łamiącej zasady kontaktu z dzieckiem zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz drugiej strony za każdorazowe naruszenie.

Ma on zastosowanie zarówno w sytuacji, gdy zasady narusza osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, jak i gdy robi to osoba uprawniona do kontaktów z dzieckiem lub osoba, której tego kontaktu zakazano. Jest to kompleksowe rozwiązanie, które traktuje obie strony swoistego konfliktu równo.

Część prawników oraz psychologów twierdzi jednak, że obecnie funkcjonujący system walki z alienacją rodzicielską jest nieskuteczny (zobacz artykuł), ponieważ zdarza się, że rodzic, pod którego pieczą dziecko pozostaje, kontynuuje swoje praktyki pomimo płacenia uprawnionemu znacznych sum pieniężnych w ramach ,,kary”. Problem został zauważony już przez Sejm VIII kadencji, jednak projekt ówczesnego rządu uległ dyskontynuacji 12 listopada 2019 roku (zobacz projekt). Propozycja Konfederacji jest więc kolejną próbą walki z omawianym zjawiskiem, jednak posiada mnóstwo mankamentów, które musiałyby zostać usunięte, jeśli w ogóle przepis ma wejść w życie.

Rozbudowany, ale pusty przepis

Sprawca czynu zabronionego z art. 209a k.k. musi uporczywie uchylać się od wykonania obowiązku utrzymywania kontaktów lub sprawowania opieki nad małoletnim lub związanego z nimi obowiązku wydania małoletniego. Obowiązki te mają wynikać z orzeczenia sądowego, ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem. Należy jednak zauważyć, że obowiązki kontaktu z małoletnim oraz sprawowania nad nim opieki wynikają z posiadania władzy rodzicielskiej, a nie orzeczenia sądowego ani ugody, więc przepis zawiera błędy merytoryczne. Ponadto ,,uporczywość” zakłada powtarzalność zachowania, więc kontrowersyjne jest uwzględnianie ugód zawartych przed mediatorem niezatwierdzonych przez sąd, gdyż co do zasady sądy nadają im klauzule wykonalności na tyle szybko, że nie będzie zachodziło uporczywe uchylanie się od obowiązków wynikających z ugody zawartej przed mediatorem.

Znamię “uchylania się od obowiązku wydania małoletniego” odzwierciedla zamysł projektodawców, którzy chcą karać za utrudnianie kontaktów z dzieckiem.

Jednak powiązanie tego obowiązku z pozostałymi dwoma, które jak wspomniano nie wynikają z orzeczenia sądowego ani ugody, lecz przepisów prawa rodzinnego sprawia, że potencjalnie przepis może pozostać pusty, a problem ten został zauważony w opinii Prokuratora Generalnego, który ocenił projekt jednoznacznie negatywnie (zobacz opinię). Można argumentować, że jedynie obowiązek wydania małoletniego musi wynikać z orzeczenia sądowego lub ugody, ale w celu rozwiania wątpliwości należałoby dokonać gruntownej zmiany treści przepisu na dalszych etapach procesu legislacyjnego lub wycofać obecny projekt w celu wniesienia nowej propozycji legislacyjnej nie zawierającej rażących błędów.

Art. 106a k.w. ma penalizować każdorazowe niestosowanie się do orzeczonego przez sąd albo ustalonego w ugodzie sądowej lub w ugodzie zawartej przed mediatorem sposobu utrzymywania kontaktów z małoletnim lub sposobu sprawowania opieki nad małoletnim i związanego z nim obowiązku wydania małoletniego. Wykroczenie to w swoim kształcie jest podobne do art. 598¹⁵ k.p.c., a obwiniony zostałby ukarany grzywną (do 5000 zł) lub naganą. Mimo braku błędów merytorycznych, należy ocenić negatywnie pomysł wprowadzenia proponowanego przepisu, gdyż art. 598¹⁵ k.p.c. przy ustaleniu odpowiednio wysokiej sumy pieniężnej może być bardziej dolegliwy niż grzywna, a co ważniejsze pieniądze trafiają do opiekunów małoletniego i mogą zostać przeznaczone na jego potrzeby.

Zbyt wysokie sankcje za alienację

Projektodawcy postulują, aby art. 209a zagrożony był karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawiania wolności do roku, podobnie jak art. 209 k.k. penalizujący niealimentację, na co wprost wskazano w uzasadnieniu. Zgodnie z art. 33 § 1a pkt 1 k.k. grzywna orzekana za to przestępstwo nie mogłaby być niższa niż 50 stawek dziennych, co w połączeniu z wysokością jednej stawki dziennej pozwoliłoby orzec grzywnę o łącznej wartości od 500 do 100 000 zł. Kara pozbawienia wolności może wydawać się kontrowersyjna, jednak należy pamiętać, że sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawiania wolności w wymiarze nieprzekraczającym roku, jednocześnie zobowiązując skazanego do respektowania zasad kontaktu z dzieckiem pod rygorem odwieszenia zawieszonej kary.

Krytycznie oceniam postulat dodania do art. 93c k.k., określającego wymogi podmiotowe orzekania środka zabezpieczającego, punktu 6 w brzmieniu “w razie skazania za przestępstwo określone w art. 209a k.k.”

Projektodawcy wskazują, że pozwoliłoby to skierować skazanego na terapię, w wyniku której doszłoby do działania wychowawczego i uświadamiającego, dzięki czemu potencjalnie zapobiegłoby się ponownemu popełnieniu przestępstwa. Alienacja rodzicielska nie jest jednak sytuacją o porównywalnej społecznej szkodliwości co m.in. popełnienie przestępstwa w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych, czy uzależnieniem od alkoholu, więc nie ma racjonalnych przesłanek, aby w razie skazania orzekać środek zabezpieczający.

Należy pamiętać, że prawo karne jest ultima ratio i powinno się po nie sięgać tylko wtedy, gdy inne dziedziny prawa są niewystarczające do rozwiązania problemu. Zamiast próby penalizacji alienacji rodzicielskiej, lepiej zwalczać zjawisko poprzez zmianę odpowiednich przepisów k.p.c., np. wprowadzając możliwość skierowania naruszającego zasady kontaktu z małoletnim na terapię. Dopiero gdy nowe rozwiązania zawiodą, można zastanowić się nad penalizacją, jednak przyszłe proponowane przepisy nie powinny zawierać tak rażących błędów jak omawiany projekt.

Opracował Kordian Bielak – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego

Zdjęcie zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Alienacja rodzicielska a prawo karne. Projekt może wylać dziecko z kąpielą pochodzi z serwisu Karne24.com.

W ostatnich latach coraz więcej formacji politycznych składa projekty nowelizacji lub ogłasza proponowane zmiany dotyczące przestępstw z rozdziału XXIV Kodeksu Karnego. Dotąd zgłoszono szereg pomysłów, począwszy od zaostrzającego odpowiedzialność projektu „W Obronie Chrześcijan”, przez zmianę trybu ścigania przestępstwa po ich całkowitą dekryminalizację.

Na początku lutego 2026 r. do Rządowego Centrum Legislacji wpłynął projekt ustawy autorstwa Ministerstwa Sprawiedliwości (dalej: MS), dotyczący zmiany art. 196 Kodeksu karnego (dalej: k.k.), który przewiduje odpowiedzialność karną za tzw. obrazę uczuć religijnych (zobacz projekt ustawy).

Co wynika z orzeczenia Trybunału?

W obecnym brzmieniu art. 196 k.k. przewiduje karę grzywny, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 dla sprawcy, który obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych. Ministerialny projekt zakłada usunięcie z powyższego katalogu kary pozbawienia wolności, pozostawiając jedynie tzw. sankcje nieizolacyjne. Przyjrzyjmy się zatem proponowanej zmianie oraz jej uzasadnieniu.

Przyczynkiem do nowelizacji ustawy karnej w omawianym zakresie jest wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15 września 2022 r., wydany w sprawie Rabczewska przeciwko Polsce.

Trybunał w Strasburgu doszedł w tym orzeczeniu do wniosku, że władze krajowe nie przedstawiły wystarczających powodów mogących uzasadnić ingerencję w wolność słowa skarżącej, a w związku z tym doszło do naruszenia art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez błędne zastosowanie art. 196 k.k.

W toku swoich rozważań Trybunał podniósł wiele zastrzeżeń co do zastosowania przepisu, lecz w kontekście samej wysokości kary zaznaczył jedynie, że wymierzenie skarżącej grzywny pięćdziesięciokrotnie wyższej niż najmniejsza kwota grzywny nie było nieznaczną sankcją.

Zdaniem Trybunału problemem nie jest sama w sobie możliwość orzekania kary grzywny tej wysokości za omawiane przestępstwo, lecz nieproporcjonalne jej wymierzenie w tym stanie faktycznym.

W szczególności, ETPCz nie uznał, że „wymierzenie kary grzywny aż pięćdziesięciokrotnie wyższej niż najmniejsza kwota grzywny było zbyt wysoką karą w zakresie obrazy uczuć religijnych”, jak w swoim uzasadnieniu podnosi MS.

Nieuprawniona generalizacja

Z tak przeinaczonej wypowiedzi Trybunału został wyprowadzony wniosek, że „jeśli (…) za zbyt surową uznana została kara grzywny, to tym bardziej za taką uznać należy karę pozbawienia wolności”.

O ile takie stwierdzenie mogłoby mieć sens na gruncie konkretnego stanu faktycznego, o tyle nie ma zastosowania in abstracto. Przepisy typizujące napisane są zwięźle, możliwie jak najmniej kazuistycznie, tak aby objąć swoim zakresem zastosowania jak najszerszą gamę karygodnych zachowań. Jednocześnie każdy z nich wyposaża sąd w rozpiętość sankcji, tak by dało się dostosować ją do rozmiarów karygodności danego czynu.

Jest oczywiste, że nie każda obraza uczuć religijnych zasługuje na karę więzienia, lecz MS dopuściło się generalizacji wysnuwając ogólną tezę na podstawie jednego stanu faktycznego.

Wnioskodawca argumentuje dalej, że „eliminacja kary pozbawienia wolności jako kary najsurowszej sprawi, że wysokie grzywny będą musiały być orzekane w sposób wyważony”.

Zdaniem autorów jest to oczywista nieprawda, ponieważ pozbawienie sądów możliwości orzekania najsurowszej sankcji w najbardziej karygodnych przypadkach spowoduje, że karygodność tą będzie trzeba oddać za pomocą wysokich grzywien lub długoterminowych kar ograniczenia wolności.

Brak danych uzasadniających zmiany

Kwestią całkowicie pominiętą przez twórców projektu są statystyki. MS chce ograniczyć surowość orzeczeń, tak aby nie skazywano ludzi na pozbawienie wolności za obrazę uczuć religijnych. Ministerstwo nie przygotowało jednak danych liczbowych, wskazujących, ile osób zostało skazanych na taką karę. Jest to element konieczny do przeprowadzenia omawianej reformy.

Aby móc w pełni ocenić sensowność nowelizacji, MS musiałoby podać ww. dane z wyszczególnieniem informacji w ilu przypadkach popełnienie 196 k.k. zbiegało się z innym przepisem, a także czy w danym stanie faktycznym orzeczono karę bezwzględnego pozbawienia wolności czy z zawieszeniem jej wykonania. Bez podania tych informacji nie ma możliwości oceny zasadności proponowanej nowelizacji.

Samo wnioskowanie z orzeczenia Rabczewska przeciwko Polsce jest przykładem daleko posuniętego populistycznego „antypopulizmu penalnego”.

Projektodawca wskazuje dalej, że „bezpośrednim skutkiem takiej zmiany (…) byłoby (…) wyeliminowanie możliwości stosowania tymczasowego aresztowania wobec osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa z art. 196 k.k.”.

Argument ten należy potraktować co najwyżej jako manipulację. Art. 259 § 3 k.p.k. stanowi wprawdzie, że tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane, jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku, a więc również wtedy, gdy nie jest w ogóle zagrożone tego rodzaju karą, lecz ograniczenie to nie ma zastosowania, gdy oskarżony ukrywa się, uporczywie nie stawia się na wezwania lub w inny bezprawny sposób utrudnia postępowanie albo nie można ustalić jego tożsamości.

Zapobieganie wojnom religijnym

Nienajlepsze uzasadnienie projektu nie oznacza jednak automatycznie jego niezasadności. Przyjrzyjmy się zatem istocie proponowanej zmiany.

Na samym początku należy zaznaczyć, że omawiany przepis chroni nie tylko dobro prawne w postaci wolności religijnej, lecz także – choć bywa to pomijane przez przedstawicieli doktryny – dobro prawne w postaci porządku publicznego. Polskie społeczeństwo z roku na rok staje się coraz bardziej wielokulturowe, co pociąga za sobą konieczność zapewnienia pokojowego współistnienia różnych grup wyznaniowych.

Omawiana regulacja ma więc na celu zapobiegnięcie wzajemnemu prowokowaniu się i „wojnom religijnym”, czemu doskonale służy zagrożenie surową sankcją.

Istotnego kontekstu dostarcza tutaj art. 256 k.k. Przywołany przepis penalizuje m. in. nawoływanie do nienawiści na tle różnic wyznaniowych, przewidując przy tym karę pozbawienia wolności do lat 3. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że dokonana obraza uczuć religijnych stanowi materializację wspomnianej nienawiści. Jest to bowiem dalej idąca eskalacja konfliktu na tle religijnym.

Wykładnia systematyczna wskazuje więc na zasadność pozostawienie kary pozbawienia wolności dla najbardziej karygodnych przypadków publicznego znieważenia przedmiotu czci religijnej lub miejsca przeznaczonego do publicznego wykonywania obrzędów religijnych.

Kary muszą być spójne

Dla udzielenia odpowiedzi na pytanie o zasadność nowelizacji mogą okazać się ważne inne, zbliżone do 196 k.k. przepisy, w tym art. 216 k.k. Mają one bowiem to samo znamię czasownikowe – “znieważa”. Różnica polega tu jednak na nośniku dobra prawnego.

• W przypadku art. 216 k.k. jest to jedna konkretna osoba, znieważona bezpośrednio.
• W przypadku 196 k.k. jest to często wiele osób wyznających daną religię.
• Tym samym, przy popełnieniu 196 k.k. jest potencjalnie większa liczba poszkodowanych niż w wypadku 216 k.k. To z kolei ma przełożenie na karygodność czynu.

Jeśli zatem przy 196 k.k. zakres karygodności jest większy, to katalog kar również powinien być szerszy niż w art. 216 k.k., a może być on jedynie poszerzony o karę pozbawienia wolności.

W tym kontekście należy zwrócić uwagę również na art. 257 k.k. Jest on w pewnym zakresie połączeniem art. 196 i 216 k.k. – zawiera się w nim zniewaga m.in. ze względu na wyznawaną religię i dotyczy grupy osób. W tym przepisie jednak zagrożenie karą pozbawienia wolności jest wyższe (do lat 3) niż w wypadku art. 196 k.k. (do lat 2).

Usunięcie pozbawienia wolności z katalogu kar byłoby niekonsekwencją ustawodawcy, na którą (szczególnie w prawie karnym) nie powinien pozwalać.

Przeprowadzona analiza proponowanej zmiany wskazuje, że propozycja MS jest wątpliwa na gruncie dogmatycznym i polityczno-kryminalnym, a jej uzasadnienie – niekompletne i wprowadzające w błąd.

Ustawodawca ma oczywiście dużą swobodę w kształtowaniu polityki karnej, lecz nie powinien dokonywać pochopnych i nieprzemyślanych zmian, a do takich można zakwalifikować powyższą propozycję.

Opracowali Jakub Niedziółka i Hubert Trzciński – studenci prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zdjęcie Jakub Niedziółka i Hubert Trzciński

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Czy usunięcie kary pozbawienia wolności naprawi przestępstwo obrazy uczuć religijnych? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Sprawca zgwałcenia, który pobije ofiarę może dostać niższą karę niż lekarz, który wykorzysta stosunek zależności w celu doprowadzenia do obcowania płciowego? Taka propozycja pojawiła się w Sejmie.

21 stycznia 2026 r. do Sejmu wpłynął projekt nowelizacji art. 199 Kodeksu karnego, normującego seksualne wykorzystanie stosunku zależności lub krytycznego położenia (zobacz projekt). Zasadnicza zmiana przewidziana w projekcie miałaby polegać na zaostrzeniu ustawowego zagrożenia karą oraz dodaniu nowego typu kwalifikowanego.

Nowe oblicze art. 199 k.k.

Aktualnie art. 199 § 1 k.k. penalizuje doprowadzenie innej osoby do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia, przewidując za ten czyn karę do 3 lat pozbawienia wolności. Zwiększenie ustawowego zagrożenia w § 2 i § 3 ma natomiast miejsce w przypadku, gdy sprawca działa na szkodę małoletniego, również, gdy działanie polega na nadużyciu zaufania lub udzieleniu korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy.

Projekt nowelizacji zakłada dodanie typu kwalifikowanego względem wyżej wymienionych czynów. Zaostrzonej odpowiedzialności na podstawie 199 § 4 k.k. miałby podlegać sprawca, który:

• jest osobą, od której pokrzywdzony jest szczególnie zależny, w szczególności lekarzem, terapeutą, psychologiem, nauczycielem, wychowawcą, opiekunem, duchownym, przełożonym lub inną osobą sprawującą faktyczną władzę lub kontrolę, albo
• nadużywa zaufania wynikającego z pełnionej funkcji lub wykonywanego zawodu.

Pytanie o granice zależności

Takie ukształtowanie znamion rodzi jednak pytanie o celowość nowego typu przestępstwa. Nie do końca czytelna może być abstrakcyjnie utworzona granica pomiędzy stosunkiem zależności a szczególną zależnością. Taka okoliczność uwzględniana jest co do zasady przez sąd przy wymiarze kary w granicach ustawowego zagrożenia. Wpisanie jej do ustawy może prowadzić do zbędnej kazuistyki w kodeksie karnym.

Precyzyjnego wyznaczenia desygnatów szczególnej zależności nie ułatwia również posłużenie się przez projektodawcę otwartym katalogiem przykładowych ról społecznych, z których owa szczególna zależność mogłaby wynikać.

Z punktu widzenia zasady określoności znamion typu czynu zabronionego tak ogólne ujęcie znamion typu kwalifikowanego zagrożonego surowszą karą może budzić wątpliwości.

Surowiej niż za zgwałcenie?

Wnioskodawcy postulują też podniesienie ustawowego zagrożenia karą. Projekt przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat za dokonanie w typie podstawowym, natomiast w przypadku działania na szkodę małoletniego zagrożenie ustawowe miałoby zostać podniesione z 5 do 15 lat pozbawienia wolności.

Najwyższa sankcja została przewidziana za postulowany typ kwalifikowany. Sprawca miałby podlegać karze pozbawienia wolności od 3 do 20 lat. Warto zauważyć, że możliwość wymierzenia takiej kary aktualnie występuje w przypadku kwalifikowanego zgwałcenia z art. 197 § 3. Natomiast za zgwałcenie w typie podstawowym sprawcy można wymierzyć maksymalnie karę 15 lat pozbawienia wolności.

Ustalenie tak wysokiej górnej granicy ustawowego zagrożenia doprowadziłoby do sytuacji, w której sprawca używający groźby czy przemocy odpowiadałby z przepisu przewidującego niższą karę niż taki, który nadużywa stosunku zależności w przypadku, gdy jest osobą, od której pokrzywdzony jest szczególnie zależny.

Abstrakcyjnie ujmowany poziom karygodności obu tych przestępstw uzasadnia wyższe zagrożenie ustawowe w przypadku przestępstwa zgwałcenia i czyni postulowaną zmianę nieproporcjonalną oraz niespójną względem pozostałych regulacji.

Słuszny cel, wątpliwe rozwiązanie

Pozytywnie należy jednak ocenić cel przyświecający projektodawcom. W obecnym stanie prawnym sankcja za seksualne wykorzystanie stosunku zależności znacząco odbiega od tej przewidzianej za zgwałcenie. Dlatego słusznym wydaje się zwrócenie uwagi na możliwy wyższy poziom karygodności przestępstwa seksualnego wykorzystania niż wynika to z aktualnego ustawowego zagrożenia.

Zrealizowanie założeń projektodawców nie powinno jednak prowadzić do powstania niespójności w ustawie. Zaostrzenie kar w stopniu zaproponowanym w projekcie nowelizacji jest nie do zaakceptowania.

Opracowała Lena Orzechowska – studentka prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

Zdjęcie zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.  

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Kolejna propozycja zaostrzenia kar za przemoc seksualną – nieproporcjonalnie ostra pochodzi z serwisu Karne24.com.

Nowelizacja jest odpowiedzią ustawodawcy na występującą od kilku lat plagę zdarzeń z udziałem kierowców rażąco naruszających zasady ruchu drogowego. W 2024 r. próbę zaostrzenia przepisów w stosunku do tzw. piratów drogowych podjęli posłowie Prawa i Sprawiedliwości, jednak ich projekt został skrytykowany przez środowisko akademickie (zobacz ekspertyzę) i odrzucony przez Sejm w pierwszym czytaniu. Omawiana nowelizacja jest inicjatywą rządu i w wyniku trwającego od lipca 2025 r. procesu legislacyjnego do Kodeksu karnego wprowadzono dwa nowe typy czynu zabronionego – art. 178c oraz 178d, które również nie są idealne.

,,Wyścig” niebędący wyścigiem

Art. 178c k.k. wzbudza kontrowersje głównie z powodu definicji ,,nielegalnego wyścigu pojazdów mechanicznych”, wprowadzonej w art. 115 §26 k.k. Według niej wyścigiem pojazdów mechanicznych jest m.in. drift lub jazda na jednym kole, jeżeli ma miejsce podczas spotkania odbywającego się na otwartej lub ogólnodostępnej przestrzeni bez wymaganego zezwolenia.

Taka definicja jest nieintuicyjna dla przeciętnego obywatela, gdyż nie mamy tu do czynienia z rywalizacją między minimum dwoma kierowcami pojazdów mechanicznych, z czym potocznie kojarzy się wyścig. Ponadto dla bytu klasycznie rozumianego wyścigu pojazdów mechanicznych wymagane jest, aby kierowcy mieli zamiar pokonać odcinek drogi w jak najkrótszym czasie, co nastręcza kolejnych problemów z perspektywy wprowadzonej definicji ustawowej.

W analizach dotyczących tego czynu zabronionego (zobacz artykuł) wskazywano na problem nieostrości użytego pojęcia ,,określonego odcinka drogi”, który występował w pierwotnej wersji przepisu i wyłączał penalizację wyścigów bez wyznaczonej wcześniej trasy, co zostało jednak naprawione na dalszych etapach procesu legislacyjnego. Można uznać, że zniknął również pierwotny problem braku penalizacji rywalizacji polegającej nie na szybkim pokonaniu danego odcinka trasy, lecz rozwinięciu jak najwyższej prędkości.

Po wprowadzeniu określenia ,,w szczególności” katalog zachowań uznawanych za rywalizację między kierowcami stał się otwarty. Nie udało się jednak usunąć trudności dowodowych wynikających z konstrukcji współsprawstwa koniecznego po stronie kierowców – jeżeli nie ma dowodów wskazujących na porozumienie, nie będziemy mieli do czynienia z czynem zabronionym z art. 178c k.k., a indywidualną odpowiedzialnością każdego z kierowców na podstawie innych przepisów karnych.

Kolejne mankamenty art. 178c k.k. wskazał W. Wróbel w swojej opinii (zobacz opinię). Przepisy o zgromadzeniach z udziałem pojazdów są niespójne z ogólnymi regulacjami dotyczącymi zgromadzeń publicznych, naruszają konstytucyjną zasadę proporcjonalności ograniczania praw i wolności obywatelskich, a działania ustawodawcy są przykładem ustawodawstwa incydentalnego ,,po fakcie” i nowe przepisy nie mają zastosowania do sytuacji będących przyczyną ich powstania.

Ponadto art. 178c §2 k.k. wprowadza penalizację przygotowania do organizacji lub przeprowadzenia nielegalnego wyścigu albo wzięcia w nim udziału jako kierujący, co w ocenie autora opinii jest niedopuszczalną penalizacją na dalekim przedpolu, w wyniku której potencjalnie karalne mogą być takie czynności życia codziennego jak mycie lub tankowanie samochodu, na co w swojej analizie zwraca uwagę również M. Małecki (zobacz artykuł).

,,Rażące” – czyli jakie?

W pierwotnej wersji projektu art. 178d miał znajdować się w art. 178c § 2 k.k. (obecnie penalizuje on ,,przygotowanie do wyścigu”). Niezależnie od numeracji jego kształt od początku sprawiał wiele problemów. Projektodawcy planowali uzależnić dokonanie czynu zabronionego od rażącego naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, stworzenia swoim zachowaniem niebezpieczeństwa dla innej osoby oraz przekroczenia dopuszczalnej prędkości o połowę lub dwukrotnie, w zależności od rodzaju drogi.

• Zobacz: Art. 178d k.k. (wtedy art. 178c § 2 k.k.) w pierwotnej wersji druku sejmowego nr 1451, Sejm X kadencji

W analizie pierwotnej wersji (zobacz artykuł) wskazywano na możliwe problemy z realizacją wszystkich trzech znamion czynu zabronionego, głównie w kontekście znamienia przekroczenia prędkości, gdyż jazda z prędkością 208 km/h na autostradzie nie prowadziłaby do dokonania czynu zabronionego. Równie problematyczne mogłoby się okazać przypisanie usiłowania.

W cytowanej analizie jako możliwe rozwiązanie istniejących problemów wskazano m.in. pozostawienie jedynie znamienia ,,rażącego naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym”, przy jednoczesnej rezygnacji ze sztywnych progów prędkości, co pozwoliłoby na sprawniejsze ściganie piratów drogowych.

Ustawodawca postanowił jednak wprowadzić jeszcze więcej zamętu i sztywne progi prędkości zastąpił nieostrym znamieniem ,,rażącego przekroczenia prędkości”, co spowodowało, że w art. 178d mamy do czynienia z podwójnym użyciem pojęcia ,,rażąco”, niewystępującego wcześniej w ustawach karnych.

Taka nieokreśloność znamion łamie zasadę nullum crimen sine lege certa, która jest fundamentem prawa karnego.

W analizie art. 178d k.k. w obecnym kształcie M. Małecki podkreślił, że pojęcie ,,rażąco” jest wysoce uznaniowe i nieostre, więc spełnienie znamion czynu zabronionego będzie zależało od elastycznej oceny konkretnej sytuacji na drodze (zobacz artykuł). To policja będzie musiała pierwotnie ocenić czy zachowanie kierowcy w skrajny sposób narusza zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym. Ocenie funkcjonariuszy pozostawiono również decyzję czy w danej sytuacji ,,rażącym przekroczeniem prędkości” jest jazda z prędkością 135 km/h czy musi być ona wyższa przykładowo o 5, 10 lub 15 km/h, aby znamię zostało spełnione.

Nie ma jednak pewności, że zatrzymanemu kierowcy zostanie przypisane sprawstwo czynu zabronionego, gdyż rozpatrujący sprawę sąd może inaczej ocenić daną sytuację i stwierdzić, że nie doszło do przestępstwa z art. 178d k.k.

Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane

Ustawodawca wprowadzając nowelizację działał w celu poprawy bezpieczeństwa w ruchu lądowym poprzez walkę z osobami, które swoim zachowaniem na drodze zagrażają życiu i zdrowiu innych osób, tak więc intencje były jak najbardziej słuszne. Niestety sposób uregulowania nowych czynów zabronionych sprawił, że organy ścigania mogą mieć problem z ich stosowaniem, a obywatele nie mogą być pewni, że ich zachowanie nie zostanie uznane za czyn zabroniony.

Niewykluczone, że nowe przepisy doprowadzą do tego, że sądy rejonowe będą przepełnione sprawami, w których oskarżony driftował na placu manewrowym, czemu przyglądali się przypadkowi przechodnie, a prawdziwi ,,piraci drogowi” unikną odpowiedzialności karnej, gdyż zostanie stwierdzone, że ich naruszenie zasad bezpieczeństwa nie było ,,rażące” lub mimo 180 km/h na liczniku nie przekroczyli ,,rażąco” prędkości.

Omawiana nowelizacja po raz kolejny stawia przed nami pytanie w jakim celu powołano Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego, skoro tworzeniem prawa zajmują się posłowie, którzy i tak na pewnym etapie procesu legislacyjnego zwracają się z wnioskiem o zaopiniowanie projektu przez KKPK, a ostatecznie nie stosują się do jej uwag. Czy nie należałoby zostawić tworzenia prawa w tak ważnych kwestiach społecznych ciału, które zostało do tego powołane i składa się z osób kompetentnych w danym zakresie zamiast powierzać to osobom, które czasami nie mają nawet wykształcenia prawniczego?

Opracował Kordian Bielak – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego

Zdjęcie zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Wątpliwa walka z piratami drogowymi: weszły w życie art. 178c i 178d Kodeksu karnego pochodzi z serwisu Karne24.com.

Z założenia nie komentuję toczących się spraw. Zrobię jednak wyjątek dotyczący zabójstwa na Uniwersytecie Warszawskim, która była intensywnie relacjonowana medialnie, a „diagnozy” dotyczące stanu zdrowia psychicznego domniemanego sprawcy pojawiały się w mediach w zasadzie zaraz po zdarzeniu.

Dziś Prokuratura Okręgowa w Warszawie opublikowała komunikat w tej sprawie. Wynika z niego, że w ocenie biegłych Mieszko R. działał w stanie niepoczytalności, a z uwagi na stwarzane przez niego zagrożenie związane z chorobą psychiczną, powinien zostać umieszczony w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.

Dalej w komunikacie zawarta jest informacja, że jeżeli kiedykolwiek istniałyby przesłanki do zwolnienia podejrzanego z zakładu psychiatrycznego, to zdaniem biegłych należy rozważyć umieszczenie go w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie.

• Zobacz komunikat z 9 lutego 2026: Aktualne informacje w śledztwie dotyczącym zabójstwa na Uniwersytecie Warszawskim

Jeżeli biegli stwierdzili, że stan psychiczny Mieszka R. z uwagi na występującą u niego chorobę psychiczną skutkował tym, że Mieszko R. nie mógł w czasie czynu rozpoznać prawidłowo tego, co robi, lub nie mógł pokierować swoim postępowaniem, to sąd nie będzie mógł go skazać na karę pobawienia wolności, ale umieści go w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym.

Nie chodzi tu o zwykły szpital psychiatryczny, ale o umieszczenie na specjalnym oddziale, przeznaczonym dla sprawców „sądowych”, którzy popełnili poważny czyn zabroniony. Czas pobytu w takim zakładzie nie jest ustalony z góry – zwolnienie z niego zależy wyłącznie od stanu zdrowia psychicznego sprawcy i stwarzanego przez niego zagrożenia.

Teoretycznie pobyt w zakładzie psychiatrycznym może trwać do końca życia.

Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym (KOZZD) w Gostyninie jest zaś ośrodkiem, do którego mogą trafić osoby z zaburzeniami psychicznymi – ale nie chore psychicznie – jeżeli zostały skazane za przestępstwo popełnione przed 1 lipca 2015 r., przebywały w zakładzie karnym, a po odbyciu kary pozbawienia wolności nadal stwarzają (z uwagi na zaburzenia psychiczne niebędące chorobą psychiczną) bardzo wysokie zagrożenie popełnienia poważnego przestępstwa.

Czy Mieszko R. będzie mógł zostać umieszczony w KOZZD po opuszczeniu szpitala psychiatrycznego? Jeżeli zostanie uznany za niepoczytalnego i umieszczony w szpitalu psychiatrycznym – nie.

KOZZD nie jest ośrodkiem dla sprawców chorych psychicznie. Do KOZZDu nie trafiają osoby zwalniane z zakładów psychiatrycznych.

Niezależnie od tego nie ma możliwości, żeby Mieszko R. trafił do KOZZDu także z innego powodu: nie będzie osobą skazaną za przestępstwo popełnione przed 1 lipca 2015 r. To stwierdzenie nie wymaga przeprowadzenia skomplikowanych interpretacji prawa – wynika jasno z pierwszych przepisów ustawy o KOZZD, które określają w jakich sytuacjach ustawa ta może znaleźć zastosowanie.

Mogłabym jeszcze na marginesie dodać do tego, że podjęcie decyzji o zwolnieniu niepoczytalnego sprawcy z zakładu psychiatrycznego zakłada, że nie stwarza on już wysokiego zagrożenia popełnienia poważnego czynu zabronionego. Umieszczenie w KOZZD zakłada z kolei istnienie bardzo wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia poważnego przestępstwa. Czy jedno z drugim nie jest sprzeczne?

Sprawy, w których dochodzi do popełnienia bardzo brutalnego czynu przez osobę, u której stwierdza się zaburzenia psychiczne, budzą w społeczeństwie ogromne emocje. Są relacjonowane przez media, a nierzadko umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym sprawcy niepoczytalnego – takiego, który z powodu choroby psychicznej nie może zostać uznany za winnego i skazany – bywa odbierane jako wybieg, ucieczka od odpowiedzialności, „linia obrony”.

Z komunikatu prasowego Prokuratury Okręgowej w Warszawie wynika, że prokuratura po zapoznaniu się z treścią opinii biegłych nie widzi podstaw do jej kwestionowania czy uzupełnienia. Czy jednak rozważania dotyczące ewentualnego umieszczenia w KOZZD, które nie znajdują żadnego poparcia w przepisach prawa, powinny być publikowane? Czy w sprawach takich jak ta, organy ścigania nie powinny dbać w najwyższym stopniu o jakość i treść wydawanych przez siebie komunikatów?

Opinia ukazała się pierwotnie w mediach społecznościowych Autorki.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Dr Małgorzata Pyrcak-Górowska: Niepoczytalny sprawca zabójstwa na Uniwersytecie Warszawskim nie może trafić do ośrodka w Gostyninie pochodzi z serwisu Karne24.com.

Każdy kto był w kinie z pewnością widział wyświetlany tuż przed filmem komunikat sugerujący, że nagrywanie filmu jest nielegalne czy wręcz „stanowi poważne przestępstwo”. Tymczasem okazuje się, że nagrywanie nie tylko nie jest poważnym przestępstwem, ale nie jest przestępstwem w ogóle.

Poważne przestępstwa

Polski Kodeks karny dzieli przestępstwa na dwie grupy: występki i zbrodnie. Zbrodnie to przestępstwa, za które najniższa możliwa do wymierzenia kara to 3 lata pozbawienia wolności. Wśród nich można znaleźć między innymi zabójstwo czy rozbój z użyciem broni. Występki to, najprościej mówiąc, wszystkie inne przestępstwa, takie jak: zgwałcenie, kradzież czy zdrada dyplomatyczna. W związku z tym wydaje się całkiem logiczne, by rozróżnienie na przestępstwa „ciężkie” i „lekkie” oprzeć na tym podziale.

Ciężkim przestępstwem można nazwać zabójstwo, ale z pewnością nie nagrywanie.

Dodatkowo można wziąć pod uwagę społeczny odbiór przestępstwa. Zgwałcenie jest jedynie występkiem, jednak w odbiorze społecznym jest to niezwykle ciężki, jeżeli nie najcięższy obok zabójstwa, czyn zabroniony. Wydaje się, że nagrywanie w kinie trudno zaliczyć do ciężkich przestępstw, niezależnie od przyjętego kryterium.

Nagrywanie nie zawsze jest przestępstwem

Pojawia się zatem pytanie, ile lat grozi na nagrywanie w kinie i czy jest to ciężkie przestępstwo. Odpowiedź jest prosta – za samo nagrywanie w kinie, co do zasady, nie grozi odpowiedzialność karna pod warunkiem, że nagrywający nie działa „w celu rozpowszechniania”. W przeciwnym razie naraża się na odpowiedzialność karną z art. 177 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który za takie działanie przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do lat 2.

Odpowiedzialności karnej podlega jedynie rozpowszechnianie filmu nagranego w kinie.

Okazuje się zatem, że nagrywanie nie jest przestępstwem, chyba że jego celem jest rozpowszechnianie, ale nawet wtedy jest jedynie występkiem. Nie wydaje się również zasadne stwierdzenie, że w odbiorze społecznym można takie zachowanie uznać za jakkolwiek zbliżone wagowo do zabójstwa czy zgwałcenia.

Cel uświęca środki?

Można zadać zatem pytanie: dlaczego kina wprowadzają nas w błąd. Przyczyn może być kilka, ale narzucają się dwie. Pierwsza, jeżeli nagramy film, to prawdopodobnie nie przyjdziemy na niego ponownie, może nawet pokażemy go bliskiej rodzinie, która też nie przyjdzie do kina, a co za tym idzie, kino nie zarobi.

Po drugie, faktem jest, że nielegalne rozpowszechnianie treści jest realnym problemem. Według raportu Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej z 2024 r. jeden użytkownik internetu korzysta ze średnio 10 nielegalnych treści miesięcznie. Polska na tym tle wygląda całkiem nieźle, bo poniżej europejskiej średniej, a omawiane praktyki mogą przyczyniać się do ograniczania tego problemu.

• Zobacz: Raport Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej z 2024 r.

Czy to usprawiedliwia zachowanie kin? Z jednej strony takie działania są po prostu straszeniem. Jednak patrząc z drugiej strony, to straszenie służy słusznej idei korzystania z legalnych źródeł i wspierania twórców filmowych.  

Nagrywanie nie jest legalne

To, że nagrywanie w kinach nie jest przestępstwem, nie znaczy, że nie może rodzić problemów. Pomijając już kwestie potencjalnego przeszkadzania innym widzom, takie zachowanie, jeżeli możliwe będzie udowodnienie wyrządzonej szkody, może prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej czy też związanej z naruszeniem praw autorskich.

Nagrywanie nie jest przestępstwem, ale nie jest również zgodne z przepisami.

Działania takiego zakazują również regulaminy kin, przewidując możliwość wyproszenia z sali widza, który seans nagrywa. Czy zatem można nagrywać film w kinie? Nie, chociaż do więzienia się za to nie trafi.

Opracował Jakub Tomaszek – student prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego

Zdjęcie wygenerowano przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Nagrywanie pirackiego filmu w kinie to „poważne przestępstwo”? Sprawdzamy przepisy pochodzi z serwisu Karne24.com.

Od czasu wejścia w życie Kodeksu karnego z 1997 r. zmieniło się podejście do ochrony wolności słowa, szczególnie w związku z rozwojem internetu i mediów społecznościowych, które umożliwiają – a wręcz zachęcają – do dzielenia się informacjami, przekazywania niepochlebnych opinii na temat funkcjonowania firm, jakości produktów, sposobu obsługi klienta itd.

Zarzuty stawiane w komentarzach do internetowych aukcji czy na publicznych profilach prowadzonych przez przedsiębiorców mogą nosić znamiona zniesławienia, jednak uzasadniona krytyka oparta na prawdzie nie powinna spotykać się z reakcją państwa.

Prawda też przestępstwem

Dziś penalizowane jest nie tylko mówienie nieprawdy, ale także publiczne podanie prawdziwej informacji dotyczącej właściwości czy postępowania innej osoby lub firmy.

Penalizacja prawdy oznacza, że wyżej cenione jest dobre imię człowieka niż dzielenie się prawdziwymi informacjami o otaczającej nas rzeczywistości. Można mieć wątpliwość, czy takie wyważenie wartości jest nadal aktualne.

Prawda jest wymieniona w preambule Konstytucji jako jedna z naczelnych, uniwersalnych wartości, na których opiera się ustrój państwa demokratycznego.

Pomysł depenalizacji zniesławienia, którego podstawą jest prawdziwa informacja o czyimś postępowaniu lub właściwościach, jawi się jako uzasadniony. Nie pozbawia to ochrony dobrego imienia danej osoby – pamiętajmy, że naruszenie dobrego imienia za sprawą prawdziwego zarzutu może być egzekwowane w drodze pozwu cywilnego.

Na masową skalę

Zmiany technologiczne mają wpływ na percepcję przepisów Kodeksu karnego, przewidujących odpowiedzialność karną za zniesławienie w typie podstawowym oraz zniesławienie kwalifikowane z powodu wykorzystania przez sprawcę środków masowego komunikowania (art. 212 § 2 k.k.).

Rozwój mediów społecznościowych sprawił, że dziś każdy człowiek z łatwością może popełnić tę drugą odmianę zniesławienia, narażając się na karę pozbawienia wolności.

Paradoksalnie, typ kwalifikowany może wchodzić w grę w praktyce o wiele częściej niż typ podstawowy, popełniany niepublicznie bądź publicznie, ale bez użycia internetu.

Tymczasem powinno być odwrotnie – typ kwalifikowany to wyjątek od zasady, używany statystycznie rzadziej od przepisu podstawowego.

Z upływem czasu proporcje te uległy naturalnym zmianom, a zdecydowało o tym otoczenie pozanormatywne Kodeksu karnego.

• W 1997 r. niewiele osób było w stanie popełnić zniesławienie przy użyciu środków masowego przekazu. Dostęp do radia, prasy czy tradycyjnej telewizji był mocno reglamentowany.
• W realiach 2025 r. każdy posiadacz telefonu czy komputera ma sposobność popełnienia przestępstwa przy użyciu środków komunikowania się na masową skalę i to w skali całego globu, w sposób bardzo prosty, natychmiastowy i powtarzalny w zasadzie bez żadnych ograniczeń.

Zmiany w przepisach wymusza rzeczywistość. Pomysł wykreślenia typu kwalifikowanego na rzecz penalizacji w jednym przepisie każdej odmiany zniesławienia to krok z duchem czasu. Rodzi się jednak pytanie, jaki jest sens penalizowania zniesławień popełnianych niepublicznie bądź publicznie, lecz nie na masową skalę.

Może lepiej ograniczyć odpowiedzialność karną do zarzutów stawianych wyłącznie w taki sposób, że zniesławiająca treść może trafić do bliżej nieokreślonego kręgu odbiorców. Typowym przykładem takiego zniesławienia jest popełnienie go w Internecie.

To ostatnie rozwiązanie współgrałoby z konstytucyjną zasadą proporcjonalności oraz postrzeganiem prawa karnego jako ultima ratio – wkraczającego wyłącznie w przypadkach szczególnie karygodnych.

Słowo rani jak pięść

Całkowita depenalizacja zniesławienia nie służyłaby ochronie istotnych dóbr prawnych. Słowo może ranić bardziej niż atak fizyczny.

Trudno odkręcić zniesławiający zarzut, który rozprzestrzeni się w opinii publicznej. Dlatego mechanizmy prawa cywilnego nie stanowią wystarczającego zabezpieczenia dobrego imienia we wszystkich możliwych sytuacjach.

W pełni uzasadniona jest natomiast depenalizacja zniesławienia obejmującego prawdziwe zarzuty kierowane wobec osób pełniących funkcje publiczne.

Konstrukcja kontratypu z art. 213 k.k. odwraca ciężar dowodu: to pomawiający musi dziś dowodzić prawdziwości zarzutu. Lepiej więc całkowicie wyłączyć tego typu sytuacje ze znamion karalnego zniesławienia, tak by mówienie prawdy o przedstawicielach władzy było zawsze legalne.

Funkcjonariusz nie może zniesławiać

Wątpliwości budzi zniesienie karalności zniesławienia podmiotu innego niż osoba fizyczna. Wyobrażam sobie, że treść zniesławiającego zarzutu pośrednio dotykać będzie osób fizycznych, jednak sprawca będzie się bronił, że jego wypowiedź dotyczyła przecież „tylko” instytucji lub całej firmy.

Zawężenie przepisu do działania wyłącznie z zamiarem bezpośrednim, co proponuje Komisja Kodyfikacyjne sprawi, że konieczne będzie wykazanie chęci pomówienia osoby fizycznej. Nie wystarczy godzenie się na pośrednie zniesławienie konkretnej osoby. Przy sprytnie sformułowanej wypowiedzi, nie odnoszącej się wprost do konkretnego człowieka, łatwo będzie obejść kodeksowy wymóg zamiaru bezpośredniego, zapewniając sobie bezkarność.

Obok zmian polegających na łagodzeniu odpowiedzialności karnej za zniesławienie, warto zaostrzyć ją w jednym punkcie.

Proponowałbym wprowadzenie surowszej odpowiedzialności karnej – zagrożonej karą pozbawienia wolności – dla funkcjonariuszy publicznych, którzy w związku z pełnioną funkcją dopuszczają się zniesławienia osób nie będących przedstawicielami władzy.

Od organów władzy należy wymagać szczególnej troski o prawdziwość formułowanych wypowiedzi. Funkcjonariusz publiczny nie ma prawa do kłamstwa. Taka regulacja podkreślałaby, że obywatel ma prawo do ostrej krytyki władzy, lecz przedstawiciele władzy nie mają prawa wykorzystywać pełnionej funkcji, by szerzyć nieprawdę o obywatelach.

Grafika wygenerowana przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Karalność zniesławiania: niepublicznie nie, publicznie przez Internet – czemu nie? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Na konferencji prasowej klubu Prawo i Sprawiedliwość 24 września 2025 r. poseł Michał Wójcik mówił: „To ta władza wyrzuciła do śmieci obywatelski projekt, który miał chronić chrześcijan w Polsce przed atakami. Kilka dni temu do jednego z kościołów w małej miejscowości wchodzi półnagi mężczyzna, szarpie księdza, przewraca przedmioty liturgiczne. Co prawda, jest teraz w areszcie, ale tego rodzaju osoby zostały zachęcone polityką tego rządu. Gdyby była ta ustawa, nie byłoby takich sytuacji” (wypowiedź podana w serwisie X).

Jak było za rządów PiS?

W rzeczywistości to poprzednia władza skazała na niebyt obywatelski projekt zaostrzający prawo karne w sferze wolności religijnych.

• Projekt pod hasłem obrony chrześcijan wpłynął do Sejmu 4 października 2022 r. (druk nr 2756).
• 14 grudnia 2022 r. odbyło się jego pierwsze czytanie.
• Prace komisyjne ciągnęły się aż do 13 kwietnia 2023 r.
• Drugie czytanie miało miejsce dopiero 14 czerwca 2023 r. Potem prace ustały.

Podkreślmy, że władzę sprawowało Prawo i Sprawiedliwość, a prezydentem był Andrzej Duda.

Od samego początku forsowanemu projektowi towarzyszyła fałszywa narracja pod hasłem „obrony chrześcijan”. W rzeczywistości przepisy nie odnosiły się tylko do chrześcijan. Była w nich mowa konsekwentnie o kościele lub związku wyznaniowym, dowolnym.

Proponowane regulacje chroniły więc także np. wyznawców islamu. Podkreślanie, że chodzi o obronę chrześcijan mogło wprowadzać w błąd obywateli, którzy podpisywali projekt.

Czy ci, którzy podpisywali inicjatywę, byli tego świadomi? Czy gdyby wiedzieli, że podpisują przepisy w obronie wyznawców islamu, udzieliliby im poparcia?

Sytuacja była więc paradoksalna. Projektodawcy wbrew własnemu projektowi dyskryminowali inne religie, skupiając się na chrześcijanach, mimo że przepisy nie ograniczały się tylko do tej religii. Reklamowali inicjatywę jako broniącą chrześcijan, czyli grupę rzekomo uprzywilejowaną, wprost sprzecznie z treścią projektu, celując w określony elektorat, by zdobyć polityczny poklask – również na bazie niechęci do innych religii.

Obraza człowieka czy Boga?

Projekt był krytykowany z wielu różnych powodów. Proponowano, by z przepisu o obrazie uczuć religijnych wykreślić znamię „złośliwie”. Wymóg złośliwości zawęża penalizację i jest to racjonalne. Wiele działań nawet samych wiernych może podpadać pod przeszkadzanie w obrzędzie religijnym, ale oczywiście nikt nie chce ścigać ich za przestępstwo.

Przykładowo, jeśli ktoś przyjdzie na pasterkę w stanie lekkiej nietrzeźwości i będzie od niego czuć alkohol, może przeszkadzać innym uczestnikom mszy. Bez wymogu złośliwości, taka osoba w zamiarze ewentualnym przeszkadza w nabożeństwie i popełnia czyn zabroniony.

Wątpliwości budziło również wprowadzenie kary za typowe bluźnierstwo. W Kodeksie karnym z 1932 r. znajdowało się przestępstwo obrazy Boga.

Współcześnie przepisy Kodeksu karnego odnoszą się do dóbr doczesnych, a nie transcendencji – to człowiek, a nie Bóg, potrzebuje ochrony prawnej.

Projekt odwracał tę zasadę: nie trzeba byłoby wykazywać naruszenia dóbr osobistych człowieka, lecz wystarczyłoby stwierdzić, że zaistniał zamach na przedmiot kultu. To rozszerzało stosowanie przepisu, mimo że nikt na miejscu zdarzenia nie poczuł się obrażony.

Przykładowo, w takim ujęciu każdy obsceniczny gest wobec Świętej Księgi stawałby się przestępstwem, mimo że nikt nie widział, co zrobił sprawca. To zbyt szeroka kryminalizacja, sprzeczna z zasadami proporcjonalności.

Powołanie się przez posła Wójcika na niedawny przykład mężczyzny, który zakłócił nabożeństwo i skonfrontował się z kapłanem, jest oczywiście bałamutny. Wybryk obraził uczucia religijne osób, które były w świątyni i w myśl obowiązujących przepisów stanowił przestępstwo. Żadna nowelizacja nie jest potrzebna, by karać sprawcę zdarzenia opisywanego w wypowiedzi posła.

Wolność religii gwarantuje Konstytucja

W toku dyskusji o pierwotnym projekcie przewidywano też dodanie do ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania następującej klauzuli: „Nikt nie może ponosić odpowiedzialności cywilnej, karnej lub innej odpowiedzialności prawnej za wyrażanie przekonań, ocen lub opinii obecnych w nauce głoszonej przez kościół lub inny związek wyznaniowy o uregulowanej sytuacji prawnej; nie wyłącza to odpowiedzialności za zniewagę lub zakłócenie porządku lub spokoju publicznego ze względu na formę wyrażenia przekonania, oceny lub opinii”.

Przepis był absurdalny w samym założeniu. Wyrażanie przekonań religijnych jest chronione konstytucyjnie i nie trzeba powtarzać tego w ustawie. Był to kolejny przejaw oszukiwania ludzi, że oto obowiązuje rzekomo stan prawny odbierający chrześcijanom szansę wyrażania przekonań, który wymaga zmiany.

To nie politycy gwarantują wiernym możliwość głoszenia prawd wiary, lecz obowiązująca konstytucja. Warto jej przestrzegać w każdym punkcie.

Dyskusja o zmianach w prawie zawsze jest otwarta. Nie może jednak bazować na oczywistych kłamstwach, uprzedmiatawianiu chrześcijan oraz instrumentalnym wykorzystywaniu religijności i kościoła, by osiągać niegodziwe cele polityczne ze szkodą dla dobra Wspólnoty.

Grafika wygenerowana przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Kto twierdził, że broni, lecz nie obronił chrześcijan? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Kobieta spożyła spore ilości alkoholu, poszła do lasu i urodziła pijane dziecko. Noworodek miał 1,77 promila alkoholu we krwi i znajdował się w stanie zagrażającym życiu.

Kobieta przyznała, że dzień przed porodem piła wódkę ze znajomymi. Tłumaczyła, że wypiła łącznie litr wódki. Następnego dnia rano miała czuć się dobrze i poszła na grzyby. Wówczas rozpoczęła się akcja porodowa. Zdarzenie miało miejsce w 2016 roku.

Nienarodzeni, a pijani w trupa

To nie pierwszy przypadek urodzenia dziecka „pijanego w trupa”. Przykładowo, sąd karny w Słupsku zajmował się sprawą noworodka, który przyszedł na świat z 0,9 promila alkoholu we krwi. Zaraz po urodzeniu dostał delirium, miał bezdech i drgawki. Biegli określili jego stan jako ciężki zespół abstynencyjny z gwałtownego odstawienia.

Sąd rozpatrujący sprawę uznał, że matka nie odpowiada karnie za upicie się i doprowadzenie dziecka do takiego samego stanu (wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku z 20 stycznia 2015 r., VI Ka 624/14).

Kodeks karny odróżnia szkody wyrządzone dziecku przed i po urodzeniu. Różni się kodeksowa nomenklatura: część przepisów chroni „dziecko poczęte” (art. 152, 153, 157a k.k.), pozostałe mówią o człowieku i osobie, a więc organizmach narodzonych. W szczególnej sytuacji znajduje się kobieta-matka, którą w czasie ciąży łączy z dzieckiem niepowtarzalna relacja bijekcyjna.

Za uszczerbki na zdrowiu „dziecka poczętego” kobieta w ciąży nie odpowiada karnie (art. 157a § 1 i 3 k.k.). Oczywiście każdy odpowiada za skrzywdzenie dziecka już po jego urodzeniu. Przypadek noworodka „pijanego w trupa” jest jednak nieco inny.

Czyn polegający na upiciu się ma miejsce przed urodzeniem dziecka. Jednak pokrzywdzenie nie ogranicza się do życia płodowego – negatywne skutki na zdrowiu trwają również po narodzinach człowieka. Czy można spowodować ciężki uszczerbek zdrowiu człowieka (w domyśle – już narodzonego), o którym mowa w art. 156 k.k., za sprawą działania podjętego zanim ów człowiek się narodzi?

Lepiej żyć niż nie żyć?

Pytanie spędza sen z powiek karnistom. Ma też istotne znaczenie społeczne szczególnie w dwóch kontekstach.

Po pierwsze, przerwanie ciąży, a więc spowodowanie śmierci płodu przez samą matkę nie jest nigdy karalne. Można byłoby więc twierdzić, że kobieta tym bardziej nie powinna odpowiadać karnie za wyrządzenie dziecku mniejszej szkody, to znaczy jedynie uszczerbku na jego zdrowiu lub zagrożenia życia.

Lepiej, że dziecko w ogóle żyje, nawet jeśli przez całe życie będzie cierpieć z powodu skutków alkoholowego zespołu płodowego, niż gdyby miało w ogóle nie żyć (argumentacja a fortiori).

Po drugie, w przypadku diagnostyki prenatalnej i nieumyślnych działań bądź zaniechań personelu medycznego, odpowiedzialność karna została zakreślona bardzo szeroko.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że błędy diagnostyczne prowadzące do zagrożenia życiu dziecka, które będą w przyszłości uzasadniały rozwiązanie ciąży metodą cesarskiego cięcia, umożliwiają pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lekarza za czyny opisane w art. 155 czy 160 k.k., a więc w przepisach odnoszących się zasadniczo do ludzi już narodzonych. Skutki owych zaniedbań, mimo że zaistniałe w okresie prenatalnym, ujawniają się z całą mocą, gdy dziecko ma już zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki.

Mamy więc do czynienia z bardzo szerokim wyłączeniem odpowiedzialności karnej matki za naruszenie dobrostanu płodu w prenatalnej fazie rozwoju. Równocześnie ten sam płód chroniony jest bardzo intensywnie przed nawet nieumyślnymi zaniedbaniami w opiece nad dobrostanem ciąży.

Przypadek pijanego noworodka leży gdzieś pośrodku. Ocena prawna picia alkoholu przez kobietę ciężarną jest w tym kontekście wysoce problematyczna.

Dobro narodzonych

Wszystkie wymienione przepisy chronią tożsame dobro prawne. Jest nim życie ludzkie. Odróżnienia typologiczne są zaś wprowadzone, by zróżnicować zakres odpowiedzialności karnej i wysokość sankcji. Kluczowy wydaje się także art. 157a § 3 k.k., który wyłącza karalność czynu kobiety ciężarnej za uszkodzenie ciała dziecka poczętego, tj. dziecka przed narodzeniem, lub rozstrój zdrowia zagrażający jego życiu.

Regulacja jest, jak widać, wąska. Nie tylko dlatego, że mowa tu o „ciele” dziecka poczętego i jego „uszkodzeniu” – z czego wynika, że poza zakresem regulacji pozostają wszelkie uszczerbki dobrostanu psychicznego. Chodzi również o to, że przepis odnosi się wyłącznie do zagrożeń materializujących się w pełni w okresie ciąży.

Z żadnego przepisu nie wynika, że osoba powodująca u dziecka rozstrój zdrowia zakłócający funkcjonowanie jego organizmu po urodzeniu się ma odpowiadać karnie co najwyżej za przestępstwo z art. 157a § 1 k.k.

Wręcz przeciwnie, jeżeli dziecko, które już się urodziło, cierpi z powodu jakiegoś rozstroju zdrowia, to opisany skutek nie jest uszkodzeniem ciała ani rozstrojem zdrowia dziecka poczętego w rozumieniu art. 157a k.k. Podpada typologicznie pod skutki określone w art. 156/157 k.k. albo jest stanem niebezpieczeństwa zagrażającego człowiekowi urodzonemu w rozumieniu art. 160 k.k. Jeśli w wyniku rozwoju danej choroby dziecko urodzone umrze, będziemy mieli do czynienia ze śmiercią człowieka wg art. 148/155 k.k.

Można więc twierdzić, że nie ma znaczenia, kiedy zaistniał czyn powodujący skutek na zdrowiu człowieka. Znaczenie ma to, kiedy zmaterializował się skutek.

Jeśli choroba wynikająca z podawania dziecku znacznych ilości alkoholu, gdy jest się jeszcze w ciąży, zakłóci jego rozwój i funkcjonowanie, gdy będzie już narodzonym człowiekiem – szczególnie w sferze dobrostanu psychicznego – dojdzie do spowodowaniu uszczerbku ściganego tak jak każde inne przestępstwo godzące w zdrowie człowieka.

W tym świetle doprowadzenie do urodzenia pijanego dziecka nie jest zjawiskiem indyferentnym prawnie. Ten wysoce lekkomyślny uczynek może rodzić odpowiedzialność karną.

Zdjęcie zostało wygenerowane przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł Alkohol w ciąży: dozwolone picie czy karalne upijanie się na szkodę dziecka? pochodzi z serwisu Karne24.com.

Podstawowym warunkiem ponoszenia indywidualnej odpowiedzialności karnej jest odpowiedni poziom dojrzałości sprawcy. Ta zależy oczywiście między innymi od jego wieku.

Dziecko uczy się żyć w społeczeństwie, poznaje normy współżycia społecznego, musi mieć czas na rozeznanie się, co dobre, a co złe. Wychowywanie dzieci to także uczenie ich odpowiedzialności za swoje czyny.

Reakcja na nieodpowiednie zachowania dziecka powinna być adekwatna do jego wieku i sytuacji.

W praktyce życia nikt sensownie nie wymaga od 5-letniego dziecka, by „trzymało poziom” tak jak 12-latek. A od 12-latka nie wymaga się tego, czego słusznie należy oczekiwać od osoby 17-letniej itd.

Tak samo prawo karne: określa, że odpowiedzialność karną ponosi się po ukończeniu 17 lat. Wyjątkowo od lat 15 i w skrajnej sytuacji od lat 14.

Do złych czynów dzieci poniżej tego wieku stosuje się specjalną ustawę o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. A jeśli dziecko jest naprawdę małe, nie chodzi o jego re-socjalizację, lecz socjalizację i wsparcie w internalizacji norm społecznych.

Najpierw wychowywanie, potem karanie. Najpierw pomoc i opieka (nad dzieckiem), potem wymagania obwarowane sankcjami państwowymi.

Najpierw okres internalizacji norm, a dopiero potem piętnowanie ich łamania i łamanie karą człowieka, który złamał prawo.

Odpowiedzialność karna polega na tym, że człowiek, który ma odpowiadać karnie, musi nadawać się do tego, by wymagać od niego „odpowiedzi”. Odpowiedzialność karna to obciążenie winą, karą i piętnem przestępcy, który wybrał zło, choć powinien powstrzymać się od zła. Sprawca, który „odpowiada” karnie, musi rozumieć, dlaczego i po co ponosi ciężar winy i znosi dolegliwości kary wymierzonej przez sąd.

W przypadku 12-letniego dziecka trudno mówić o jego indywidualnej winie. Jeśli dziecko dopuszcza się zbrodni, trzeba zbadać, co doprowadziło do takiego czynu. Gdzie został popełniony błąd. „Wina” w pewnym sensie rozlewa się na otoczenie i nie jest wyłącznie sprawą nieletniego sprawcy.

Brak odpowiedzialności karnej 12-latki nie jest wadą prawa karnego. To jego zaleta.

Trzeba zrobić wszystko, by dziecko nie dopuściło się ponownie tak przerażającego czynu. Instrumentarium klasycznego prawa karnego „dla dorosłych” zupełnie nie nadaje się do reagowania na złe zachowania dzieci.

Państwo nie jest jednak bezsilne: środki stosowane wobec 12-latki mają przede wszystkim wspierać jej wychowanie, a także pozwolić jej zrozumieć, jak wielką wartością jest ludzkie życie i jak wielkim złem jest odebranie komuś życia.

Grafika została wygenerowana przy użyciu narzędzia Gemini.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.

Artykuł 12-latka nie ponosi odpowiedzialności karnej. Nie ma winy bez wychowania pochodzi z serwisu Karne24.com.